IV PR 103/85

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: W. Myga, J. Wasilewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiej Spółdzielni Ogrodniczej - Oddział w K. przeciwko Józefowi D., Janowi G., Edwardowi P. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowej Spółdzielni od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 30 listopada 1984 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do pozwanych Jana G. i Edwarda P. oraz w stosunku do pozwanego Józefa D. i w tym zakresie sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego; uchylił też ust. 5 zaskarżonego wyroku.Uzasadnienie faktycznePowodowa Spółdzielnia domagała się zasądzenia od pozwanego Józefa D. kwoty 217.777 zł 50 gr od pozwanego Jana G. kwoty 16.333 zł 20 gr i od pozwanego Edwarda P. kwoty 163.333 zł 20 gr. Sąd Wojewódzki zasądził na rzecz powódki od pozwanego Jana G. kwotę 42.966 zł i od pozwanego Edwarda P. kwotę 43.208 zł, oddalając w pozostałej części powództwo co do tych pozwanych i w całości w stosunku do pozwanego Józefa D. Rozstrzygnięcie oparł Sąd Wojewódzki na następujących ustaleniach oraz wynikających z nich wnioskach.Dochodzony pozwem niedobór powstał w okresie od 1 października 1977 r. do 10 grudnia 1977 r. Na podstawie umowy o współodpowiedzialności materialnej z dnia 1 października 1977 r. pozwany Józef D. odpowiadał w granicach 40% powstałego niedoboru, a pozostali pozwani w granicach 30% niedoboru każdy z nich. Prawomocnym wyrokiem karnym z dnia 30 października 1981 r. pozwani Edward P. i Jan G. zostali uznani winnymi tego, że w okresie od 1 października 1977 r. do 10 grudnia 1977 r. jako odpowiedzialni za powierzone mienie w magazynie HM-01 powodowej Spółdzielni nie dopełnili obowiązku w zakresie nadzoru nad powierzonym mieniem przez to, że spożywali w czasie godzin pracy alkohol, nie kontrolowali podległego im personelu przy opuszczaniu zakładu pracy, nie kontrolowali na bieżąco pracy wagowych i fakturzystek, a w szczególności dokumentów przychodowych i rozchodowych magazynu, stwarzając przez to nieumyślnie możliwość powstania niedoboru, który faktycznie zaistniał w wysokości 177.000 zł na szkodę powódki.Pozwani na jednym terenie prowadzili swój magazyn HM-01 gromadzący warzywa, w tym również rezerwę zimową, i na terenie tejże hali był drugi magazyn HM-06, prowadzony przez Jerzego P., który zajmował się uszlachetnianiem warzyw, tj. oczyszczaniem, sortowaniem i pakowaniem w oddzielne porcje. Dostawcami do magazynu HM-06 byli pozwani. Jerzy P. został skazany za wygospodarowanie nadwyżek w uszlachetnionym przez siebie towarze. Istniały możliwości swobodnego poruszania się po magazynie pozwanych pracowników magazynu HM-06. Powierzchnia magazynowa była zbyt szczupła i zdarzało się, że towar przez dłuższy czas znajdował się na rampie bez żadnego zabezpieczenia. Ustalona wysokość ubytków naturalnych była zbyt mała, gdyż pochodziła z roku 1950, a warunki zmieniły się.Na tle tak ustalonego stanu faktycznego i na podstawie opinii biegłych G. i S. Sąd Wojewódzki uznał, że niedopuszczalne było usytuowanie w jednym i tym samym pomieszczeniu dwóch magazynów, które nie były prawidłowo oddzielone i prowadziły ten sam asortyment (warzywa). W związku z tym Sąd Wojewódzki ze względu na występujące trudności w sprawowaniu nadzoru przez pozwanych nad powierzonym mieniem zastosował § 6-10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 36, poz. 191). Zdaniem Sądu, dochodzone od pozwanego Jana G. odszkodowanie należy obniżyć do 6-krotnych jego poborów, a odszkodowanie należne od pozwanego Edwarda P. do 8-krotnego jego wynagrodzenia za pracę. Jeśli chodzi o pozwanego Józefa D. to Sąd Wojewódzki w stosunku do niego powództwo oddalił, gdyż ten w okresie spornym był znaczny okres nieobecny w pracy z powodu choroby.Wyrok ten w części oddalającej powództwo co do kwoty 458.270 zł w stosunku do wszystkich pozwanych zaskarżyła powodowa Spółdzielnia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Trafnie kwestionuje skarżąca Spółdzielnia oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego Józefa D. Sąd Wojewódzki rozstrzygnięcie swe oparł na tym, że pozwany Józef D. w okresie spornym korzystał z licznych zwolnień lekarskich. Sąd Wojewódzki jednak pominął, że nawet długotrwała niemożność wykonywania obowiązków przez pracownika materialnie odpowiedzialnego, spowodowana jego chorobą, sama przez się nie uzasadnia oddalenia powództwa z tytułu powstałego niedoboru. Zgodnie bowiem z § 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1974 r. w sprawie wspólnej odpowiedzialności materialnej pracowników za powierzone mienie (Dz. U. Nr 40, poz. 236) niemożność pełnienia przez pracownika ponoszącego odpowiedzialność materialną obowiązków przez okres przekraczający 35 dni ma wpływ na zakres jego odpowiedzialności materialnej i zobowiązuje zakład pracy do przeprowadzenia w ciągu 7 dni inwentaryzacji. Brak przeprowadzenia wspomnianej inwentaryzacji powoduje ten skutek, iż sąd obowiązany jest wówczas ocenić, czy brak jej przeprowadzenia ma wpływ na zakres odpowiedzialności materialnej pracownika, któremu mienie powierzono z obowiązkiem wyliczenia się (§ 26 rozporządzenia). Ocena ta nie musi koniecznie prowadzić do oddalenia powództwa, lecz zależy od konkretnych okoliczności danej sprawy.W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że nieobecność pracownika materialnie odpowiedzialnego w pracy przez okres przekraczający 35 dni oraz brak sporządzenia w takim wypadku przez zakład pracy inwentaryzacji (§ 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1974 r. - Dz. U. Nr 40, poz. 236) nie uzasadnia sama przez się oddalenia powództwa z tytułu powstałego niedoboru. Okoliczności te bierze Sąd pod uwagę przy ocenie zakresu odpowiedzialności materialnej pracownika, któremu mienie zostało powierzone, a który w pracy był nieobecny przez okres przekraczający 35 dni (§ 26 tego rozporządzenia).Sąd Wojewódzki nie dokonał ustaleń co do długości okresu nieobecności w pracy pozwanego Józefa D., jak również - przy założeniu że nieobecność ta przekracza 35 dni - nie dokonał bliższych ustaleń co do wpływu tej nieobecności, jak również braku przeprowadzenia inwentaryzacji na zakres odpowiedzialności materialnej pozwanego. Sąd Wojewódzki - z naruszeniem powołanych przepisów - z góry przesądził, że nieobecność ta powoduje oddalenie powództwa w stosunku do pozwanego Józefa D.Jeśli chodzi o pozostałych dwóch pozwanych, to zostali oni prawomocnie skazani m.in. za picie alkoholu w czasie pracy, brak kontroli podległego personelu i inne poważne uchybienia. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 9 czerwca 1983 r. IV PR 106/83, OSPiKA 1984. z. 9, poz. 178; wyrok z dnia 7 grudnia 1983 r. IV PR 214/83, OSNCP 1984, z. 7, poz. 124) skazanie pracownika prawomocnym wyrokiem karnym za przestępstwo związane z niedoborem wyklucza zastosowanie w stosunku do niego przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1974 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 191). Tymczasem Sąd Wojewódzki zastosował względem pozwanych przepis § 6-10 powołanego rozporządzenia.W związku z powyższym, uwzględniając zarzuty rewizji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki oceni, czy i jaki wpływ na zakres odpowiedzialności pozwanych miały uchybienia organizacyjne powodowej Spółdzielni i czy w związku z tym zachodzą podstawy do zastosowania § 3 art. 124 k.p.