II C 234/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Przedsiębiorstwa Państwowego Państwowe Gospodarstwo Rolne - Zespół G. przeciwko Skarbowi Państwa (Nadleśnictwo Państwowe O.) o zapłatę odszkodowania, na skutek odwołania pozwanego od orzeczenia Sądu Rozjemczego do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich na gminę O. z dnia 30 października 1952 r.uznając właściwość Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu do rozpoznania odwołania w sprawie niniejszej, przekazał sprawę temuż Sądowi w celu jej rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Rozjemczy do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich gminy O. orzeczeniem z dnia 30 października 1952 r. ustalił wysokość szkody wyrządzonej w dniu 20 października 1952 r. na gruntach Państwowego Gospodarstwa Rolnego przez dziki, które mają swoją ostoję w lasach Nadleśnictwa Państwowego O., na sumę 3.240 zł i zobowiązał wymienione Nadleśnictwo do wypłacenia odszkodowania w powyższej wysokości na rzecz Państwowego Gospodarstwa Rolnego w terminie siedmiu dni od daty doręczenia orzeczenia.Od powyższego orzeczenia złożył odwołanie do Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu Wydział Prawny Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. w imieniu Skarbu Państwa (Nadleśnictwa Państwowego O.), wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi Rozjemczemu do ponownego rozpoznania z powodu naruszenia art. 61-67 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1927 r. o prawie łowieckim (Dz. U. Nr 110, poz. 934).Sąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 28 stycznia 1953 r. przekazał sprawę w trybie art. 388 k.p.c. do rozpoznania Sądowi Najwyższemu uzasadniając to tym, że:zachodzi poważna wątpliwość, czy w obecnym ustroju gospodarczym dopuszczalne jest: a) skierowanie do sądu rozjemczego do spraw odszkodowań łowieckich wniosku o ustalenie szkód łowieckich pomiędzy Skarbem Państwa (Nadleśnictwo Państwowe) a Państwowymi Gospodarstwami Rolnymi, b) wniesienie odwołania od tych orzeczeń do sądu wojewódzkiego, albo czy dopuszczalne jest analogiczne stosowanie i do postępowania przed sądem rozjemczym art. 5 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. (Dz. U. Nr 46, poz. 340).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Pierwsze z przedstawionych przez Sąd Wojewódzki pytań prawnych nie budzi wątpliwości. Odpowiedź na to pytanie wynika wprost z art. 2 ust. 3 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (Dz. U. Nr 46, poz. 340), stosownie do którego do właściwości państwowych komisji arbitrażowych nie należą sprawy określone w ust. 1 i 2 cytowanego przepisu, a więc sprawy o prawa majątkowe pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej, jeżeli sprawy te z mocy ustaw szczególnych są przekazane innym sądom niż sądy powszechne. Sprawy o wynagrodzenie szkód łowieckich przekazane są specjalnym sądom rozjemczym do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich, działającym na podstawie art. 61 i nast. rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1927 r. o prawie łowieckim (Dz. U. Nr 110, poz. 934). Jeżeli chodzi o dochodzenie wynagrodzenia za szkody wyrządzone w uprawach i plonach rolnych przez dziką zwierzynę, to stan prawny w tym zakresie nie uległ dotychczas zmianie mimo uchylenia z dniem 12 listopada 1952 r. rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1927 r. o prawie łowieckim, gdyż w myśl art. 42 ust. 3 dekretu z dnia 29 października 1952 r. o prawie łowieckim (Dz. U. Nr 44, poz. 300) do czasu wydania rozporządzenia Rady Ministrów przewidzianego w art. 6 ustawy z dnia 28 marca 1952 r. o ubezpieczeniach państwowych (Dz. U. Nr 20, poz. 130) do wynagrodzenia powyższych szkód stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc art. 61-68 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1927 r. o prawie łowieckim. Sądy rozjemcze do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich stanowią sądy szczególne i właściwość ich wyłącza właściwość zarówno sądów powszechnych, jak i państwowych komisji arbitrażowych. Dla dochodzenia więc przez Państwowe Gospodarstwo Rolne od Nadleśnictwa Państwowego odszkodowania za szkody wyrządzone w uprawach i plonach rolnych właściwą jest droga postępowania przed sądem rozjemczym do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich.Istotna wątpliwość wyłania się natomiast w związku z kwestią, której dotyczy drugie z przedstawionych przez Sąd Wojewódzki pytań prawnych, a mianowicie, jaka droga służy dla odwołania od orzeczenia sądu rozjemczego do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich, jeżeli obie strony należą do rzędu podmiotów wyliczonych w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym (Dz. U. Nr 46, poz. 340). Stosownie do art. 68 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1927 r. o prawie łowieckim odwołanie od orzeczenia sądu rozjemczego wnosi się do sądu powszechnego (poprzednio do sądu okręgowego, a od dnia 1 stycznia 1951 r. - jak wyjaśnił to Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 29 kwietnia 1952 r. C. 547/52, P. i Pr. nr 11 z 1952 r. - do sądu wojewódzkiego). Z drugiej strony art. 3 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym wyłącza spod orzecznictwa sądów powszechnych spory ulegające rozpoznaniu w trybie przepisanym tym dekretem, a więc spory o prawa majątkowe pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej. Może zatem powstać wątpliwość, czy między wyżej przytoczonymi przepisami nie zachodzi kolizja.Rozważając to zagadnienie Sąd Najwyższy uznał, że w przypadku, gdy sprawa pomiędzy dwoma podmiotami gospodarki uspołecznionej z mocy przepisów szczególnych należy do właściwości innych sądów niż sądy powszechne (art. 2 ust. 3 cytowanego dekretu), a te same przepisy szczególne przewidują, iż do rozpoznania odwołania od orzeczeń tych innych sądów właściwe są sądy powszechne, wówczas art. 5 ust. 1 dekretu z dnia 5 sierpnia 1949 r. o państwowym arbitrażu gospodarczym, nie wyłącza właściwości sądów powszechnych i nie uzasadnia właściwości komisji arbitrażowych. Właściwość sądu szczególnego określona przepisami szczególnymi determinuje dalszy bieg postępowania w sprawie przekazanej temu sądowi, również gdy chodzi o drogę odwoławczą. Po to, aby komisja arbitrażowa mogła być właściwa do rozpoznania odwołania od orzeczenia sądu szczególnego, musiałaby istnieć norma prawna wyraźnie przewidująca tę właściwość, podobnie jak właściwość sądu powszechnego do rozpoznania odwołania od orzeczenia sądu szczególnego musi wynikać z wyraźnego postanowienia prawa.Skoro sprawa niniejsza należy do właściwości sądu rozjemczego do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich, a nie do państwowych komisji arbitrażowych, właściwymi do rozpoznania odwołania od orzeczenia tego sądu jest stosownie do art. 68 rozporządzenia Prezydenta R. P. z dnia 3 grudnia 1927 r. o prawie łowieckim sąd wojewódzki, który przejął funkcje sądu okręgowego jako drugiej instancji (por. powołane wyżej orzeczenie Sądu Najwyższego C. 547/52). Odmienna interpretacja musiałaby doprowadzić do wniosku, że odwołanie od orzeczenia sądu rozjemczego do spraw o wynagrodzenie szkód łowieckich powinna rozpoznawać państwowa komisja arbitrażowa; do przyjęcia właściwości państwowych komisji arbitrażowych w tym zakresie brak jest jednak podstawy prawnej.Zważywszy, że zagadnienie prawne przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki nie jest zagadnieniem mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia odwołania, lecz dotyczy wyłącznie kwestii właściwości sądu i że wątpliwość w zakresie właściwości sądu nie może sama przez się uzasadniać potrzeby rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy zamiast Sądu Wojewódzkiego (por. powołane wyżej orzeczenie Sądu Najwyższego C. 547/52), Sąd Najwyższy uznając właściwość Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu do rozpoznania odwołania od zaskarżonego orzeczenia sądu rozjemczego przekazał sprawę temuż sądowi Wojewódzkiemu w celu rozpoznania odwołania we własnym zakresie.