IV CR 205/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa (Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w W.) przeciwko S. M. o 879.840 zł na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego, złożonej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 24 sierpnia 1961 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania przekazał.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 2.IX.1960 r. Wydział Finansowy domagał się zasądzenia na rzecz Skarbu Państwa od pozwanej S. M. kwoty 879.840 zł z tytułu równowartości nakładów, dokonanych przez okupanta niemieckiego na nieruchomości stanowiącej własność pozwanej. Strona powodowa w szczególności twierdziła, że na nieruchomości pozwanej, stanowiącej place miejskie w W., okupant wybudował 2 budynki wielomieszkalne.Na rozprawie w dniu 13.IX.1960 r. i następnie w piśmie procesowym z dnia 10.X.1960 r. strona powodowa zgłosiła wniosek o zawieszenie postępowania sądowego wobec toczącego się postępowania administracyjnego o wywłaszczenie nieruchomości pozwanej, podając, że postępowanie to toczy się przed Urzędem Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu pod nr SM II 4/66/60 (k. 8 i 13).Pozwana oponowała przeciwko zawieszeniu postępowania w sprawie, twierdząc, że "sprawa wywłaszczeniowa w trybie administracyjnym nie ma łączności ze sprawą zapłaty za nakłady okupanta".Postanowieniem z dnia 18.X.1960 r. Sąd Wojewódzki w Poznaniu oddalił wniosek strony powodowej o zawieszeniu postępowania.Następnie wyrokiem z dnia 24 sierpnia 1961 r. tenże Sąd, ustaliwszy w oparciu o opinię biegłego, że wartość, o jaką wzrosła nieruchomość pozwanej na skutek dokonanych na tej nieruchomości nakładów przez okupanta, wynosi 37.800 zł, zasądził na podstawie art. 5 dekretu z dnia 8.III.1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich powyższą kwotę na rzecz Skarbu Państwa, w pozostałej zaś części powództwo oddalił.Wyrok ten wobec niezaskarżenia go przez strony uprawomocnił się.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej, wniesionej w dniu 26.III.1962 r., wniósł o uchylenie omawianego wyroku Sądu Wojewódzkiego i o przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania i zarzucił, że został on wydany z pogwałceniem istotnych przepisów prawa, w szczególności art. art. 191 pkt 3, 236 i 326 k.p.c.Pozwana wniosła o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd Wojewódzki oddalając w okolicznościach sprawy wniosek o zawieszenie postępowania sądowego uchybił przepisowi art. 191 pkt 3 k.p.c., a w konsekwencji rozstrzygając sprawę merytorycznie naruszył istotny interes strony powodowej. Uchybienie to miało zatem decydujący wpływ na wynik sprawy, nie mogło zaś być - wbrew odmiennemu twierdzeniu pozwanej - zwalczane w postępowaniu przed Sądem I instancji, gdyż na decyzję odmawiającą zawieszenia postępowania ustawa nie przewiduje żadnego środka odwoławczego.Jak zaś wynikało z twierdzeń Skarbu Państwa w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości pozwanej wszczęte zostało w trybie administracyjnym postępowanie wywłaszczeniowe. Postępowanie to oparte zostało na przepisie art. 47 ustawy z dnia 12.III.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., poz. 94), w szczególności na tej podstawie, że wartość budynków wzniesionych przez okupanta na gruntach pozwanej przewyższa wartość tych gruntów, wobec czego odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość pozwanej obejmie w świetle powyższego przepisu jedynie wartość samych gruntów, z wyłączeniem budowli wzniesionych przez okupanta.W omawianych warunkach w związku z wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, powodowy Skarb Państwa miał istotny interes w nieprzeprowadzeniu, a tym samym w zawieszeniu toczącego się postępowania sądowego, mającego za przedmiot ustalenie wysokości wartości budynków wzniesionych przez okupanta; nadto przeprowadzenie wszczętego postępowania wywłaszczeniowego i jego wynik miał bezpośredni wpływ na wynik, a nawet tok postępowania sądowego, orzeczenie o wywłaszczeniu umożliwiłoby bowiem Skarbowi Państwa nabycie własności wywłaszczonej nieruchomości pozwanej zgodnie z art. 47 wymienionej ustawy, bez obowiązku płacenia odszkodowania za budynki wzniesione przez okupanta.Poza tym przeprowadzenie postępowania wywłaszczeniowego i wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu w powyższym trybie czyniłoby całkowicie zbędne wydanie orzeczenia w przedmiocie wytoczonego w niniejszej sprawie powództwa o zapłatę równowartości nakładów.W przedmiotowej sprawie, w której wbrew wnioskowi Skarbu Państwa o zawieszenie postępowania, przeprowadzono to postępowanie i wydano wyrok uwzględniający powództwo Skarbu Państwa do wysokości kwoty 37.800 zł tytułem równowartości budynków, powaga rzeczy osądzonej tegoż wyroku, ustalającego równowartość budynków i określającego wzajemne uprawnienia stron na odcinku tychże nakładów, ma ten skutek, że umożliwia pozwanej zwolnienie się w omawianym zakresie ze swego zobowiązania ustawowego w stosunku do Skarbu Państwa przez zapłatę powyższej, nieproporcjonalnie niskiej kwoty w stosunku do obecnej wartości budynków i spowoduje wygaśnięcie wymienionego w art. 47 powołanej na wstępie ustawy uprawnienia Skarbu Państwa do nabycia wywłaszczonej nieruchomości bez obowiązku zapłaty za budynki.O konieczności zawieszenia postępowania sądowego o nakłady na nieruchomości w przypadku, gdy toczy się jednocześnie postępowanie o wywłaszczenie tej nieruchomości, wypowiedział się Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniu z dnia 19.VIII.1961 r. w sprawie 4 CZ 40/61 i w orzeczeniu z dnia 7.X.1961 r. w sprawie 4 CZ 47/61.Powoływanie się przez pozwaną na pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w orzeczeniu z dnia 25.I.1961 r. w sprawie 4 CZ 134/60 (ogł. w OSN w 1962 r., poz. 33) jest o tyle chybione, że pogląd powyższy stał się nieaktualny z uwagi na zmianę stanu prawnego spowodowanego ustawą z dnia 31.I.1961 r. o zmianie ustawy z dnia 12.III.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.Z wyżej przytoczonych względów i gdy rewizja nadzwyczajna została wniesiona w terminie 6-miesięcznym od uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku, podlega on uchyleniu, a sprawa przekazaniu Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania (art. 384 w związku z art. 398 k.p.c.).