IV CR 853/59

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Zakonu Ojców Oblatów w M., działającego przez księdza Szczepana C. o stwierdzenie praw do spadku po zmarłym dnia 22 lutego 1954 r. Zygmuncie P., po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego PRL na postanowienie Sądu Powiatowego w Inowrocławiu z dnia 11 września 1954 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Sądowi Powiatowemu w Inowrocławiu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Powiatowy w Inowrocławiu prawomocnym postanowieniem z dnia 11 września 1954 r. stwierdził, iż spadek pozostały po zmarłym w Inowrocławiu w dniu 22 lutego 1954 r. Zygmuncie P. przypadł w całości Zakonowi Ojców Oblatów w M. na podstawie testamentu zmarłego z dnia 27 listopada 1953 r.Od powyższego postanowienia Prokurator Generalny PRL dnia 1 października 1959 r. złożył rewizję nadzwyczajną z wnioskiem o uchylenie postanowienia Sądu Powiatowego w Inowrocławiu z dnia 11 września 1954 r. i przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpoznania. Rewizja zawiera zarzut, że zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem art. 16 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów (Dz. U. z 1919 r. Nr 15, poz. 215). Naruszenie to ma polegać na tym, że Sąd Powiatowy wydał zaskarżone postanowienie z pominięciem cyt. art. 16. W rewizji nadzwyczajnej jest nadto zarzut, że zaskarżone postanowienie narusza interes Państwa Ludowego przez uznanie za ważne rozporządzenia majątkiem spadkowym w testamencie, dokonanego na rzecz zakonu bez zachowania przepisów ustawowych wydanych w interesie publicznym.Wnioskodawca, Zakon Ojców Oblatów w M. wniósł o oddalenie rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dekret z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i zatwierdzaniu darowizn i zapisów, który obowiązywał pierwotnie tylko na tej części Państwa Polskiego, która stanowi terytorium dawnego Królestwa zwanego Kongresowym (art. 23) i którego moc obowiązująca na całym terenie Państwa Polskiego ustalona została w art. 2 dekretu z dnia 22 października 1947 r. o zmianie i rozciągnięciu mocy obowiązującej dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i zatwierdzaniu darowizn i zapisów na cały obszar Państwa Polskiego (Dz. U. z 1947 r. Nr 66, poz. 400), wkracza w prawo cywilne, w szczególności również w prawo spadkowe, lecz ma przede wszystkim charakter prawno-administracyjny. Daje bowiem władzy administracyjnej określone prawo nadzoru w przypadkach powołania do życia fundacji oraz w przypadkach darowizn i zapisów na rzecz osób prawnych. Dekret z dnia 7 lutego 1919 r. w szczególności nie określa kręgu osób prawnych uprawnionych do spadkobrania w myśl przepisów ogólnych prawa spadkowego, nie rozszerza i nie ogranicza tego kręgu, lecz poddaje kontroli władzy administracyjnej czynności prawne w zakresie powoływania do życia fundacji oraz w zakresie darowizn i zapisów na rzecz osób prawnych w ogóle i daje władzy administracyjnej prawo "veta", gdy w konkretnym przypadku uzna, iż czynność prawna jest przeciwna prawu, dobrym obyczajom albo też nie odpowiada względom pożytku publicznego (art. 16).Zakres obowiązku i prawa władzy administracyjnej wynikający z cyt. dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. został uchylony dekretem z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji, lecz tylko w zakresie unormowanym tymże dekretem (z dnia 24 kwietnia 1952 r.), a więc tylko w odniesieniu do fundacji. Nie ma natomiast żadnego aktu prawodawczego, który by uchylił dekret z dnia 7 lutego 1919 r. w pozostałym zakresie, a w szczególności więc odnośnie zapisów na rzecz osób prawnych. Nie stało się to przepisami wskazanymi przez Zakon Ojców Oblatów - art. 6 prawa spadkowego z dnia 8 października 1946 r. oraz art. 1 i II pkt 6 przep. wprowadzających prawo spadkowe. Art. 6 pr. spadkowego stanowi, że osoba prawna może być spadkobiercą, jeżeli istnieje w chwili otwarcia spadku. Zasada ta nie jest sprzeczna z zasadniczą treścią dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. w zakresie zatwierdzenia zapisów na rzecz osób prawnych. Art. 6 prawa spadkowego normuje inne zagadnienie, niż czyni to cyt. dekret z dnia 7 lutego 1919 r. Art. 6 prawa spadkowego normuje kwestię spadkobrania pod względem podmiotu uprawnionego, a dekret z dnia 7 lutego 1919 r. normuje prawa i obowiązki władzy administracyjnej w przypadku powołania do spadku osoby prawnej - zasadniczo pod względem przedmiotowym. Nie można więc uznać, że art. 6 pr. spadk. uchylił dekret z dnia 7 lutego 1919 r. w zakresie dot. zatwierdzenia zapisów na rzecz osób prawnych. To samo stwierdzić trzeba odnośnie art. 1 i II przep. wprow. pr. spadkowe. Istnieją natomiast akty prawne, które wskazują wyraźnie na to, iż dekret z dnia 7 lutego 1919 r. obowiązuje w zakresie zatwierdzenia zapisów również po wejściu w życie prawa spadkowego. Przytoczyć tu trzeba już wyżej cyt. dekret z dnia 22 października 1947 r. o zmianie i rozciągnięciu mocy obowiązującej dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i zatwierdzaniu darowizn i zapisów na cały obszar Państwa Polskiego (Dz. U. z 1947 r. Nr 66, poz. 400). Dekret ten, wydany 8 października 1946 r., stanowi, że rozciąga się na cały obszar Państwa Polskiego moc obowiązującą nie części dekretu z dnia 7 lutego 1919 r., nie części jego nadal obowiązującej, ani nie części nie uchylonej, lecz dekretu, a więc całego dekretu. Powołać należy dalej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 lipca 1949 r. w sprawie przekazania wojewódzkim władzom administracji ogólnej niektórych kompetencyj władz naczelnych w zakresie fundacyj, darowizn i zapisów (Dz. U. z 1949 r. Nr 46, poz. 343). Rozporządzenie jest wydane na podstawie art. 14 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. i w § 1 przekazuje "sprawowanie nadzoru w zakresie fundacji oraz zatwierdzenia darowizn i zapisów na rzecz istniejących osób prawnych (art. 16 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r.) wojewodom itd. miejscowo właściwym ze względu na zamierzoną lub ustanowioną siedzibę fundacji albo siedzibę osoby prawnej, na rzecz której uczyniono wpis lub darowiznę". Podkreślić należy, że w omawianym rozporządzeniu Rady Ministrów słowa o zatwierdzeniu zapisów nie są bliższym określeniem dekretu z dnia 7 lutego 1919 r., lecz mają określić funkcje, które wynikają z art. 16 k.p.c. dekretu i które przekazuje się wojewodom, i wśród tych funkcji wymienione jest zatwierdzenie uczynionych zapisów na rzecz osób prawnych. Cyt. rozporządzenie Rady Ministrów stoi wyraźnie na stanowisku, że i po wejściu w życie prawa spadkowego z 1946 r. art. 16 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. nadal obowiązywał w całej rozciągłości, a szczególnie w zakresie zatwierdzania zapisów na rzecz osób prawnych.Jak już wyżej stwierdzono, nie ma żadnej podstawy do uznania, że przepis art. 16 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r. o fundacjach i o zatwierdzaniu darowizn i zapisów (Dz. U. z 1919 r. Nr 15, poz. 215) w zakresie zatwierdzenia zapisów na rzecz osób prawnych nie obowiązuje.W sprawie jest ustalone, że Sąd Powiatowy wydał zaskarżone postanowienie bez uwzględnienia art. 16 dekretu z dnia 7 lutego 1919 r., przed wydaniem decyzji przez właściwego wojewodę. Zaskarżone postanowienie zapadło więc - jak słusznie zarzucano w rewizji nadzwyczajnej - z pogwałceniem prawa. Gdy zaś pogwałcone zostało prawo wydane w interesie publicznym, gdy więc pogwałcona została zasada praworządności, zaskarżone postanowienie narusza interes Państwa.W takim stanie sprawy rewizję nadzwyczajną należało uwzględnić i z mocy art. 396, 398 i 384 k.p.c. oraz art. 4 kod. post. niesp. i art. 1 i 69 dekretu o postępowaniu spadkowym orzec jak w sentencji.