IV CR 483/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia. S. Gross. Sędziowie: M. Piekarski (sprawozdawca), T. Byliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Michała B. przeciwko Pomocniczej Spółdzielni Rzemieślniczej Ogólnobranżowej w Międzychodzie o zapłatę 78 zł 39 gr, po rozpoznaniu rewizji pozwanej od wyroku Sądu Powiatowego w Międzychodzie z dnia 28 listopada 1955 r., rewizję oddalił.Uzasadnienie faktycznePowód jako członek pozwanej Spółdzielni wykonał dla zespołu PGR w G. usługi ślusarskie, za wykonanie których pozwana przedstawiła w dniu 22 czerwca 1955 r. do inkasa rachunek na 9.177 zł. Wskutek uiszczenia należności ze zwłoką dopiero w dniu 7 kwietnia 1955 r. pozwana oprócz wymienionej sumy uzyskała 155 zł. Pozwana przekazała z kolei powodowi należność za jego usługi. Powód otrzymał tę należność z 39-dniową zwłoką, żąda więc za ten okres 8% odsetek w sumie 78 zł 39 gr. Sąd Powiatowy orzekł zgodnie z tym żądaniem na podstawie art. 123 i 248 k.z., ustaliwszy, że powód przedstawił pozwanej rachunek w dniu 7 lutego 1955 r., a pozwana doliczyła do tego rachunku 12%. Sąd Powiatowy uznał, że pozwana byłaby niesłusznie zbogacona kosztem powoda, gdyby nie otrzymał on ustawowych odsetek zwłoki, których nie zrzekł się przez wstąpienie do pozwanej Spółdzielni. Pozwana zaś otrzymała 18% kary za zwłokę, zastępującej odsetki zwłoki.Pozwana w rewizji zarzuca naruszenie art. 123 k.z. wywodząc, że 155 zł kary za zwłokę uzyskała od PGR, a nie z majątku powoda, który przez wstąpienie do pozwanej Spółdzielni uzyskał ogólne korzyści wyższe od poszukiwanych pozwem odsetek zwłoki. Skarżąca zarzuca nadto, że nie ona, lecz PGR był w zwłoce.Sąd Wojewódzki przekazał Sądowi Najwyższemu w trybie art. 388 k.p.c. do rozpoznania, jako budzące poważne wątpliwości, zagadnienie prawne:"Czy członek pomocniczej Spółdzielni rzemieślniczej, który wykonał na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej usługi, zamówione przez nią w spółdzielni, której jest członkiem, może domagać się od tej spółdzielni zapłaty równowartości odsetek zwłoki od swej należności z tytułu wykonania tych usług, jeżeli zamawiająca jednostka popadła w zwłokę z zapłatą należności i z tego powodu zapłaciła spółdzielni karę za zwłokę, przewidzianą w § 9 uchwały Nr 877 Prezydium Rządu z dnia 12 grudnia 1951 r. (Mon. Pol. Nr A-103, poz. 1500), która w konkretnym przypadku przewyższa ustawowe odsetki zwłoki?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, rewizję oddalił z następujących przyczyn:Bezprzedmiotowe są wywody rewizji, że pobranie kary za zwłokę na podstawie § 9 cytowanej uchwały Nr 877 Prezydium Rządu nie może być uważane za niesłuszne. Jest to oczywiste i nikt zarzutu niesłuszności w tym zakresie w sporze nie podniósł. Prawidłowo natomiast Sąd Powiatowy stwierdził, że byłoby niesłuszne, gdyby pozwana, pobrawszy za usługi powoda - prócz narzutu - 18% kary za zwłokę, nie uiściła na rzecz powoda 8% należnych mu z mocy art. 248 k.z. odsetek zwłoki. Pozwana pobrała wprawdzie wymienioną karę od odbiorcy usług wykonanych przez powoda, nie może jednak bronić się tym, że nie pobrała tej kwoty z majątku powoda. Działała bowiem w stosunku do powoda jako swego członka powierniczo, wykonując statutowe zadanie w zakresie przyjmowania wspólnych zamówień i wspólnego zbytu usług swych członków dla podniesienia ich poziomu gospodarczego (art. 1 ustawy o spółdzielniach łącznie z § 4 i 9 statutu pozwanej Spółdzielni). W tych ramach pozwana realizowała więc należność powoda, operując składnikiem jego majątku, i byłaby niesłusznie zbogacona, gdyby nie przekazała powodowi należnych mu z mocy art. 248 k.z. odsetek zwłoki, zwłaszcza że tytułem kary za zwłokę pobrała kwotę znacznie wyższą od poszukiwanych przez powoda odsetek zwłoki.Zarzut skarżącej, że pobranie przewidzianej w § 9 cytowanej uchwały kary za zwłokę wyłącza pobieranie odsetek zwłoki, jest nierzeczowy. Przepis ten przyznaje bowiem karę wyższą od odsetek ustawowych zwłoki i dlatego ma charakter "karny" dla zabezpieczenia dyscypliny finansowej. Przepis ten zwalnia dłużnika (tj. PGR w niniejszej sprawie) od uiszczenia poza karą nadto odsetek zwłoki. Nikt też w sprawie niniejszej od PGR niczego więcej nie żąda. Nie żąda też powód od pozwanej więcej, niż należało się jej od PGR, lecz żąda znacznie mniej. Pozwana pobrała bowiem od PGR tytułem kary za nieuiszczenie na czas należności za usługi powoda 155 zł, a powód żąda tytułem ekwiwalentu za niezapłacenie mu na czas za wykonane przez niego usługi tylko 78 zł 39 gr. Z przyczyn wyżej wskazanych wyrok Sądu Powiatowego jest prawidłowy i oparty na słusznym stanowisku, że odmienna wykładnia byłaby sprzeczna z zasadami ustroju i celami Państwa Ludowego (art. 1 przep. og. pr. cyw.), które popiera spółdzielczość. Wykładnia zaś wyrażona w rewizji prowadziłaby do tego, że rzemieślnik nie zrzeszony w pomocniczej spółdzielni rzemieślniczej pobierałby ustawowe odsetki zwłoki od należności za swe usługi, a rzemieślnik zrzeszony w takiej spółdzielni byłby pozbawiony tych odsetek. Takie upośledzenie wyższych, uspołecznionych form zatrudnienia nie może się oczywiście ostać.Na postawione przez Sąd Wojewódzki pytanie należało więc w stosunku do powoda odpowiedzieć twierdząco i rewizję oddalić, jako nieuzasadnioną.