I PRN 123/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: E. Jachczyk, J. Knap. SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL, Z. Paczyńskiego, po rozpoznaniu z wniosku Tadeusza B. przeciwko Restauracjom Dworcowym "Wars" w W. o przywrócenie do pracy, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 14 kwietnia 1978 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Okręgowemu Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie do ponownego rozpatrzenia. Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca wystąpił do terenowej komisji odwoławczej do spraw pracy z wnioskiem o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenia umowy o pracę przez stronę pozwaną. W uzasadnieniu żądania wnioskodawca twierdził, iż brak było przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę. U strony pozwanej był zatrudniony od dnia 1.VII.1974 r. na stanowisku starszego rewidenta w komórce kontroli wewnętrznej i ze swoich obowiązków wywiązywał się należycie. Terenowa Komisja Odwoławcza wniosek oddaliła. Komisja przyjęła, że wnioskodawca osiągał w pracy słabe wyniki, nie przejawiał należytego zaangażowania w czasie wykonywania pracy, że zatem wypowiedzenie mu umowy o pracę jest - w świetle art. 45 k.p. - uzasadnione. Na skutek odwołania wnioskodawcy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie. Sąd przesłuchał informacyjnie wnioskodawcę oraz pełnomocnika strony pozwanej i na tej podstawie zaakceptował ustalenia Komisji Odwoławczej i wyciągnięte z tych ustaleń wnioski. Wyrok ten zaskarżył rewizją nadzwyczajną Minister Sprawiedliwości, zarzucając naruszenie art. 45 i 245 k.p., § 13 ust. 21, § 31 ust. 3 uchwały nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r. w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych (M.P. z 1977 r. Nr 36, poz. 185). Skarżący wnosi o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Pracy do ponownego rozpoznania. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wnioskodawca zatrudniony był u strony pozwanej w charakterze starszego rewidenta w komórce kontroli wewnętrznej. Dlatego też do wnioskodawcy znajdują zastosowanie przepisy uchwały nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r. w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych (M.P. z 1977 r., Nr 36, poz. 185). Zgodnie z § 31 ust. 3 tej uchwały zwolnienie z pracy rewidenta może nastąpić jedynie za zgodą kierownika jednostki nadrzędnej. Podobnie stosownie do § 13 ust. 2 cytowanej uchwały zwolnienie z pracy kontrolera zakładowego może nastąpić tylko za zgodą kierownika jednostki nadrzędnej. Sąd Pracy nie wyjaśnił, czy zakład pracy, stosownie do § 31 ust. 3 i § 13 ust. 2 powołanej uchwały nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r., uzyskał na zwolnienie z pracy wnioskodawcy zgodę kierownika jednostki nadrzędnej. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby kierownik jednostki nadrzędnej wypowiadał się w tym przedmiocie. Powyższa okoliczność wymaga wyjaśnienia przy ponownym rozpoznaniu sprawy, co przesądza o konieczności uchylenia już choćby z tego względu wyroku Sądu Pracy. Gdyby okazało się, że brak było takiej zgody, wówczas wypowiedzenie umowy o pracę powinno być uznane za bezskuteczne w rozumieniu art. 46 k.p., jako niezgodne z przepisami o wypowiadaniu umów o pracę. Przepisy § 13 ust. 2 i § 31 ust. 3 uchwały nr 191 Rady Ministrów mają charakter przepisów bezwzględnie obowiązujących, przy czym wydane one zostały na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 25 listopada 1970 r. Prawo budżetowe (Dz. U. Nr 29, poz. 244) i art. 9 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (tekst jedn.: Dz. U. z 1960 r. Nr 18, poz. 111). Przepisy te pozostały w mocy po wejściu w życie kodeksu pracy, albowiem ze względu na przedmiot unormowania mają one charakter przepisów szczególnych w rozumieniu art. V § 1 przep. wprow. k.p. Wskazuje na to również fakt, że uchwała ta nowelizowana już po wejściu w życie kodeksu pracy nie uchyliła wyżej wymienionych przepisów. W związku z powyższym należy stwierdzić, że wypowiedzenie kontrolerowi zakładowemu lub rewidentowi umowy o pracę bez uzyskania zgody kierownika jednostki nadrzędnej (§ 13 ust. 2 i § 31 ust. 3 uchwały nr 191 Rady Ministrów z dnia 10 września 1971 r. w sprawie resortowej kontroli działalności gospodarczej państwowych jednostek organizacyjnych - M. P. z 1977 r. Nr 36, poz. 185) jest bezskuteczna w rozumieniu art. 46 k.p.Niezależnie od powyższego trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że organy rozpatrujące odwołanie pracownika od wypowiedzenia mu umowy o pracę powinny w każdej sprawie ocenić, czy wypowiedzenie było uzasadnione po dokładnym rozważeniu przyczyn wypowiedzenia, mając na uwadze uzasadnione interesy zakładu pracy i pracownika w powiązaniu z celem i istotą stosunku pracy (por. wyrok SN z dnia 10.XI.1975 r. - OSNCP 1976, z. 7/8, poz. 175). Wbrew tej zasadzie zarówno Komisja Odwoławcza, jak i Sąd Pracy nie wyjaśniły wszechstronnie wszystkich istotnych okoliczności, a przede wszystkim nie dążyły do wyjaśnienia, jakie konkretne przyczyny były podstawą wypowiedzenia wnioskodawcy umowy o pracę. Dokonane przez te organy ustalenia, że wnioskodawca nie wywiązywał się ze swoich obowiązków, albowiem był pracownikiem "(...) mało wydajnym, o niewielkim stopniu zaangażowania w pracy (...)" jest stwierdzeniem bardzo ogólnym i nie popartym - w świetle materiału dowodowego sprawy - żadnymi konkretnymi dowodami. Co więcej, zarówno Komisja Odwoławcza jak i Sąd Pracy wydały orzeczenie nie na podstawie dowodów, lecz informacyjnych wyjaśnień (zresztą bardzo fragmentarycznych) bezpośredniego przełożonego oraz pełnomocnika strony pozwanej. Tym samym zaskarżony wyrok rażąco narusza zasadę prawdy obiektywnej, zwłaszcza że również z akt osobowych wnioskodawcy nie wynika, by prawdziwy był wniosek o małej wydajności i braku zaangażowania wnioskodawcy w pracy. Rzeczą Sądu Pracy było przeprowadzenie szczegółowego postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia, w czym przejawiało się słabe zaangażowanie wnioskodawcy w pracy i mała jego wydajność. Należało przede wszystkim wezwać stronę pozwaną do przedstawienia stosownych dowodów, albowiem w postępowaniu tak przed Komisją, jak i przed Sądem Pracy strona pozwana wbrew swemu ustawowemu obowiązkowi nie ustosunkowała się na piśmie do twierdzeń wnioskodawcy ani też nie przedstawiła żadnych wniosków dowodowych. Aktualny stan sprawy nie dawał więc żadnych podstaw do ustalenia, że wypowiedzenie umowy o pracę było w świetle art. 45 k.p. uzasadnione. W pismach procesowych skierowanych do Sądu Najwyższego, jak również na rozprawie przed Sądem Najwyższym wnioskodawca domagał się ustanowienia dla niego adwokata z urzędu w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Sąd Najwyższy nie uwzględnił wniosku, ponieważ w niniejszej sprawie nie dopatrzył się konieczności takiego udziału. Wbrew stanowisku wnioskodawcy wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu nie ma dla Sądu charakteru wiążącego, lecz podlega ocenie Sądu, co wyraźnie wynika z art. 117 k.p.c.Wniosek o ustanowienie adwokata z urzędu wnioskodawca może ponowić przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, a Sąd Pracy oceni jego zasadność. Wobec więc uwzględnienia rewizji nadzwyczajnej Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.