IV CR 399/55

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Lipiński (sprawozdawca). Sędziowie: S. Piotrowski, J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Jana K. przeciwko Zjednoczeniu Instalacji Sanitarnych i Elektrycznych Budownictwa Miejskiego w Gdańsku o 8.469 zł 80 gr, po rozpoznaniu rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Gdańsku z dnia 16 marca 1955 r.,uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo o kwotę 7.219 zł 80 gr i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania w uchylonej części Sądowi Wojewódzkiemu.Uzasadnienie faktyczneOddalając powództwo Jana K. o odszkodowanie za rozwiązanie z nim umowy o pracę bez wypowiedzenia, Sąd Wojewódzki ustalił, co następuje:Jan K. był głównym księgowym w pozwanym Zjednoczeniu. Pismem z dnia 28 kwietnia 1954 r. Zjednoczenie wypowiedziało mu umowę o pracę ze skutkiem na koniec lipca 1954 r. Skierowanym do powoda pismem z dnia 23 lipca 1954 r. Centralny Zarząd Robót Instalacyjnych, jednostka nadrzędna pozwanego, odwołał powoda ze stanowiska głównego księgowego z dniem 31 lipca 1954 r. Dnia 2 sierpnia, gdy powód zgłosił się do pracy u pozwanego, dyrektor Zjednoczenia oświadczył mu, że stosunek pracy z powodem został rozwiązany z dniem 31 lipca 1954 r.Sąd Wojewódzki, rozważając sprawę w świetle przepisu pkt 3 uchwały Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1950 r. w sprawie praw i obowiązków głównych (starszych) księgowych przedsiębiorstw i zakładów uspołecznionych (Mon. Pol. Nr A-26, poz. 280), według którego zwolnienia głównego księgowego dokonuje jednostka nadrzędna, przyjął, że pismo Centralnego Zarządu z dnia 23 lipca stanowiło akceptację wymówienia dokonanego przez Zjednoczenie, że zatem umowa o pracę z powodem została rozwiązana prawidłowo z 3-miesiecznym wypowiedzeniem (...).Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Powołana przez Sąd Wojewódzki uchwała Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1950 r. w związku z późniejszą delegacją ustawową zawartą z art. 18 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. Nr 49, poz. 439) nakłada na pracowników zajmujących stanowiska głównych i starszych księgowych w państwowych przedsiębiorstwach niebudżetowych (por. uchwałę Rady Ministrów Nr 113 z dnia 21 lutego 1951 r. - Mon. Pol. Nr A-18, poz. 235) szczególne obowiązki i daje im też szczególne uprawnienia. Jednym z takich uprawnień, ustanowionym w interesie gospodarki narodowej i warunkującym możność należytego wypełniania przez głównego księgowego obowiązków przewidzianych w uchwale, jest zagwarantowanie temuż głównemu księgowemu, że ze stanowiska może go zwolnić tylko jednostka nadrzędna nad przedsiębiorstwem, które go zatrudnia. W tym zakresie przepis pkt 3 uchwały zmienił ogólnie obowiązujące przepisy prawa pracy, nie naruszając oczywiście przepisów o terminach wypowiedzenia umów o pracę i o skutkach niezachowania tych terminów.Należy więc przyjąć, że wypowiedzenie umowy o pracę z głównym (starszym) księgowym, dokonane wbrew przepisowi pkt 3 uchwały Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1950 r. przez jednostkę zatrudniającą, jest, jako sprzeczne z ustawą, bezwzględnie nieważne z mocy art. 41 przep. og. pr. cyw. w związku z art. XI przep. wpr. przep. og. pr. cyw.Czynność prawna dotknięta nieważnością bezwzględną nie podlega konwalidacji, stąd też błędny jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, jakoby pismo Centralnego Zarządu z dnia 23 lipca 1954 r. mogło z mocą wsteczną sanować niezgodność z ustawą wypowiedzenia z dnia 28 kwietnia 1954 r. Przyjęciu takiej tezy, niezależnie od wskazanej już konsekwencji nieważności bezwzględnej, stoi na przeszkodzie i to, że powołana uchwała Rady Ministrów z dnia 20 stycznia 1950 r. - w przeciwieństwie do uchwały Nr 112 Rady Ministrów z dnia 21 lutego 1951 r. w sprawie praw i obowiązków głównych (starszych) księgowych jednostek budżetowych (Mon. Pol. Nr A-18, poz. 234 - przewiduje zwolnienie głównych księgowych przez jednostkę nadrzędną, a nie ze zgodą tej jednostki.Jako podstawę rozstrzygnięcia sprawy należy więc przyjąć, że wypowiedzenie umowy o pracę z powodem nastąpiło dopiero pismem Centralnego Zarządu z dnia 23 lipca 1954 r. Jeżeli pismo to zostało powodowi doręczone przed dniem 1 sierpnia 1954 r., to okres wypowiedzenia upłynął z końcem października 1954 r. Okoliczność, czy treść pisma Zjednoczenia z dnia 28 kwietnia 1954 r. była Centralnemu Zarządowi znana i czy Centralny Zarząd na wystosowanie tego pisma z góry lub później wyraził zgodę, jest obojętna, skoro skutecznego oświadczenia woli wobec powoda, jeśli chodzi o wypowiedzenie umowy o pracę, mógł dokonać tylko Centralny Zarząd.Przytoczone przez stronę pozwaną wyjaśnienie Urzędu Rady Ministrów z dnia 18 czerwca 1953 r., ogłoszone w numerze 8 z 1953 r. "Przeglądu Zagadnień Socjalnych" (Przegląd prawa społecznego), abstrahując już od tego, że stanowiono tylko opinię dającą wyraz jednej z możliwych wykładni wyjaśnionego przepisu, dotyczy przepisu uchwały Nr 112 z dnia 21 lutego 1951 r., a nie uchwały z dnia 20 stycznia 1950 r., o którą chodzi w sprawie. Wskazana już wyżej istotna różnica w przepisach tych dwóch uchwał nie pozwala na analogię w traktowaniu skutków naruszenia przepisów o trybie zwolnienia głównych księgowych (...).Ponieważ Sąd Wojewódzki, wychodząc z mylnego założenia, nie badał sprawy z punktu widzenia wysokości żądań pozwu, konieczne jest uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej odszkodowania za zwolnienie z pracy bez należytego wypowiedzenia (...).