I PRN 21/76

SentencjaSąd Najwyższy z udziałem Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego S. przeciwko Zakładom Mechanicznym w U. o przywrócenie do pracy na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL od wyroku Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia 9 października 1975 r. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił wniosek o uznanie wypowiedzenia warunków pracy i płacy za bezskuteczne, stwierdzając, że okres wypowiedzenia upływa z dniem 31 lipca 1976 r.Uzasadnienie faktyczneWnioskodawca zatrudniony był w pozwanych Zakładach od 8 lutego 1972 r. na stanowisku kierownika Pracowni Elektrycznej w Zespole Pracowni Budowlano-Instalacyjnych. Pismem z dnia 16 grudnia 1974 r. Zakłady odwołały wnioskodawcę z zajmowanego stanowiska, powierzając mu jednocześnie stanowisko st. projektanta w Pracowni Ocen i Analiz oraz wypowiedziały dodatek funkcyjny w wysokości 400 zł miesięcznie. Wynagrodzenie podstawowe wnioskodawcy nie uległo zmianie.W dniu 24 stycznia 1975 r. wnioskodawca wystąpił do Komisji Odwoławczej do Spraw pracy w Pruszkowie o przywrócenie do pracy na poprzednio zajmowane stanowisko. Komisja ta orzeczeniem z dnia 4 września 1975 r. wniosek oddaliła, uznając, że wypowiedzenia dokonano zgodnie z przepisami i jest ono skuteczne.Na skutek odwołania wnioskodawcy Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie wyrokiem z dnia 9 października 1975 r. zaskarżone orzeczenie zmienił i przywrócił wnioskodawcę na poprzednio zajmowane stanowisko. Sąd ten uznał za nieuzasadnione zarzuty dotyczące braku u wnioskodawcy umiejętności bezkonfliktowego kierowania zespołem pracowników i niepełnego wykonania istotnych projektów. Zdaniem wymienionego Sądu kierownictwo Zakładów nie miało obiektywnych podstaw do utraty zaufania do wnioskodawcy. Z tych przyczyn Sąd uznał, że wypowiedzenie warunków płacy i odwołanie ze stanowiska było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.Prokurator Generalny PRL w rewizji nadzwyczajnej, wniesionej 12 marca 1976 r., słusznie zarzucił, że zaskarżony wyrok rażąco narusza art. 25 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 1928 r. o umowie o pracę pracowników umysłowych, ponieważ zgodnie z art. XIII § 2 przep. wprow.k.p. wypowiedzenie stosunku pracy jako dokonane przed wejściem w życie kodeksu pracy należy oceniać według przepisów dotychczasowych, nie wymagających wskazania podstaw wypowiedzenia.Słusznie też w rewizji nadzwyczajnej zaznaczono, że uprawnienia kierownika zakładu pracy obejmują ocenę przydatności pracowników do zajmowania w tym zakładzie stanowisk kierowniczych lub samodzielnych. Ocena ta bywa oparta na przesłankach, nieraz niezależnych od zewnętrznie sprawdzalnych czynników i pozostających w sferze wewnętrznych odczuć podmiotu oceniającego, dotyczących częstokroć zagadnień ekonomicznych, socjologicznych, psychologicznych itp. przeżyć, nie podlegających - ze względu na ich pozaprawny charakter - kontroli organów powołanych do rozstrzygania sporów, wynikłych ze stosunków pracy. Ocena nieprzydatności pracownika na zajmowanym dotychczas stanowisku sama przez się nie godzi też w dobre imię, pracownika, gdyż wyrażenie poglądu o jego nieprzydatności na dotychczasowym stanowisku nie przypisuje mu cech uwłaczających jego czci i nie mieści w sobie zarzutu zawinionego niewywiązywania się z obowiązków związanych z danym stanowiskiem; nie oznacza też - samo przez się - utraty zaufania do pracownika. Wskazuje natomiast na to, że kierownik zakładu pracy dopuszcza możliwość nienależytego wywiązywania się z tych obowiązków lub działa w przeświadczeniu, że inny pracownik na tym stanowisku osiągnie lepsze dla zakładu pracy rezultaty.Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych nie wziął tego pod uwagę i dlatego niepotrzebnie wdał się w prowadzenie dowodów, zmierzających do wyjaśnienia, czy zakład pracy miał podstawy do utraty zaufania do wnioskodawcy. Nieprawidłowo też żądał od zakładu pracy konkretyzacji i udowodnienia tych podstaw. Zakład pracy bowiem dokonał wypowiedzenia zmieniającego pod rządem poprzednio obowiązujących przepisów, nie wymagających wskazania przyczyn rozwiązującego albo zmieniającego wypowiedzenie stosunku pracy. Z tej przyczyny nie zakład pracy, lecz wnioskodawca obarczony był ciężarem konkretyzacji i udowodnienia faktów, które by nakazywały ocenić dokonane wypowiedzenie jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 8 i 300 up. w związku z art. 5 i 6 k.c.) Faktów takich wnioskodawca nie udowodnił. Nie można zaś wymagać od kierownika zakładu pracy, by na stanowisku kierowniczym pozostawiał pracownika, który zdaniem kierownika tego zakładu powinien być skierowany do innej pracy odpowiadającej jego kwalifikacjom w celu powierzenia tego stanowiska innemu, bardziej przydatnemu pracownikowi. Nie można też uzależniać zmiany obsady takich stanowisk od wyczekiwania aż sprawdzą się przesłanki, które wpłynęły na ocenę kierownika zakładu pracy dotyczącą doboru pracowników na takich stanowiskach. Jednoosobowe kierownictwo zakładu pracy obejmuje bowiem zapobiegawcze uprawnienia organizacyjne w ramach doboru personelu.Prawidłowo więc zakład pracy wypowiedział wnioskodawcy warunki pracy i płacy bez naruszenia zasad współżycia społecznego. Z tych przyczyn Sąd Najwyższy uwzględniając rewizję nadzwyczajną z mocy art. 277 § 2 k.p. w związku z art. 422 k.p.c. uchylił zaskarżony wyrok błędnie uznający wypowiedzenie za bezskuteczne. W okresie jednak prawomocności tego wyroku skutki prawidłowo dokonanego wypowiedzenia utraciły moc prawną, wypowiedzenie to wszakże - jako zdarzenie prawne - nie przestało istnieć, lecz jedynie nie wywoływało następstw w stosunku pracy aż do momentu, w którym z mocy wyroku Sądu Najwyższego, uwzględniającego rewizję nadzwyczajną, odzyskało swą skuteczność prawną. Od tego więc momentu rozpoczyna ponownie bieg okresu wypowiedzenia, co Sąd Najwyższy stwierdził, oddalając wniosek o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne. Z tych przyczyn w razie uznania prawomocnym orzeczeniem wypowiedzenia umowy o pracę (albo wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy lub płacy) za bezskuteczne, uchylenie na skutek rewizji nadzwyczajnej tego orzeczenia z jednoczesnym oddaleniem wniosku o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne powoduje ponowne rozpoczęcie biegu ustawowego okresu wypowiedzenia tej umowy. Odmienne rozstrzygnięcie byłoby sprzeczne ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem wypowiedzenia umowy o pracę, zastosowanie się bowiem wnioskodawcy do wydanego przez organ, powołany do rozstrzygania sporów ze stosunku pracy, orzeczenia, które dopiero w trybie rewizji nadzwyczajnej zostało uchylone, nie może pogarszać sytuacji prawnej wnioskodawcy (art. 8 k.p.).