IV PR 175/84

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński. Sędziowie SN: E. Jachczyk, M. Rafacz-Krzyżanowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego S., Zbigniewa C. i Józefa P. przeciwko Fabryce Maszyn Górniczych w S. o zapłatę za stosowanie wzoru użytkowego na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 19 czerwca 1984 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowie w pozwie wytoczonym dnia 18 kwietnia 1984 r. domagali się zasądzenia od pozwanej Fabryki kwoty 121.064 zł, stanowiącej wynagrodzenie wzoru użytkowego (...). Żądanie swe uzasadnili tym, że wzór użytkowy (...), który wraz z innymi wzorami użytkowymi i wynalazkami umożliwił wytworzenie przez pozwaną urządzenia o nazwie "ładowarka zasięrzutna", stosowany był w latach 1967-1968 i przy uwzględnieniu procentowego udziału tego rozwiązania w całości przedsięwzięcia przysługuje powodom wynagrodzenie w dochodzonej kwocie.Decyzją z dnia 24 kwietnia 1984 r. strona pozwana wstrzymała dalszą wypłatę wynagrodzenia, ponieważ rozwiązanie powodów objęte wzorem użytkowym (...) nie ma cech nowości. Z decyzji tej wynika, że strona pozwana wypłaciła dotychczas powodom kwotę 75.108 zł z tytułu stosowania wzoru użytkowego. Powodowie zaskarżyli tę decyzję do jednostki nadrzędnej, która nie wydała decyzji.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem powództwo oddalił, a rozstrzygnięcie oparł na następujących ustaleniach oraz wynikających wnioskach.Powodowie oraz zmarły Zbigniew R. są współtwórcami wzoru użytkowego (...) pod nazwą "Ładowarka górnicza". Od 1967 r. strona pozwana wykorzystywała ten wzór użytkowy w seryjnej produkcji ładowarek zasięrzutnych ŁZKSP, co było możliwe dzięki równoczesnemu zastosowaniu - obok omawianego wzoru użytkowego - jeszcze trzech innych wzorów użytkowych, trzech wynalazków i jednego projektu racjonalizatorskiego.W zakresie wynagrodzenia za stosowanie dwóch spośród wymienionych wynalazków zostały wydane przez Sąd Wojewódzki prawomocne wyroki z dnia 17 września 1981 r. i z dnia 20 października 1983 r. W tych sprawach określony został klucz podziału efektów pomiędzy poszczególnymi rozwiązaniami wynalazczymi, zgodnie z którymi na przedmiotowy wzór użytkowy przypada 22,7%.Na tle tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Wojewódzki uznał, że żądanie powodów o zasądzenie wynagrodzenia za wzór użytkowy (...) uległo 10-letniemu przedawnieniu (art. 118 k.c.). Wzór ten bowiem był stosowany od dnia 1 lipca 1967 r. do dnia 30 czerwca 1968 r., a pozew został wytoczony 14 kwietnia 1984 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, biegu terminu przedawnienia nie przerwało wdrożenie postępowania administracyjnego, jak również ustalony udział efektów poszczególnych rozwiązań w całości przedsięwzięcia pt. "Ładowarka zasięrzutna" w sprawie toczącej się nie o wynagrodzenie za stosowanie wzoru użytkowego (...), lecz w sprawie toczącej się o zasądzenie wynagrodzenia z tytułu stosowania innego wynalazku.Wyrok ten zaskarżyli powodowie z wnioskiem o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący nie kwestionuje ustalenia Sądu, że wzór użytkowy nr (..) był stosowany do dnia 30 czerwca 1968 r. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 1974 r. II PR 362/73 (OSNCP 1974, z. 9, poz. 160), który podziela skład sądzący w niniejszej sprawie, roszczenie o wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek, którym jest również m.in. wzór użytkowy, ulega przedawnieniu 10-letniemu przewidzianemu w art. 118 k.c. Ani bowiem ustawa o prawie wynalazczym z 1962 r., ani ustawa z dnia 19 października 1972 r. nie zawierają przepisu dotyczącego przedawnienia roszczeń o wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek. Z mocy zatem art. 103 obowiązującej w dacie wyrokowania ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się odpowiednio przepisy prawa cywilnego (art. 117-125 k.c.). Taka sama zasada obowiązuje również pod rządem obecnie obowiązującego art. 108 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - w brzmieniu jednolitego tekstu (Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177). Tym samym roszczenie powodów o wynagrodzenie z tytułu stosowania wzoru użytkowego uległo 10-letniemu przedawnieniu w 1978 r. Skoro więc pozew został wniesiony dnia 18 kwietnia 1984 r., nastąpiło to już po upływie 10-letniego okresu przedawnienia.Skarżący jednak podnoszą, że bieg przedawnienia uległ przerwaniu przez wdrożenie postępowania administracyjnego w trybie art. 105 ustawy o wynalazczości z 1972 r. Z zarzutem tym nie można się zgodzić. W świetle bowiem ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego podjęcie przez twórcę czynności w toku postępowania administracyjnego - toczącego się w trybie art. 104 i art. 105 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości - nie przesuwa biegu przedawnienia o wynagrodzenie. Sprawa o to wynagrodzenie jest sprawą cywilną, należącą do właściwości sądu powszechnego, to też tylko podjęte przed tym sądem czynności mogą być uznane za czynności mające bezpośrednio na celu dochodzenie roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 k.c. (wyrok SN z dnia 6 kwietnia 1979 r. IV PR 7/79, OSNCP 1979, z. 9, poz. 134).Wbrew zarzutowi rewizji biegu przedawnienia nie mogło również przerwać pismo Zjednoczenia Przemysłu Maszyn Górniczych z dnia 3 kwietnia 1971 r., ponieważ z jednej strony nie pochodzi ono od strony pozwanej, a z drugiej jego treść nie wskazuje na uznanie roszczenia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.).Wreszcie, zdaniem skarżących, o przerwaniu biegu terminu przedawnienia mają świadczyć ustalenia dokonane w sprawach wytoczonych przez powodów przeciwko pozwanej Fabryce o wynagrodzenie za stosowanie wynalazku pt. "Trójpozycyjny jednotłoczkowy rozdzielacz pneumatyczny". W tych sprawach ustalono m.in. udział wzoru użytkowego w całości rozwiązania technicznego na 22,7%Przedmiotem omawianych spraw było - jak stwierdzono uprzednio - żądanie powodów zasądzenia wynagrodzenia za efekty ekonomiczne związane ze stosowaniem wynalazku pt. "Trójpozycyjny jednotłoczkowy rozdzielacz pneumatyczny", natomiast na wspomnianych procesach powodowie nie domagali się zasądzenia wynagrodzenia za stosowanie wzoru użytkowego (...). W uzasadnieniu przytoczonych wyroków i przy okazji żądania powodów dotyczącego wynagrodzenia za stosowanie wynalazku pt. "Trójpozycyjny jednotłoczkowy rozdzielacz pneumatyczny" Sąd Wojewódzki wspomniał, że cząstkowy udział wielkości efektu ekonomicznego wzoru użytkowego (...) w całości rozwiązania technicznego wynosi 22,7%.Zgodnie z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia. W świetle art. 123 § 1 pkt 1 k.c. tylko czynność, która bezpośrednio zmierza do dochodzenia lub ustalenia roszczenia, może przerwać bieg terminu przedawnienia w stosunku do tego roszczenia. Z omawianego punktu widzenia "bezpośredniość" ma istotnie decydujące znaczenie. Takiej cechy "bezpośredniości" nie można przypisać ustaleniu wielkości efektu ekonomicznego wzoru użytkowego (...), skoro ustalenie to dokonane zostało przy okazji rozpoznawania sprawy mającej za przedmiot nie roszczenia związane ze stosowaniem wspomnianego wzoru użytkowego, lecz ze stosowaniem innego projektu wynalazczego. Dlatego też podniesione w tym względzie zarzuty skarżących nie mogły odnieść zamierzonego skutku.W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że ustalenie w uzasadnieniu wyroku cząstkowej wielkości efektu ekonomicznego wzoru użytkowego w całości rozwiązania technicznego, dokonane przy okazji rozpoznawania sprawy mającej za przedmiot żądanie o wynagrodzenie związane ze stosowaniem innego projektu wynalazczego, nie przerywa - w świetle art. 123 § 1 pkt 1 k.c. w związku z art. 108 ustaw2y z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) - biegu terminu przedawnienia w stosunku do roszczenia o wynagrodzenie za stosowanie wzoru użytkowego.Wobec więc braku uzasadnionych zarzutów rewizyjnych Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.