IV K 48/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia L. Chmielewski.Sędziowie: A. Kafarski (sprawozdawca), F. Szeliński.Prokurator Generalnej Prokuratury: F. Dąbrowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Stefana K. oskarżonego z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 63), po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 lutego 1960 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3 i 388 § 1 k.p.k.uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał temuż Sądowi do ponownego rozpoznania.Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 18 lutego 1960 r. oskarżony Stefan K. został uznany za winnego, że jako właściciel warsztatu blacharskiego, zrzeszony w Rzemieślniczej Spółdzielni Zaopatrzenia i Zbytu w O. i odpowiedzialny za produkcję swego warsztatu, wykonując w miesiącu styczniu i lutym 1959 r. w O. na zlecenie wymienionej Spółdzielni dostawy dla Powszechnej Spółdzielni Spożywców w P., Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Artykułami Gospodarstwa Domowego "Arged" w L. i Powszechnej Spółdzielni Spożywców w O., wprowadził do obrotu rury i kolanka blaszane do pieców żelaznych, których jakość była oczywiście gorsza od wzorów i opisów zawartych w kartach kalkulacyjnych, zatwierdzonych przez Wojewódzką Komisję Cen, przez to, że rury i kolanka wykonane zostały z nieodpowiednio cieńszej blachy (w pojedynczych egzemplarzach - podziurawionej), na skutek czego nie miały one wymaganej trwałości i łatwo ulegały zniekształceniu. Za ten czyn, zakwalifikowany z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 63), oskarżony został skazany - przy zastosowaniu art. 42 § 2 k.k. - na rok więzienia i 15.000 zł grzywny.Wyrok ten zaskarżył oskarżony, zarzucając w rewizji założonej przez dwóch obrońców w oddzielnych pismach:1. błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę ustaleń zaskarżonego wyroku;2. obrazę przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 8, 320 i 339 § 1 lit. a) k.p.k.;3. niewspółmierność kary w stosunku do przypisanego czynu.W konkluzji rewizja wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego albo o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a w każdym razie o zmianę zaskarżonego wyroku - w części dotyczącej kary - przez warunkowe zawieszenie orzeczonej kary pozbawienia wolności i uchylenie wymierzonej grzywny.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:I. Przestępstwo z art. 1 dekretu o wzmożeniu walki z produkcją złej jakości polega na wprowadzeniu do obrotu wyrobów, których jakość jest oczywiście gorsza od jakości ustalonej dla takich wyrobów przez właściwe organy albo też które oczywiście nie nadają się do użytku, do jakiego są przeznaczone.W toku dochodzeń zgromadzono materiały, z których rzecznik oskarżenia wyciągnął wniosek, że rury i kolanka nie nadawały się do użytku, do jakiego zostały przeznaczone, z powodu nieszczelności łączeń, łączenia punktowego zamiast na zakładkę, bądź nawet z powodu istniejących dziur.Wyrok Sądu I instancji nie przyjmuje, by podane w akcie oskarżenia wady towarów miały miejsce w rozmiarach w nim ustalonych oraz by w związku z tym rury i kolanka nie nadawały się w sposób oczywisty do użytku, do jakiego są przeznaczone. Wynikło to stąd, że w śledztwie, jak to stwierdzili świadkowie N. i S., wybrano po kilka lub kilkanaście najgorszych rur z całej partii i powiedziano o nich, że nie nadają się do użytku, uogólniając zarazem wnioski co do całości partii, mimo że zbadano tylko nikłą jej część.O sposobie przeprowadzonego badania świadczy zresztą zeznanie świadka M., który przed Sądem zeznał, że prokurator żądał jedynie rur najgorszych, wobec czego mając odłożone te, które nie zostały sprzedane z całości na skutek braków i wad, wręczył je prokuratorowi. Co do tych właśnie rur zakwestionowanych w O. świadek G. zeznał, że są one dwa do trzech razy gorsze w porównaniu z wzorem. Sąd w uzasadnieniu wyroku w pewnym sensie uogólnia wnioski świadka G. co do całości partii rur, mimo że z zeznań tego świadka wynika, iż świadek miał na myśli tylko rury najgorsze. Wydaje się więc, że ustalenia Sądu odmienne od treści zeznań tegoż świadka nie znajdują oparcia w materiale dowodowym.Ze względu na te metody badań w dochodzeniu jest rzeczą nie wymagającą uzasadnienia, że miarodajna może tu być jedynie opinia złożona na rozprawie przez N. i S. oraz biegłych B. i Z., i to w dodatku tylko co do tych rur, które oni zmierzyli i zbadali. Z chwilą kiedy wnioski wyprowadzone na podstawie zbadania części rur rozciąga się na całość, powstają w związku z tym wątpliwości, wyrok bowiem nie może się opierać na przypuszczeniach i prawdopodobieństwie, skoro oskarżony tłumaczył się, że wysyłał rury dobre i nadające się do użytku, nie wyłączając zarazem tego, że ich drobna część - na skutek niedopatrzenia - mogła być zła.W świetle zeznań tych biegłych zdaje się wynikać wniosek, że rury i kolanka nadawały się do tego użytku, do jakiego zostały przeznaczone. Można więc mówić tylko o tym, czy odpowiadały one jakości ustalonej przez kalkulację.II. W związku z powyższym należy stwierdzić, że produkt odpowiadający tak zwanym polskim normom nie może być uznany za nie nadający się do użytku lub za oczywiście gorszy od jakości ustalonej dla takich wyrobów przez właściwe organy, skoro odpowiada on warunkom ustalonym w tych normach, albowiem właśnie normy ustalają właściwy standard dla wyrobów przemysłowych i rzemieślniczych. W tych warunkach ustalenie ceny przez Wojewódzką Komisję Cen na podstawie wzoru dostarczonego przy wniosku o ustalenie ceny nie tworzy odmiennego od ustalonych w polskich normach standardu dla wyrobu przemysłowego lub rzemieślniczego. Wyrób zatem odbiegający, na niekorzyść, od wzoru przedstawionego Wojewódzkiej Komisji Cen, jeśli odpowiada warunkom ustalonym w polskich normach - nie może być uznany za wyrób odpowiadający towarowi, o którym mowa w art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 63). Nie oznacza to jednak, że produkowanie towarów gorszej jakości w porównaniu z wzorem dostarczonym przy wniosku o zatwierdzenie ceny jest bezkarne, albowiem takie działanie z reguły ma na celu uzyskanie wyższej ceny sprzedaży w porównaniu z wartością towaru ustaloną przez powołany do tego organ (art. 8 § 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - Dz. U. Nr 39, poz. 171). Kwalifikacja ta będzie miała zastosowanie wówczas, gdy nabywcą jest przedsiębiorstwo prywatne lub osoba prywatna, natomiast gdy nabywcą jest jednostka, której mienie podlega ochronie na podstawie przepisów ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) jako mienie społeczne, znajdzie zastosowanie przepis art. 1 tej ustawy.W związku z powyższymi rozważeniami trzeba jeszcze dodać, że przemysł kluczowy, ze względu na deficytowość blachy, wytwarza rury i kolanka piecowe z blach różnej grubości, które niejednokrotnie odbiegają w pewnym stopniu od grubości blach przewidzianych przez polskie normy. Również biegli B. i Z. stwierdzili, że mimo iż polskie normy przewidują dla tego rodzaju wyrobów grubość blachy od 0,45-0,5 mm, to jednak w praktyce stosuje się również wyroby tego rodzaju z blachy cieńszej oraz z odpadów, jeżeli w danej chwili względy techniczne lub gospodarcze tak nakazują.Te okoliczności przy ocenie kwestii popełnienia przez oskarżonego przestępstwa z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 63) powinny być uwzględnione, nie można bowiem zapominać, że w konkretnej sytuacji przekształcenie odpadów w towar użyteczny jest czynnością społecznie celową i gospodarczo uzasadnioną i użyteczną.W związku z powyższymi rozważeniami, przy ponownym rozpoznaniu sprawy powstają do rozważenia dwie kwestie:Pierwsza z nich to ustalenie, czy - wobec tego, że niektóre rury (opinia biegłych mówi o dwóch) i ewentualnie pewna część kolanek, mimo masowej produkcji tych rur i kolanek przez oskarżonego, istotnie nie nadawały się do użytku - można przypisać oskarżonemu popełnienie przestępstwa z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 63).Druga kwestia związana jest z faktem pobierania przez oskarżonego nadmiernych cen w porównaniu z cenami zatwierdzonymi, jak to niedwuznacznie wynika z opinii biegłych B. i Z. Nastąpiło to wskutek produkowania towaru gorszej jakości w porównaniu z wzorem dostarczonym Wojewódzkiej Komisji Cen. Wysokość tych podwyższonych sum może być ustalona przez dokonanie kalkulacji, o której mówią biegli, gdyż dopiero ta kalkulacja pozwoli stwierdzić, czy przedsiębiorstwa nabywające rury i kolanka piecowe od oskarżonego zostały poszkodowane. Ustalenie zaś okoliczności, w jakich działał oskarżony, pozwoli z kolei na wyciągnięcie wniosku, czy działał on w zamiarze wyłudzenia mienia społecznego.Z tych względów Sąd Najwyższy zaskarżony wyrok uchylił.