IV CR 486/86

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Świeboda. Sędziowie SN: T. Bielecki, J. Sokołowski (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa głównego Skarbu Państwa - Miejskiego Domu Kultury w Ł. przeciwko Spółdzielni Rzemieślniczej (...) w R., Janowi U., Stanisławowi U., Jackowi T. i Bohdanowi M. o zapłatę 496.348 zł i z powództwa wzajemnego Spółdzielni Rzemieślniczej (...) w R. przeciwko Skarbowi Państwa - Miejskiemu Domowi Kultury w Ł. o zapłatę 5.220.360 zł na skutek rewizji Skarbu Państwa - Miejskiego Domu Kultury od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 24 września 1986 r.uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej powództwa głównego przeciwko pozwanej Spółdzielni Rzemieślniczej (...) w R. i powództwa wzajemnego tej Spółdzielni przeciwko Skarbowi Państwa - Miejskiemu Domowi Kultury w Ł. i w tej części odrzucił pozew główny oraz w całości pozew wzajemny; uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanego Bohdana M. i przekazał sprawę w tym zakresie Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach instancji rewizyjnej co do tego pozwanego; umorzył postępowanie rewizyjne w stosunku do pozwanych: Jana U., Stanisława U. i Jacka T.; zmienił orzeczenie o kosztach zawarte w punkcie III sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że zniósł wzajemnie te koszty między Skarbem Państwa - Miejskim Domem Kultury w Ł. a Spółdzielnią Rzemieślniczą (...) w R. za obie instancje; zasądził od Skarbu Państwa - Miejskiego Domu Kultury w Ł. na rzecz Jana U. i Stanisława U. kwotę 4.000 zł tytułem kosztów procesu za instancję rewizyjną.Uzasadnienie faktycznePowodowy Miejski Dom Kultury domagał się zasądzenia od pozwanych: Spółdzielni Rzemieślniczej, Jana U., Stanisława U., Jacka T. i Bohdana M. solidarnie 496.348 zł tytułem zwrotu bezpodstawnie zapłaconego wynagrodzenia za roboty budowlane, mianowicie daszki ochronne, które w rzeczywistości nie były wykonane.Pozwana Spółdzielnia wniosła powództwa wzajemne o zapłatę 5.220.360 zł z tytułu wynagrodzenia za prace budowlane wykonane na podstawie umowy zawartej z powodem, nie uznała przy tym powództwa głównego.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo główne, a z powództwa wzajemnego zasądził od strony powodowej na rzecz Spółdzielni kwotę 1.536.166 zł, oddalając je w pozostałej części. Ustalił przy tym i zważył, co następuje: Z opinii biegłego M. C. wynika, że pozwana Spółdzielnia (wykonawca robót) wykonała daszki nad wykopami i barierami ochronnymi, co zostało potwierdzone przez inspektora nadzoru. Jednakże w późniejszym okresie ten ostatni złożył oświadczenie, że daszki nie zostały zrobione. Oświadczenie to pozostaje w sprzeczności z kosztorysem budowlanym sporządzonym przez biegłego na podstawie dostępnej dokumentacji. W świetle powołanej opinii, która została należycie uzasadniona, powództwo główne przedstawia się jako nieuzasadnione.Co zaś do powództwa wzajemnego, to roboty budowlane wykonane przez pozwaną Spółdzielnię przedstawiały wartość 10.710.668 zł, a ponieważ strona powodowa zapłaciła 9.159.973 zł, pozostaje dłużna Spółdzielni kwotę 1.550.695 zł, która po uwzględnieniu zarzutów zgłoszonych przez Dom Kultury do opinii biegłego została obniżona do zasądzonej kwoty 1.536.166 zł. Liczne zarzuty strony powodowej stawiane opinii biegłego nie zostały niczym poparte, nie podważają tej opinii. Biegły wykazał, że sporządził ją na podstawie niekwestionowanej dokumentacji kosztorysowej i wykonawczej całej budowy. Dlatego końcowe wnioski biegłego w części potwierdzającej wykonanie daszków zabezpieczających oraz wykazującej, że strona powodowa jest dłużna pozwanej Spółdzielni kwotę 1.536.166 zł z tytułu reszty wartości robót nie policzonych w końcowym rozliczeniu, są w pełni przekonywujące. W tym stanie rzeczy stosownie do art. 647 k.c. i treści umowy o roboty budowlane z dnia 3 maja 1984 r. Sąd oddalił powództwo główne i częściowo uwzględnił powództwo wzajemne.Nieuzasadnione jest powództwo główne także w stosunku do pozwanych Jana U., Stanisława U. i Jacka T. wobec braku legitymacji biernej po ich stronie. Jako członkowie pozwanej Spółdzielni zostali oni wyznaczeni do wykonania poszczególnych zadań, natomiast nie byli i nie mogli być stronami umowy o roboty budowlane w rozumieniu art. 647 k.c.Niezasadne jest także powództwo główne w stosunku do pozwanego B.M. - jako inspektora nadzoru - gdyż daszki ochronne zostały wykonane.W stosunku do żadnego z pozwanych, ostatnio wymienionych osób fizycznych, strona powodowa nie wykazała, że dopuścili się oni czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 415 k.c.Strona powodowa domagała się w rewizji zmiany wyroku Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo główne oraz uwzględniającej powództwo wzajemne i uwzględnienie powództwa głównego, a oddalenia powództwa wzajemnego, ewentualnie uchylenia tego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na rozprawie rewizyjnej pełnomocnik skarżącego cofnął rewizję w stosunku do pozwanych: Jana U., Stanisława U. i Jana T. Ze względu na słuszny wniosek Sądu Wojewódzkiego, że powództwo jest nieudowodnione w stosunku do tych pozwanych. Sąd Najwyższy uznał cofnięcie rewizji za dopuszczalne jako zgodne z prawem i nie naruszając usprawiedliwionego interesu powoda, wobec czego na podstawie art. 393 § 2 k.p.c. umorzył postępowanie rewizyjne w odpowiednim zakresie. Orzeczenie, które się na skutek tego uprawomocniło, nie narusza prawa.Nie wdając się w merytoryczną ocenę podniesionych w rewizji zarzutów w zakresie powództwa głównego Skarbu Państwa i wzajemnego Spółdzielni Rzemieślniczej, stwierdzić należy, co następuje:Miejski Dom Kultury w Ł. jest państwową jednostką organizacyjną, podlegającą według art. 3 ustawy z dnia 23 października 1975 r. (Dz. U. Nr 34, poz. 183 ze zm.) właściwości Państwowego Arbitrażu Gospodarczego. Z mocy wymienionego przepisu właściwości tej podlegają także spółdzielnie i ich związki (art. 3 ust. 1 pkt 2), tj. jednostki działające na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. - prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210 ze zm.). Na gruncie ustawy z dnia 8 czerwca 1972 r. o wykonywaniu i organizacji rzemiosła (jedn. tekst: Dz. U. z 1983 r. Nr 7, poz. 40) nie budzi już żadnych wątpliwości spółdzielczy charakter rzemieślniczych spółdzielni, które początkowo nie były uznawane przez orzecznictwo arbitrażowe za podmioty arbitrażowe.Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 1 wymienionej ostatnio ustawy spółdzielnie rzemieślnicze jako jednostki gospodarki uspołecznionej są organizowane i działają na zasadach określonych w przepisach prawa spółdzielczego. Rozpoznaniu przez sąd poddane zostały tylko spory, których stroną są spółdzielnie produkcji rolnej mające za podstawowy przedmiot działania prowadzenie zespołowego gospodarstwa rolnego (art. 179 prawa spółdzielczego). W sprawie niniejszej nie zachodzą wypadki wymienione w przepisach art. 72 § 2 i art. 192 pkt 3 k.p.c. w rezultacie należy dojść do wniosku, że spór, w którym stronami są: Miejski Dom Kultury w Ł. i Spółdzielnia Rzemieślnicza (...) w R., podlega kompetencji arbitrażowej. Do jego rozpoznania zatem droga sądowa jest niedopuszczalna, wobec czego należało uchylić zaskarżony wyrok w części dotyczącej powództwa głównego przeciwko Spółdzielni i powództwa wzajemnego tej Spółdzielni i w tej części odrzucić pozew główny oraz w całości wzajemny (art, 388 § 3 k.p.c.).Nie można natomiast odmówić słuszności skarżącemu, kwestionującemu wyrok Sądu I instancji w zakresie dotyczącym pozwanego Bohdana M. Powództwo przeciwko temu pozwanemu opiera się na twierdzeniu, że jako pełniący nadzór inwestorski na podstawie umowy z Domem Kultury zaakceptował należność za wykonanie daszków ochronnych, które faktycznie nie były wykonane. W rezultacie bezpodstawnie wypłacono Spółdzielni kwotę 496.348 zł.Sąd Wojewódzki ustalił, że Spółdzielnia wykonała daszki ochronne, co wynika z opinii biegłego, a zwłaszcza z kosztorysu budowlanego sporządzonego przez niego na podstawie dostępnej dokumentacji. Jednakże Sąd nie wyjaśnił, czy ta dokumentacja odzwierciedlała rzeczywistość, tzn. czy faktycznie wykonane zostały wykazane w niej roboty.Z oświadczenia pozwanego Bohdana M. wynika, że popełnił on w fakturach omyłkę. W świetle przytoczonych przez stronę powodową faktów zdyskwalifikowanie treści tego oświadczenia bez przeprowadzenia odpowiedniego postępowania dowodowego uniemożliwia odparcie zarzutu niewyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Z tego względu rewizję trzeba uznać za uzasadnioną w części oddalającej powództwo przeciwko pozwanemu Bohdanowi M.Rozpoznając ponownie sprawę Sąd Wojewódzki wezwie powoda do wskazania dowodów dla uzasadnienia dochodzonego roszczenia w stosunku do wymienionego pozwanego i po wyjaśnieniu sprawy we wskazanym kierunku orzeknie o tym roszczeniu.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.