I CZ 83/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN K. Piasecki (sprawozdawca). Sędziowie SN: H. Dąbrowski, F. Wesely.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Ch. przeciwko Skarbowi Państwa (Urząd Wojewódzki w C.), Wojewódzkiemu Zakładowi Weterynarii w C. o odszkodowanie, na skutek zażalenia powódki na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Ciechanowie z tymczasową siedzibą w Płońsku z dnia 17 marca 1977 r. oddalił zażalenie. Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym postanowieniem Sąd Wojewódzki odrzucił pozew z powodu niedopuszczalności drogi sądowej.Sprawa ta ze względu na występujące podmioty arbitrażowe po obu stronach procesu należy do właściwości organów państwowego arbitrażu gospodarczego. Podmiotowość arbitrażowa rolniczych spółdzielni produkcyjnych wynika z przepisu art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (Dz. U. Nr 34, poz. 183), która weszła w życie dnia 1 grudnia 1975 r. (art. 59), a zatem pozew w niniejszej sprawie wniesiony po tej dacie powinien być wniesiony do właściwej komisji arbitrażowej.W zażaleniu na to postanowienie powoda Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna wnosi o jego uchylenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:W zażaleniu strona skarżąca zarzuca, że powództwo oparte jest na przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych (Dz. U. Nr 77, poz. 673 z późn. zmianami); stosownie do art. 89 ust. 2 tego rozporządzenia osoby upoważnione do otrzymania odszkodowania lub zapomogi, niezadowolone z decyzji administracyjnej mogą w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia decyzji wytoczyć przed właściwym sądem powództwo; przepisy tego rozporządzenia nie zostały uchylone. Zgodnie przy tym z art. 3 ust. 4 ustawy o państwowym arbitrażu gospodarczym do organów tego arbitrażu nie należy rozpoznawanie sporów przekazanych przepisami szczególnymi do właściwości innych organów; takim organem - zdaniem skarżącego - może być także sąd powszechny.Zarzut powyższy i przytoczony dla jego uzasadnienia wywód jest nietrafny.Według art. 3 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (Dz. U. Nr 34, poz. 183) państwowy arbitraż gospodarczy rozpoznaje spory, w których m.in. stronami są spółdzielnie i ich związki. Jednakże do państwowego arbitrażu gospodarczego nie należy według art. 3 ust. 3 rozpoznawanie sporów, o których mowa w art. 1, jeżeli na podstawie przepisów szczególnych zostały przekazane do właściwości innych organów. Otóż za taki inny organ może być uznany każdy organ, ale nie sąd powszechny.Należy bowiem mieć na względzie podstawowe założenie istnienia państwowego arbitrażu gospodarczego, a mianowicie powierzenie innemu organowi niż sąd rozstrzygania pewnej kategorii sporów.Obowiązujące przepisy dotyczące organów arbitrażu państwowego dokonują ścisłego rozgraniczenia kompetencji między sądami powszechnymi a organami arbitrażu państwowego, i to w tym sensie, że sprawy, do których rozpoznawania powołany jest arbitraż państwowy, są wyłączone spod właściwości sądów powszechnych.To wyłączenie ma charakter generalny. Obejmuje ono także te wypadki, gdy dawniejsze przepisy prawne, nadal obowiązujące, przekazują określone sprawy do właściwości sądów. Przepisy te były redagowane w okresie, gdy nie istniał państwowy arbitraż gospodarczy.Tak ma się właśnie rzecz w wypadku powołanego w zażaleniu art. 89 ustawy z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych, odsyłającego ze stadium postępowania administracyjnego na drogę sądową. Gdyby miało nastąpić utrzymanie w mocy takich przepisów jako przepisów szczególnych, to niezbędne byłoby zamieszczenie w przepisach o arbitrażu państwowym odpowiedniej normy ustalającej wyjątek od reguły generalnej rozpoznawania pewnej ściśle określonej podmiotowo kategorii spraw przez organy arbitrażu państwowego.Analiza obowiązującego porządku prawnego uzasadnia wniosek, że poza postępowaniem sądowym i arbitrażowym pewne kategorie spraw rozpoznawane są także przez inne organy, które nie są ani organami arbitrażowymi, ani sądami powszechnymi. Ten stan rzeczy ma na względzie powołany art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym, regulujący przekazanie spraw do właściwości innych organów.Do tego samego wniosku prowadzi też wykładnia słowna przepisów cytowanej ustawy. Otóż tam, gdzie chodzi o "sądy" w ogóle, ustawodawca mówi wprost o sądzie, a nie "organie" (patrz art. 39 ust. 1, art. 40 ust. 1 i 2, art. 56). Uwaga ta zresztą odnosi się do całego obowiązującego ustawodawstwa. W świetle tych wywodów należy dojść do wniosku, że "innymi organami" w rozumieniu art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 23 października 1975 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym nie są sądy powszechne, ale inne organy, np. organy administracyjne.Zachodzi przeto niedopuszczalność drogi sądowej (art. 2 k.p.c.) w sporze, w którym stronami są podmioty wymienione w art. 3 ust. 1 tej ustawy także wówczas, gdy w przepisie wydanym przed ustanowieniem państwowego arbitrażu gospodarczego jest mowa o sądzie - jak ma to miejsce w art. 89 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 sierpnia 1927 r. o zwalczaniu zaraźliwych chorób zwierzęcych, który reguluje przejście z postępowania administracyjnego na drogę sądową.W świetle tej wykładni odrzucenie pozwu przez Sąd Wojewódzki było uzasadnione.