IV CR 340/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Gola (spr.).Sędziowie SN: T. Bukowski, J. Ignatowicz.Protokolant: G. Banaszewska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 1982 r. sprawy z powództwa Wiesława M. przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w M. o zapłatę, na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego w Myślenicach z dnia 27 maja 1981 r.,zmienia zaskarżony wyrok w części uwzględniającej żądanie powoda i powództwo oddala.Uzasadnienie faktycznePowód żądał w pozwie zasądzenia od pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń kwoty 20.000 zł, którą następnie ograniczył do kwoty 11.000 zł, tytułem świadczenia z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach, twierdząc, że w dniu 14 października 1978 r., w czasie pobytu w sanatorium, gdy sięgał po skarpetki spadł z łóżka na podłogę, doznając przy tym urazowego zespołu korzonkowo-bólowego lędźwiowo-krzyżowego. Według dalszych twierdzeń powoda, jest on nauczycielem zatrudnionym w Liceum Ogólnokształcącym w Myślenicach, co uprawniało go do świadczenia z dobrowolnego ubezpieczenia, o którym wyżej mowa.Pozwany powództwa nie uznał i domagał się jego oddalenia. Zarzucono, że doznane przez powoda w dniu 14 października 1978 r. obrażenia ciała - wypadnięcie jądra miażdżystego - nie ma charakteru urazowego, lecz jest następstwem nagłego wysiłku fizycznego lub gwałtownego ruchu, za co PZU nie ponosi odpowiedzialności.Wyrokiem z dnia 27 maja 1981 r. Sąd Rejonowy w Myślenicach zasądził od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń na rzecz powoda kwotę 11.000 zł z 8% od dnia 14 października 1978 r., a w pozostałej części postępowanie umorzył. Sąd ten poczynił ustalenia zgodne z twierdzeniami powoda, a mianowicie, że powód doznał wypadnięcia jądra miażdżystego w wyniku upadku z łóżka na podłogę. Doznane w wyniku tego upadku obrażenia ciała spowodowały 20% trwałego inwalidztwa, co uzasadniało przyznanie powodowi świadczenia od PZU w wysokości 11.000 zł.W rewizji, powołując podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c., pozwany wnosił bądź o zmianę powyższego wyroku i oddalenie powództwa, bądź też o jego uchylenie w części uwzględniającej powództwo i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania. W szczególności zarzucono, że rozstrzygnięcie o żądaniu powoda narusza przepis § 4 ust. 4 pkt 1 ogólnych warunków ubezpieczenia w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach.W związku z tą rewizją Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 10 marca 1982 r. przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 § 1 k.p.c. do rozstrzygnięcia następujące pytanie prawne:Czy wypadnięcie jądra galaretowatego jako bezpośrednie następstwo upadku, stanowi nieszczęśliwy wypadek w rozumieniu § 4 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 1977 r., czy też jest wyłączony z przedmiotów ubezpieczenia z mocy § 4 ust. 4 pkt 1 tychże warunków ubezpieczenia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejmując sprawę do rozpoznania zważył, co następuje:Powód dochodził świadczenia wynikającego z umowy ubezpieczenia, której postanowienia szczegółowe zawarte są w ogólnych warunkach ubezpieczenia w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach, zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 1977 r., nr FR. GSU/4030-73/77. Zakres podmiotowy tychże ogólnych warunków jest o tyle szerszy niż wynika to z ich tytułu, że obejmuje także personel szkół i innych zakładów wyszczególnionych w § 1, przy czym za personel uważa się m.in. nauczycieli.Sporne pomiędzy stronami było to, czy wypadek powoda polegający na wypadnięciu jądra miażdżystego upoważniał go do żądania świadczenia jednorazowego przewidzianego w § 9 ogólnych warunków.Odmienne od stanowiska powoda stanowisko pozwanego PZU wynikało stąd, że pozwany określił w ogólnych warunkach jako nieszczęśliwy wypadek nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, w której wyniku ubezpieczony zmarł, doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia (§ 4 ust. 1), a jednocześnie wśród zdarzeń, których nie uważa się za taki wypadek wymienił "wypadnięcie jądra miażdżystego na skutek wysiłku fizycznego lub gwałtownego ruchu" (§ 4 ust. 4 pkt 1).To ostatnie uregulowanie różni się od postanowienia § 5 ust. 4 ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 11 sierpnia 1970 r., nr FR/RMU/4030-03/NW/70 z późn. zm. tym, że wyłącza ono z przedmiotu ubezpieczenia wypadki polegające na wypadnięciu jądra miażdżystego z pominięciem określenia jego przyczyny. Dokonując wykładni podobnych postanowień ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków z roku 1955 i 1960, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 września 1971 r., III CRN 332/71 (OSNCP 1972, nr 4, poz. 73), stanął na stanowisku, że wypadnięcie jądra galaretowatego jako bezpośrednie następstwo wysiłku fizycznego stanowi nieszczęśliwy wypadek w rozumieniu tych ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków.Przytoczone stanowisko Sądu Najwyższego odnoszące się do ogólnych warunków ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków niezawierających w swej treści takiego uregulowania, które wyłączałoby wyraźnie z umowy ubezpieczenia spowodowane wysiłkiem fizycznym wypadnięcie jądra galaretowatego, nie może rzutować na wykładnię ogólnych warunków ubezpieczenia, będących częścią umowy stron, z której powód wywodzi dochodzone pozwem roszczenie. Te ostatnie ogólne warunki ubezpieczenia, jednoznacznie bowiem wyłączają z zakresu ubezpieczenia każde wypadnięcie jądra miażdżystego spowodowane wysiłkiem fizycznym lub gwałtownym ruchem ubezpieczonego.Odmiennie natomiast będzie się kształtowała sytuacja ubezpieczonego, gdy wypadnięcie jądra miażdżystego u niego będzie następstwem przyczyny zewnętrznej, a więc niewynikającej z woli i działania ubezpieczonego, względnie niemającej swego źródła wyłącznie w organizmie i ustroju ubezpieczonego. Będzie tak np. gdy wypadnięcie jądra miażdżystego będzie następstwem obrażeń ciała doznanych w wypadku komunikacyjnym czy przy pobiciu, a także obrażeń ciała doznanych wskutek odpadnięcia od skały w czasie wspinaczki wysokogórskiej, jak również wadliwie przeprowadzonego zabiegu operacyjnego w obrębie kręgosłupa. Wówczas ubezpieczony będzie mógł żądać świadczeń pieniężnych od PZU.Bezsporny przebieg wypadku powoda wskazuje ponad wszelką wątpliwość na brak w nim elementów "nagłości" i "zewnętrzności" w działaniu przyczyny, w wyniku której doszło u niego do wypadnięcia jądra miażdżystego. Powód upadł na podłogę dlatego, że przechylił się nadmiernie poza krawędź łóżka, kiedy sięgał po leżącą na podłodze skarpetkę. Chodziło zatem o takie zachowanie się powoda, które można zaliczyć do "gwałtownych ruchów ubezpieczonego", w rozumieniu § 4 ust. 4 pkt 1 omawianych ogólnych warunków ubezpieczenia. A wypadek będący następstwem takiego zachowania się ubezpieczonego, jak to wykazano wyżej, nie rodzi obowiązku świadczenia po stronie PZU.Reasumując należy stwierdzić, że wypadnięcie jądra miażdżystego w wyniku upadku będącego następstwem gwałtownego ruchu ubezpieczonego nie stanowi wypadku w rozumieniu § 4 ust. 2 ogólnych warunków ubezpieczenia w zakresie następstw nieszczęśliwych wypadków młodzieży w szkołach i innych zakładach zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 8 czerwca 1977 r., nr FR. GSU/4030-73/77, i nie powoduje obowiązku PZU wypłacenia ubezpieczonemu świadczeń przewidzianych w umowie ubezpieczeniowej.Ponieważ Sąd Rejonowy w Myślenicach uwzględnił powództwo z pominięciem powyższych zasad, należało zaskarżony wyrok zmienić i powództwo oddalić (art. 390 § 1 k.p.c.).