IV CR 76/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Gola.Sędziowie SN: H. Ciepła, T. Bielecki (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna i Administracyjna po rozpoznaniu w dniu 13 marca 1985 r. sprawy z powództwa Z.C. przeciwko Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "G." w P. o uchylenie uchwały na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w B. z dnia 5 listopada 1984 r. sygn. akt. C (...)oddala rewizję i nie obciąża powódki kosztami postępowania za II-gą instancję.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 10.05.1984 r. - Z.C. wnosiła o uchylenie uchwały Walnego Zgromadzenia członków Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "G." w P. z dnia 22.04.1983 r., mocą której została wykreślona z grona członków tej Spółdzielni.Zaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i odstąpił od obciążenia powódki kosztami procesu.Według ustaleń tego Sądu powódka była członkiem pozwanej Spółdzielni od 1.07.1981 r. i pracowała przy obsłudze chlewni.W związku z decyzją o likwidacji chlewni - pismem z dnia 31.12.1982 r. Zarząd Spółdzielni wypowiedział powódce "umowę o pracę" i równocześnie zaproponował jej zajęcie przy pracach polowych lub uzwajaniu silników elektrycznych.Powódka odrzuciła te propozycje i powstrzymując się od wszelkiej pracy - zażądała zatrudnienia jej w charakterze sprzątaczki lub stróża. Spółdzielnia nie uczyniła zadość temu żądaniu, gdyż nie dysponowała takimi stanowiskami. W związku z powyższym i wobec odmowy podjęcia proponowanej przez Zarząd pracy uchwałą z dnia 22.04.1983 r. Walne Zgromadzenie skreśliło powódkę z grona swych członków. Uchwała została zainteresowanej doręczona na piśmie - w kwietniu 1983 r. - z pouczeniem o sposobie i trybie odwołania się.W dniu 28.04.1983 r. powódka wniosła pozew o przywrócenie do pracy. Wyrokiem z dnia 27.10.1983 r. (sygn. akt I C 139/83) Sąd Rejonowy w Ż. oddalił powództwo, a wyrokiem w B. oddalił rewizję powódki.W dniu 27.09.1983 r. powódka zaskarżyła uchwałę Walnego Zgromadzenia do Sądu Wojewódzkiego w B., jednakże w toku procesu cofnęła pozew, a Sąd Wojewódzki postanowieniem z dnia 1.12.1983 r. (sygn. akt C 183/83) umorzył postępowanie.W dniu 8.12.1983 r. Z.C. wniosła do Walnego Zgromadzenia odwołanie od uchwały z 23 kwietnia 1983 r., które zostało rozpatrzone uchwałą z dnia 20.01.1984 r. Walne Zgromadzenie utrzymało w mocy swoja uchwałę z 22.04.1983 r. (odpis tej ostatniej uchwały został powódce doręczony 3.02.1984 r.).Sąd Wojewódzki uznał, że zaskarżona uchwała z dnia 22.04.1983 r. była merytorycznie słuszna i nie naruszała prawa ani statutu (art. 42 § 2 ustawy z dnia 16.09.1982 r. - Prawo spółdzielcze - Dz. U. Nr 30, poz. 210). Powódka nie udowodniła w szczególności twierdzenia, że skreślenie jej z listy członków Spółdzielni stanowiło szykanę.Sąd Wojewódzki uznał nadto, że nawet, gdyby kwestionowana uchwała była merytorycznie bezzasadna - powództwo ulegałoby również oddaleniu, wobec upływu terminu przewidzianego w art. 42 § 3 w związku z art. 42 § 4 i 6 prawa spółdzielczego. Nieuwzględnienie uchybionego terminu - na mocy art. 42 § 5 i 6 prawa spółdz. - w rozpoznawanej sprawie nie może nastąpić, gdyż powódka nie wykazała przesłanek przewidzianych w tym przepisie.Wymieniony na wstępie wyrok zaskarżyła powódka z wnioskiem o jego zmianę i uwzględnienie powództwa lub uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pozwana - w odpowiedzi na rewizję - wniosła o oddalenie rewizji i zasądzenie kosztów postępowania za II-gą instancję.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy oddalając rewizję, miał na uwadze, co następuje:Zarzuty i wnioski rewizyjne nie są uzasadnione.Zgodnie z art. 155 § 1 i 2 prawa spółdzielczego w zw. z § 10 pkt 5 statutu pozwanej - zdolny do pracy członek rolniczej Spółdzielni produkcyjnej ma prawo i obowiązek pracować w spółdzielni - w rozmiarze ustalonym corocznie - przez walne zgromadzenie - stosownie do potrzeb wynikających z planu działalności gospodarczej spółdzielni. Przy przydzielaniu zaś pracy członkom Spółdzielnia powinna uwzględniać ich kwalifikacje zawodowe i osobiste.Rolnicze spółdzielnie produkcyjne - tak zresztą jak i inne spółdzielnie wytwórcze, mają na celu zarobkowe zatrudnienie swych członków a członkowie mają nie tylko prawo, ale i obowiązek pracy w gospodarstwie spółdzielczym. Prawo członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej jest ściśle związane z jego obowiązkiem pracy dla spółdzielni, a obowiązek pracy obciąża tylko członka zdolnego do pracy. W razie częściowej niezdolności do pracy członek zobowiązany jest wykonać - dla spółdzielni pracę, odpowiadającą jego możliwościom. Skoro członek rolniczej spółdzielni produkcyjnej obowiązany jest do pracy na podstawie samego członkowstwa, to już z mocy tego stosunku, a nie umowy (jak w spółdzielniach pracy), Spółdzielnia może żądać od niego pracy, wskazując mu - przy uwzględnieniu kwalifikacji zawodowych i osobistych - jaką pracę o charakterze rolniczym i w jakim zakresie ma wykonywać. Nie oznacza to oczywiście dowolności ze strony spółdzielni, bowiem rodzaj i zakres pracy wynika także z istoty stosunku członkowstwa w spółdzielni produkcyjnej, której celem jest prowadzenie gospodarstwa rolnego. O zakresie pracy każdego członka - tak co do rodzaju rozmiaru jak i czasu trwania - decydują z jednej strony rozsądnie rozumiane potrzeby spółdzielni, z drugiej zaś możliwości członka, tak ze względu na jego zdolność do pracy, jak i zajęcia poza rolnictwem, przede wszystkim zaś w gospodarstwie przyzagrodowym lub domowym.Naruszenie przez spółdzielnię prawa członka do pracy rodzi określone skutki prawne, w szczególności stwarza mu roszczenie o dopuszczenie do pracy i odszkodowanie.Działając w granicach umocowania statutowego (§ 47) Zarząd (...) miał prawo i obowiązek - w związku z likwidacją chlewni - skierować powódkę do innej pracy, odpowiadającej jej kwalifikacjom, w szczególności do pracy przy uprawie i pielęgnacji roślin. Nieuzasadniona odmowa podjęcia takiej pracy (jak w sprawie) stanowi rażące naruszenie ustawowego i statusowego obowiązku pracy (str. 155 prawa spółdzielczego i § 10 pkt 5 statutu) i może stanowić nawet podstawę wykluczenia ze spółdzielni. W okolicznościach sprawy - gdy powódka odmówiła - poczynając od 1 stycznia 1983 r. - świadczenia jakiejkolwiek pracy (choć była zdrowa) - istniały podstawy do zastosowania przez Walne Zgromadzenie sankcji przewidzianej w art. 24 § 2 prawa spółdzielczego, tj. wykreślenia powódki z rejestru członków spółdzielni. Odmienne w tym względzie stanowisko rewidującej, jako nie znajdujące uzasadnienia w materiale sprawy - przepisach ustawy i statutu - nie zasługuje na uwzględnienie.Sąd Wojewódzki nie dopuścił się też zarzucanej w rewizji obrazy art. 42 § 5 prawa spółdzielczego.Powództwo o uchylenie uchwały walnego zgromadzenia powinno być wniesione w ciągu 6 tygodni od dnia odbycia walnego zgromadzenia, a gdy wnosi je członek nieobecny na walnym zgromadzeniu (wskutek jego wadliwego zwołania) - w ciągu 6 tygodni od dnia powzięcia wiadomości - przez tego członka - o uchwale, nie później jednak niż przed upływem roku od dnia odbycia walnego zgromadzenia (art. 42 § 3 prawa spółdzielczego).Przepis art. 42 § 5 prawa spółdzielczego pozwala jednak sądowi na nieuwzględnienie upływu terminu z § 3. Może to mieć miejsce, gdy utrzymanie uchwały w mocy wywołałoby dla członka szczególnie dotkliwe skutki, a opóźnienie w zaskarżeniu uchwały walnego zgromadzenia jest usprawiedliwione wyjątkowymi okolicznościami i nie jest nadmierne.Artykuł 42 § 5 prawa spółdzielczego używa słowa "terminu" w liczbie pojedynczej stanowiącej, że "sąd może nie uwzględnić upływu terminu, o którym mowa w § 3". Paragraf 3 zawiera jednak trzy terminy: dwa biegną od daty walnego zgromadzenia, trzeci - od daty powzięcia przez członka wiadomości o uchwale.W związku z tym powstaje pytanie, do którego z nich odnosi się termin z § 5. Wykładnia logiczna i celowościowa prowadzi do wniosku, że użyte w art. 42 § 5 prawa spółdzielczego słowo "termin" dotyczy każdego terminu do zaskarżenia uchwały walnego zgromadzenia bez względu na początek jego biegu. Odmienna wykładnia prowadziłaby bowiem do wyników nie mających żadnego merytorycznego znaczenia i nie zamierzonych przez ustawodawcę. Może się bowiem zdarzyć, że spółdzielnia doręczyła członkowi uchwałę o jego wykluczenie lub wykreśleniu np. na 7 dni przed upływem roku od jej powzięcia przez walne zgromadzenia, członek zaś zaskarżył ją do sądu w 60-tym dniu od jej otrzymania. W przytoczonym przykładzie doszłoby do uchybienia dwóch terminów: rocznego (licząc od daty powzięcia uchwały) i 6-tygodniowego (liczonego od daty powzięcia przez członka wiadomości o uchwale). Przepis art. 42 § 5 prawa spółdzielczego - co wynika z jego brzmienia - wyklucza równocześnie stosowanie art. 117 § 3 k.c. W takim wypadku członek byłby pozbawiony wszelkiej ochrony w zakresie przywrócenia członkowstwa. Nie podobna zaś przyjąć, by zamiarem ustawodawcy było dopuszczenie do takiego wyniku. Uznać przeto należy, że - jak podniesiono wyżej - użyte w art. 42 § 5 prawa spółdzielczego słowo "termin" dotyczy wszystkich trzech terminów określonych w art. 42 § 3 tego prawa - tj. 6-tygodniowego terminu biegnącego od daty walnego zgromadzenia, 6-tygodniowego terminu od daty otrzymania wiadomości o uchwale walnego zgromadzenia i rocznego od daty odbycia walnego zgromadzenia.Tak też treść powyższego przepisu rozumiał Sąd Wojewódzki. Powódka uchybiła terminom przewidzianym w art. 42 § 3 prawa spółdzielczego. Zebrany i prawidłowo oceniony materiał sprawy nie daje zaś podstaw do nieuwzględnienia ich upływu. Zaskarżony wyrok odpowiada zatem prawu.Rewizja jako nieuzasadniona podlega przeto oddaleniu (art. 387 k.p.c.). Z uwagi na ciężka sytuację życiową powódki o kosztach postępowania rewizyjnego orzec należało po myśli art. 102 k.p.c.