IV CR 55/62

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w W. przeciwko S. R. o odszkodowanie na skutek rewizji pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 28.VI.1961 r. rewizję oddalił.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki zasądził od S. R. na rzecz Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w W. 77.392 zł, 57 gr., oddalając powództwo w pozostałej części, przy czym wyszedł z założeń następujących.Pozwana, materialnie odpowiedzialna sklepowa sklepu powódki w D., na skutek nienależytego wywiązywania się z powierzonych obowiązków w okresie swej pracy w sklepie, od 27 stycznia do 18 listopada 1960 r., doprowadziła do niedoboru w kwocie 82.147,35 zł. Domaga się więc powódka zasądzenia od pozwanej zapłaty kwoty niedoboru, której mimo wezwania pozwana nie uiściła.Pozwana zarzuciła nieprawidłowość wyliczenia, bowiem po ponownym wyliczeniu wyszła na jaw superata w kwocie 39.000 zł, która czyni wątpliwą prawidłowość poprzedniego wyliczenia.Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z dziedziny księgowości, w celu ustalenia wysokości niedoboru i prawidłowości wyliczenia pozwanej.Biegły na podstawie dokumentów finansowo-księgowych, uzgodnionych z raportami sklepowymi podpisanymi przez pozwaną i rozliczeniem sklepu pozwanej, ustalił niedobór na kwotę 77.392,57 zł.Sąd zważył, że powództwo oparte jest na przepisach art. 239 i 448 k.z. i do wysokości ustalonego przez biegłego niedoboru jest uzasadnione. Element odpowiedzialności za niedobór w postaci szkody został wykazany, a za winą pozwanej przemawia domniemanie z art. 239 k.z., iż ustalony niedobór wynikł z nienależytego pełnienia przez pozwaną obowiązków służbowych.W rewizji pozwana wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżąca zarzuca obrazę art. 242 § 1 k.p.c. przez nierozważenie, że pomimo ustalenia w toku śledztwa przeciwko pozwanej niedoboru w kwocie 77.392,57 zł Prokuratura umorzyła śledztwo przeciwko pozwanej, a umorzenie śledztwa, zdaniem skarżącej, wskazuje jasno na to, iż stwierdzony niedobór był następstwem okoliczności, za które pozwana nie odpowiada.Powyższy zarzut jest chybiony, albowiem jedynie ustalenia prawomocnego wyroku skazującego wiążą sąd w postępowaniu cywilnym, natomiast nie ma znaczenia ekskulpacji z art. 239 k.z. umorzenie śledztwa przeciwko pozwanej, gdy jednocześnie pozwana twierdzi, że ustalono w tym śledztwie szkodę w postaci niedoboru. Skoro istnieje szkoda w postaci niedoboru, to istotnie, jak to trafnie wykazał Sąd Wojewódzki, zgodnie z art. 239 k.z. zachodzi domniemanie winy pozwanej jako osoby materialnie odpowiedzialnej za powierzone jej mienie i tego domniemania nie może obalić umorzenie śledztwa, które nie ma znaczenia dla zagadnienia ekskulpacji w zakresie odpowiedzialności cywilnej, a na pozwanej ciążył obowiązek udowodnienia w postępowaniu cywilnym, że niedobór powstał wskutek okoliczności, za które ona nie odpowiada.Powoływanie się przez pozwaną w rewizji na umorzenie śledztwa jest tym bardziej chybione, gdy w wyniku wzmiankowanego w rewizji zażalenia na postanowienie o umorzeniu śledztwa Prokuratura Wojewódzka postanowienie to uchyliła, a następnie został wniesiony akt oskarżenia, w wyniku czego Sąd Powiatowy w Gryfinie wyrokiem z dnia 27.III.1962 r. nr Kp 53/62 uznał pozwaną za winną tego, że od 27 stycznia 1960 r. do 16 sierpnia 1960 r. w D. jako materialnie odpowiedzialny kierownik sklepu powodowej Spółdzielni nie dopełniła obowiązku wykazania w raportach sklepowych dostarczonych jej towarów na sumę 71.230,40 zł, utrudniając w ten sposób bieżącą kontrolę sklepu, czym działała na szkodę interesów Spółdzielni. Za to przestępstwo Sąd Powiatowy skazał pozwaną na podstawie art. 286 § 1 k.k. na 6 miesięcy więzienia, a pozwana wyrok powyższy zaskarżyła rewizją do Sądu Wojewódzkiego, jak to wynika z dopuszczonych przez Sąd Najwyższy na zasadzie art. 18 § 2 ustawy z dnia 18 lipca 1950 r. - jako dowód - akt Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie nr Kr 2496/62, przy czym pozwana wnosi o uniewinnienie ewentualnie o zawieszenie wykonania kary.Błędny jest pogląd skarżącej, że umorzenie śledztwa miałoby świadczyć o tym, iż niedobór jest następstwem okoliczności, za którą pozwana nie odpowiada. Ponadto pozwana w postępowaniu przed sądem I instancji jedynie zarzucała, iż wyszła na jaw superata 39.000 zł, która prawidłowość wyliczenia czyni wątpliwą, nie twierdziła natomiast, aby niedobór był następstwem okoliczności, za które pozwana nie odpowiada i takich okoliczności nie przytoczyła. Dlatego powołanie się w rewizji na to, że pozwana w Prokuraturze Powiatowej podała jako przyczynę powstania niedoboru wadliwe zabezpieczenie sklepu, a w szczególności drzwi zewnętrznych, jest o tyle bez znaczenia, że pozwana nawet na tego rodzaju okoliczność w postępowaniu przed sądem I instancji w niniejszej sprawie nie powoływała się, przy czym twierdzenie biegłego, że jeżeli to wyjaśnienie pozwanej polega na prawdzie, to istotnie okoliczność ta może być przyczyną powstania niedoboru, bynajmniej nie wskazuje, aby pozwana udowodniła, że niedobór powstał z takiej przyczyny, zwłaszcza, gdy pozwana w postępowaniu przed sądem I instancji żadnego dowodu prawdziwości takiej tezy nie powoływała.Obecne twierdzenie pozwanej, że sklep w ciągu jej pracy i do końca jej pracy był zamykany na kłódki zwykłe a nie na kłódki patentowe, albowiem pozwana nie dostała kłódek patentowych od powódki, która takich kłódek nie miała - nie stanowi wykazania, aby pozwana nie mogła we własnym zakresie zatroszczyć się o nabycie kłódek patentowych, jeżeli rzeczywiście uważała je za niezbędne, a to tym bardziej, gdy rewizja zawiera twierdzenie, iż zarząd powódki polecił referentowi gospodarczemu wypisać zlecenie na kłódki.Wreszcie zarzut co do tego, że sklep był zamknięty na kłódki zwykłe, a nie na kłódki patentowe jest chybiony także z tej przyczyny, iż pozwana twierdzi, że jedynie raz miało miejsce otwarcie przez nieznanego sprawcę jednej kłódki, jednak nie twierdzi, aby w związku z tym otwarciem tylko jednej kłódki nastąpiła kradzież. W tych warunkach powoływanie się na to, że pozwana mieszkała daleko od sklepu i że sklep nie był dozorowany przez stróża nocnego, nie może odnieść skutku, skoro pozwana nie tylko nie zgłaszała tych zarzutów w postępowaniu przed sądem I instancji, lecz nawet gdyby je prawidłowo zgłosiła, zarzuty takie przy braku twierdzenia o dostrzeżeniu jakiejkolwiek kradzieży należy uznać za chybione. Twierdzenie pozwanej, że gdyby powódka rozliczyła remanent sporządzony w sklepie pozwanej w dniu 16 sierpnia 1960 r. wcześniej, a nie dopiero w dniu 28 listopada 1960 r., to powódka w wyniku ujawnienia niedoboru w wysokości 33.535,02 zł nie zgodziłaby się na dalsze zatrudnienie pozwanej, a zaniedbanie księgowości powódki uniemożliwiło powstanie następnego niedoboru w wysokości ponad 40 tys. zł, jest chybione. Jak to Sąd Najwyższy, niejednokrotnie wyjaśnił, niezwolnienie z pracy pozwanego po ujawnieniu pierwszego manka nie stanowi dla niego ekskulpacji co do następnie wynikłego manka, a zaniechanie zwolnienia z takiej przyczyny pracownika nie może samo przez się uzasadniać zastosowania art. 158 § 2 k.z. Ponadto Sąd Najwyższy wyjaśnił w orzeczeniu z dnia 20 kwietnia 1960 r. I C R 434/59 (Przegląd Ustawodawstwa Gospodarczego z 1960 r. nr 10, str. 344), że terminy wyliczenia remanentów, przewidziane w zarządzeniu w sprawie inwentaryzacji oraz sporządzania i zatwierdzania sprawozdań rachunkowych mają instrukcyjny charakter i niezachowanie tych terminów nie zwalnia pozwanego pracownika materialnie odpowiedzialnego od odpowiedzialności za niedobór, która wynika z art. 239 k.z.Skarżąca twierdzi, że nie przeprowadzenie dowodu z akt umorzonego śledztwa stanowiło naruszenie art. 236 § 1 k.p.c. oraz że dowód z tych akt dostarczyłby podstaw do zastosowania przepisu art. 158 § 2 k.z. W związku z tym na mocy art. 18 § 2 ustawy z 20.VII.1950 r. Sąd Najwyższy przeprowadził dowód z akt sprawy karnej, z którego wynika, że powoływane przez nią umorzenie śledztwa zostało uchylone, natomiast dowód z tych akt nie daje żadnej podstawy do zastosowania przepisu art. 158 § 2 k.z.Z tych względów rewizja jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw ulega oddaleniu.