IV PR 205/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Filcek. Sędziowie SN: T. Szymanek (sprawozdawca), S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 2.XII.1977 r. sprawy z powództwa Bohdana Ż. i innych przeciwko Centrali Handlu Zagranicznego "C." w K. - przy udziale interwenienta ubocznego - Przedsiębiorstwa Specjalistycznego Górnictwa Surowców Chemicznych "H" w K. oraz interwenientów głównych Władysława M. i innych o zapłatę na skutek rewizji pozwanej Centrali Handlu Zagranicznego i powoda Wojciecha Z. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 1 grudnia 1976 r. oraz zażalenia powoda Jana S. w przedmiocie kosztów procesu na postanowienie z dnia 7 maja 1977 r., 1) uchylił zaskarżony wyrok w części zasądzającej oraz orzekającej o kosztach procesu i opłatach sądowych (pkt I, IV, V i VI) i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego;2) oddalił rewizję Wojciecha Z.;3) umorzył postępowanie zażaleniowe. Uzasadnienie faktyczneBohdan Ż. domagał się zasądzenia od pozwanej Centrali 350 tys. dolarów USA w związku z udostępnieniem za granicą kilku wynalazków dotyczących wydobywania i eksploatacji siarki metodą otworową, których jest autorem.W toku procesu do sporu przystąpiło w charakterze powodów 81 osób - pracowników inżynieryjno-technicznych - którzy również zgłosili roszczenia o zasądzenie na ich rzecz wynagrodzenia przewidzianego w art. 100 ustawy o wynalazczości.Pozwana Centrala nie kwestionowała faktu udostępnienia nabywcy tj. firmie National Iragi Minerals Company w Bagdadzie, i przeniesienia na niego prawa pełnego stosowania w Iraku polskiej metody otworowej wydobycia i eksploatacji siarki opartej na polskich patentach, jednakże powództwa nie uznała, twierdząc, że gospodarka narodowa nie odniosła korzyści z tej transakcji.Pogląd ten reprezentuje również Przedsiębiorstwo Specjalistyczne Górnictwa Surowców Chemicznych "H" w K., które w procesie przystąpiło do pozwanej Centrali w charakterze interwenienta ubocznego. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanej Centrali na rzecz 75 powodów kwotę 224.184 dolarów USA w zróżnicowanej wysokości z 8%, w stosunku do 7 powodów w całości oddalił powództwo, a co do innych oddalił powództwo o dalej idące roszczenie oraz orzekł o kosztach procesu i opłatach sądowych.Sąd ten ustalił, że pozwana Centrala zawarła kontrakt z National Iragi Minerals Company na budowę w Iraku kopalni siarki według polskiej metody otworowej.W kontrakcie tym strony zawarły między innymi postanowienie, że pozwana Centrala otrzyma od strony irackiej kwotę 3.500 tys. dolarów USA za udostępnienie jej "know-how", jeśli, oczywiście, kopalnia osiągnie zastrzeżone w kontrakcie parametry, a w szczególności osiągnięta będzie określona ilość rocznej produkcji siarki oraz założona czystość siarki jako produktu końcowego. Niedopełnienie powyższych warunków technicznych prowadziło według postanowień kontraktu do pozbawienia wykonawcy korzyści finansowych w wysokości nominalnej kwoty 3.500 tys. dolarów USA.Wykonawca miał dostosować wynalazki, wzory użytkowe lub projekty racjonalizatorskie chronione bądź nie chronione prawem wyłączności w kraju lub za granicą oraz pozostające w jego dyspozycji osiągnięcia naukowo-techniczne do specyficznych warunków złoża miszrackiego.Podstawą budowy kopalni otworowej siarki w Mishrag były polskie patenty, których autorem jest powód Bohdan Ż. Strona polska zobowiązała się również do udostępnienia nabywcy wszelkich innych polskich patentów stosowanych przy metodzie otworowej eksploatacji siarki oraz modyfikacji patentów przez okres 5 lat po podpisaniu kontraktu.W toku realizacji kontraktu wykonawca zastosował również wynalazki innych autorów oraz 12 projektów racjonalizatorskich i 22 osiągnięcia organizacyjno-techniczne - nie chronione patentem lub prawem ochronnym.Dla uzyskania zaś zastrzeżonej czystości siarki zastosowano dwa wynalazki (nr 144032 i nr 168165).W trakcie budowy kopalni okazało się, że osiągnięcie zastrzeżonych parametrów było niemożliwe lub nader utrudnione. W szczególności - jak ustalił Sąd Wojewódzki - nie został uzyskany w pełnej wysokości wskaźnik ilościowy odniesiony do produktu końcowego w relacji 340 dni produkcji w roku i z tego tytułu nastąpiło obniżenie ceny za "know-how" o 1.088 tys. dolarów USA.Ponadto na negatywny wynik transakcji wpłynęły niedokładne założenia projektu wstępnego, które w trakcie realizacji kontraktu w 80% zostały zmienione. W tych warunkach koszt dostaw polskich wyraził się kwotą przeszło 10 mln dolarów USA, zamiast założonych w kontrakcie 7,5 miliona.Z tych też przyczyn nastąpiło również opóźnienie budowy w stosunku do zaplanowanych terminów, które spowodowało przekroczenie preliminarza budowy w zakresie robocizny polskiej i irackiej i materiałów irackich o 3,3 mln dolarów USA.Nadto z powodu odmiennego wykonania inwestycji Rząd Polski w II addendum do kontraktu udzielił obniżki cenowej w kwocie 4,4 mln dolarów USA. Obniżka ta objęła również karę umowną z powodu rocznego opóźnienia budowy w stosunku do ustalonych terminów przez obie strony.Z powyższych względów - według twierdzeń pozwanej Centrali - realizacja powyższego kontraktu nie przyniosła gospodarce uspołecznionej korzyści, o których mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości.Poglądu tego nie podzielił Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie. Zdaniem tego Sądu, na wysokość korzyści, o której mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości, oraz wynagrodzenia, jakie przysługuje twórcom rozwiązań technicznych chronionych patentami lub stanowiących "know-how", mogą wpłynąć tylko okoliczności, wynikające z niedostatków zastosowanych rozwiązań technicznych i techniczno-organizacyjnych z wyeliminowaniem tych, które nie pozostają z tymi rozwiązaniami w bezpośrednim związku. Brak jest tego związku - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - między zastosowanymi na budowie kopalni siarki rozwiązaniami technicznymi powodów a zaistniałymi stratami, o których wyżej była mowa.W razie mieszanego charakteru kontraktu - jak to ma miejsce w niniejszej sprawie - podstawę do ustalenia wynagrodzenia twórców "know-how" stanowią korzyści płynące bezpośrednio z wykonywania prawa, a te korzyści jako bezsporne między stronami wynoszą 2.988.738 dolarów USA. Kwota ta - twierdzi Sąd Wojewódzki - stanowi korzyść, o której mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości. Gdyby bowiem "know-how" nie zostało udostępnione i sprzedane stronie irackiej, to gospodarka uspołeczniona nie otrzymałaby powyższej kwoty.Wysokość zaś wynagrodzenia dla poszczególnych powodów Sąd Wojewódzki ustalił na podstawie propozycji przedstawionych przez pracowników interwenienta ubocznego (skorygowanych przez biegłych), któremu powierzono dokonanie oceny technicznej wykorzystanych na budowie i odstąpionych stronie irackiej w formie "know-how" osiągnięć naukowo-technicznych i techniczno-organizacyjnych oraz podziału wynagrodzenia dewizowego przysługującego twórcom tych osiągnięć. Oddalając zaś w całości roszczenie powoda Wojciecha Z., Sąd stwierdził, że jego wkład twórczy na budowie kopalni siarki nie dotyczył metody otworowej wydobycia siarki i nie był dla strony polskiej źródłem zapłaty za odstąpienie "know-how".Powód ten w rewizji od powyższego wyroku, kwestionując ustalenia sądu i zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie na jego rzecz kwoty 2.999 dolarów USA z odsetkami i kosztami procesu.Natomiast wyrok w części zasądzającej zaskarżyła rewizją pozwana Centrala. Skarżąca zarzuca wyrokowi naruszenie art. 100 ustawy o wynalazczości przez błędną jego wykładnię (niewłaściwe rozumienie korzyści, o której mowa w tym przepisie, i błędne rozumowanie, iż w przypadku umowy mieszanej, jak to miało miejsce w kontrakcie z dnia 31.V.1969 r., podstawę wynagrodzenia twórców stanowią korzyści płynące bezpośrednio z wykonania prawa) oraz naruszenie art. 105 ustawy o wynalazczości wobec niewyczerpania postępowania administracyjnego.Skarżąca ponadto twierdzi, że Sąd Wojewódzki nie wyjaśnił również wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności Sąd ten nie uwzględnił nader istotnej okoliczności, a mianowicie, że w ustalonej w kontrakcie cenie za "know-how" poza myślą techniczną uwzględniono też inne wartości.W konkluzji skarżąca wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Powyższe orzeczenie w zakresie opłaty sądowej zaskarżył interwenient główny Jan S. Twierdzi on, że z mocy art. 105 ustawy o wynalazczości jest zwolniony od ponoszenia kosztów sądowych, a odmienne orzeczenie Sądu Wojewódzkiego narusza powołany wyżej przepis prawa wynalazczego.Skarżący w konkluzji zażalenia wnosi o zmianę zaskarżonego postanowienia i odstąpienie od obciążenia go opłatą sądową.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:INiezależnie od zarzutów podniesionych w rewizji pozwanej Centrali, Sąd Najwyższy z urzędu podnosi, że jeżeli chodzi o uprzednie ustalenie wysokości wynagrodzenia w trybie przewidzianym w art. 100 ustawy o wynalazczości w związku z § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 54, poz. 351), to obowiązuje zasada, według której twórca może dochodzić roszczenia o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy przed sądem wojewódzkim właściwym ze względu na siedzibę jednostki gospodarki uspołecznionej zobowiązanej do wypłaty wynagrodzenia dopiero po wyczerpaniu administracyjnego trybu (łącznie z postępowaniem odwoławczym).Obowiązek wyczerpania wspomnianego wyżej trybu postępowania dotyczy również - zdaniem Sądu Najwyższego - wynagrodzenia dodatkowego, o którym mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości. Za tą tezą przemawia kilka argumentów.Po pierwsze, wynagrodzenie dodatkowe jest - mimo że nie wszystkie określenia ustawowe odznaczają się zadowalającym stopniem precyzji - wynagrodzeniem za pracowniczy projekt wynalazczy ze wszystkimi wynikającymi w związku z tym konsekwencjami prawnymi.Po drugie, prawny i ekonomiczny charakter wynagrodzenia dodatkowego jest identyczny z wynagrodzeniem podstawowym.Po trzecie, za powyższą tezą przemawiają także argumenty wykładni systemowej przepisów działu VI ustawy o wynalazczości. Gdyby do wynagrodzenia dodatkowego nie miał zastosowania tryb postępowania określony w art. 105 ust. 1 ustawy o wynalazczości, to art. 100 tej ustawy powinien znaleźć się za art. 105. Odmienny zaś pogląd Sądu Wojewódzkiego nie znajduje prawnego uzasadnienia.Jeżeli pozew obejmujący roszczenie o wynagrodzenie za pracowniczy projekt wynalazczy skierowany zostanie do sądu wojewódzkiego bez wyczerpania trybu postępowania administracyjnego, to sąd ten stwierdziwszy brak powyższej przesłanki materialno-prawnej, oddali powództwo jako przedwczesne (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6.III.1974 r. OSNCP 1974, z. 7-8, poz. 142).Sankcji tej Sąd Wojewódzki nie będzie mógł zastosować w niniejszej sprawie, ponieważ - jak przyznaje w rewizji pozwana Centrala - na dwa miesiące przed rozprawą poprzedzającą wydanie zaskarżonego wyroku jednostka nadrzędna w postępowaniu administracyjnym wydała decyzję, wskutek czego możliwe stało się dochodzenie określonego pozwem roszczenia przed sądem.IIDla rozstrzygnięcia sprawy nie jest ponadto obojętny charakter dochodzonych roszczeń. "Know-how" stosowane w kopalni Mishrag i udostępnione kontrahentowi zagranicznemu opiera się zarówno na wiedzy technicznej chronionej patentami, jak i nie chronionej prawami wyłączności. Według ustaleń zaskarżonego wyroku - nie kwestionowanych przez strony - oprócz patentów na budowie kopalni siarki polską metodą otworową zastosowano 12 projektów racjonalizatorskich oraz 22 osiągnięcia naukowe i techniczne w rozumieniu uchwały nr 197/73 Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1973 r. w sprawie aktywizacji eksportu osiągnięć naukowych i technicznych oraz usług technicznych (nie opublikowanej).Sytuacja prawna osób uprawnionych w obu wymienionych grupach nie jest identyczna, jak to przyjął Sąd Wojewódzki.Różnoraki - pod względem technicznym oraz prawnym - rodzaj rozwiązań technicznych lub techniczno-organizacyjnych przekazanych przez pozwaną Centralę w formie "know-how" kontrahentowi zagranicznemu wymaga oddzielnego rozważenia roszczeń poszczególnych osób.Fakt, że eksport "know-how" miał miejsce przed wejściem w życie ustawy, nie powoduje konieczności stosowania poprzednio obowiązujących przepisów prawa wynalazczego (ustawy z dnia 31 maja 1962 r. prawo wynalazcze - Dz. U. 33, poz. 156). W myśl bowiem § 80 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. o projektach wynalazczych do wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze, nie wypłaconych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, tj. przed dniem 1.I.1973 r., stosuje się przepisy nowego aktu prawnego.Do wynagrodzenia dodatkowego, o którym mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości, twórca ma prawo w wypadku uzyskania przez gospodarkę uspołecznioną korzyści w związku ze zgłoszeniem wynalazku lub wzoru użytkowego za granicę w celu uzyskania ochrony albo jego udostępnienia za granicą. Językowa wykładnia tego artykułu prowadzi do wniosku, że prawo do wynagrodzenia przewidzianego w tym przepisie przysługuje jedynie twórcy wynalazku lub wzoru użytkowego i nie tylko wtedy, gdy są one chronione za granicą (§ 27 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów), ponieważ zasady wypłacania wynagrodzenia dodatkowego przewidziane w § 27 ust. 2 tego rozporządzenia stosuje się odpowiednio do odpłatnego udostępnienia za granicą projektów wynalazczych nie chronionych za granicą.Szerzej natomiast reguluje to zagadnienie uchwała nr 197/73 Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 1973 r. w sprawie aktywizacji eksportu osiągnięć naukowych i technicznych oraz usług technicznych, bo za tego rodzaju osiągnięcie - w wypadku sprzedaży kontrahentom zagranicznym - uważa się nie tylko wynalazek lub wzór użytkowy, ale również projekt racjonalizatorski oraz osiągnięcia inne niż określone wyżej, jeżeli za takie zostały uznane przez właściciela lub dysponenta osiągnięcia. W wypadku zaś sprzedaży tych osiągnięć kontrahentom zagranicznym uchwała nr 197/73 Rady Ministrów w § 5 przyznaje twórcom tego osiągnięcia wynagrodzenia, wypłacone według zasad określonych w § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów o projektach wynalazczych.W ten sposób osoby te zrównane zostały w uprawnieniach do wynagrodzenia dodatkowego z twórcami wymienionymi w art. 100 ustawy o wynalazczości.Nie dotyczy to jednak wszystkich twórców osiągnięć wymienionych w ustawie. Mogą oni skutecznie dochodzić wynagrodzenia dodatkowego, pod warunkiem jednak uprzedniego wyczerpania postępowania administracyjnego, określonego w art. 105 ust. 1 ustawy o wynalazczości. Autorzy osiągnięć twórczych - stosowanych w związku z budową kopalni siarki w Mishrag i w związku z "know-how" przekazanym nabywcy, chronionych patentami, prawem ochronnym na wzór użytkowy lub świadectwem racjonalizatorskim - mogą dochodzić wynagrodzenia dodatkowego, jeżeli tylko wskażą przesłankę, o której mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości, tj. że gospodarka uspołeczniona uzyskała korzyść w związku z przekazaniem kontrahentowi zagranicznemu ich rozwiązań technicznych lub techniczno-organizacyjnych.Odmiennie natomiast przedstawia się sytuacja prawna twórców osiągnięć twórczych technicznych i organizacyjno-technicznych w zakresie technologii wydobywania siarki oraz procesów przemysłowych, niezbędnych dla spełnienia parametrów określonych kontraktem oraz osiągnięć twórczych technicznych i organizacyjno-technicznych w zakresie rozwiązań projektowych i dokumentacji technologicznych. Rozwiązania te nie są chronione nie tylko w kraju, ale także za granicą. Ocena wkładu twórczego w opracowanie i dokonanie tych osiągnięć oraz uznanie ich za podlegające wynagrodzeniu należy do kierownika jednostki będącej właścicielem (dysponentem) osiągnięcia (§ 6 pkt 3 uchwały nr 197/73 Rady Ministrów). Dokonuje on tej czynności w formie decyzji, którą powinien doręczyć twórcy osiągnięć naukowych i technicznych oraz usług technicznych. Do czasu wydania decyzji przez kierownika jednostki będącej właścicielem (dysponentem) osiągnięcia nie powstaje prawo podmiotowe dla twórców tych osiągnięć do wynagrodzenia wypłacanego według zasad określonych w § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów. Powództwo o to wynagrodzenie wytoczone przez domniemanych twórców osiągnięć bez uprzedniego wydania decyzji przez kierownika jednostki będącej właścicielem (dysponentem) osiągnięcia podlega oddaleniu jako przedwczesne.Sąd powszechny nie jest natomiast władny zastąpić kierownika jednostki będącej właścicielem (dysponentem) osiągnięcia w czynnościach prowadzących do uznania określonych osób fizycznych za twórcę lub współtwórcę osiągnięć nie chronionych patentem, prawem ochronnym na wzór użytkowy lub świadectwem racjonalizatorskim, ponieważ nie jest to sprawa cywilna w rozumieniu art. 2 § 1 k.p.c. Zbędne zatem było przeprowadzenie przez Sąd Wojewódzki dowodu z opinii biegłego dla ustalenia, które rozwiązanie techniczne lub techniczno-organizacyjne, nie chronione prawami wyłącznymi, były osiągnięciami naukowymi i technicznymi oraz usługami technicznymi w rozumieniu uchwały nr 197/73 Rady Ministrów. Brak decyzji, o której mowa wyżej, co do usług technicznych powoda Wojciecha Z. spowodował, że Sąd Najwyższy oddalił jego rewizję od wyroku w części oddalającej roszczenie. IIIPoza wspomnianą wyżej decyzją kierownika przedsiębiorstwa będącego właścicielem (dysponentem) osiągnięcia istnieje jeszcze dalsza przesłanka uzyskania wynagrodzenia dodatkowego, a mianowicie zgodnie z § 6 uchwały nr 197/73 Rady Ministrów istnieje wymaganie wymienienia nazwisk twórców osiągnięć naukowo-technicznych w umowie zawartej w niniejszej sprawie między eksporterem a generalnym dostawcą będącym dysponentem osiągnięcia.W sprawie niniejszej wymaganie to - z wyjątkiem powoda Bohdana Ż. - nie zostało spełnione, a Sąd Wojewódzki wyraził zapatrywanie, że nie jest to konieczne, ponieważ cena za "know-how" została w kontrakcie wyodrębniona, a ponadto decyzją kierownika przedsiębiorstwa, będącego dysponentem osiągnięcia, interwenienci główni zostali wymienieni jako twórcy osiągnięcia. Pozwana Centrala natomiast uważa, że niezachowanie powyższego wymagania pozbawia możliwości dochodzenia omawianego wynagrodzenia.Wyodrębnienie w kontrakcie na dostawę kompletnego obiektu przemysłowego osiągnięć lub usług oraz ceny za "know-how" nie zwalnia stron od przestrzegania wymagań przewidzianych w § 6 uchwały nr 197/73 Rady Ministrów, jeżeli w chwili zawierania umowy pomiędzy właścicielem osiągnięcia i właściwym przedsiębiorstwem handlu zagranicznego znane były nazwiska twórców uprawnionych do otrzymania wynagrodzenia. W sprawie niniejszej w chwili zawierania wspomnianej wyżej umowy były trudności w określeniu nazwisk twórców, ponieważ "know-how" miało być dopiero opracowane w zależności od lokalnych warunków złoża w Mishrag. Jednakże i w tym wypadku dopełnienie wymagania określonego w § 6 uchwały nr 197/73 Rady Ministrów powinno nastąpić w postaci aneksu do pierwszej umowy zawartej pomiędzy właścicielem (dysponentem) osiągnięcia i właściwym przedsiębiorstwem handlu zagranicznego.Niezachowanie tego wymagania przez strony umowy nie może jednak prowadzić do pozbawienia twórców sprzedanych osiągnięć kontrahentom zagranicznym wynagrodzenia dodatkowego, jeżeli ustalenie nazwisk tych twórców jest możliwe za pomocą innych środków dowodowych, między innymi decyzji kierownika jednostki będącej właścicielem osiągnięcia uznającej ich za twórców.Na taką właśnie decyzję powołał się Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, lecz przeoczył fakt uchylenia jej w trybie nadzoru przez resortowego Ministra. Innymi słowy, przewidziane w § 6 uchwały nr 197/73 z dnia 8 sierpnia 1973 r. w sprawie aktywizacji eksportu osiągnięć naukowych i technicznych oraz usług technicznych (nie opublikowanej) wymaganie wymienienia nazwisk twórców osiągnięć sprzedanych kontrahentowi zagranicznemu w umowie zawieranej pomiędzy właścicielem (dysponentem) osiągnięcia i właściwym przedsiębiorstwem handlu zagranicznego ma tylko znaczenie dowodowe. Gdyby pracodawca chciał § 6 uchwały nr 197/73 nadać taką sankcję, że w razie niedopełnienia przewidzianego w tym przepisie wymagania twórcy osiągnięć tracą prawo do wynagrodzenia dodatkowego, to wówczas nadałby temu przepisowi inne brzmienie.IVPodstawowy zarzut rewizji pozwanej Centrali kwestionuje pogląd Sądu Wojewódzkiego co do ustalenia korzyści, o której mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości w warunkach sprzedaży kompletnego obiektu. Prezentuje ona pogląd, że w tym wypadku należy brać pod uwagę całość wyniku transakcji, a ten nie był w rozpoznawanej sprawie dodatni.W świetle art. 100 ustawy o wynalazczości, jak i w świetle postanowień wspomnianej wyżej uchwały nr 197/73 twórcy należy się wynagrodzenie dodatkowe w razie osiągnięcia przez gospodarkę uspołecznioną korzyści w związku ze zgłoszeniem wynalazku lub wzoru użytkowego za granicą w celu uzyskania ochrony albo w związku z jego udostępnieniem za granicą. Miarę wynagrodzenia stanowią tu zatem korzyści płynące bezpośrednio z wykonywania prawa.Ten sposób wykonywania prawa nie nasuwa wątpliwości w przedmiocie sposobu ustalania uzyskanych przez gospodarkę uspołecznioną korzyści, jak również nie powoduje trudności w ustaleniu wynagrodzenia dodatkowego twórcy według zasad wynikających z § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów.Trudności w ustaleniu wynagrodzenia dodatkowego dla twórcy wyłaniają się dopiero wtedy, gdy przekazanie "know-how" za granicą następuje łącznie z dostawą kompletnego obiektu przemysłowego. Chociaż § 12 uchwały nr 197/73 Rady Ministrów stanowi, że "w wypadku gdy w kontrakcie na dostawę kompletnego obiektu przemysłowego zostały wyodrębnione osiągnięcia lub usługi, do tych osiągnięć lub usług ma zastosowanie § 5 niniejszej uchwały", a więc art. 100 ustawy o wynalazczości w związku z § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów, nie wyjaśnia to jednak istotnego problemu, jak należy ustalać korzyści uzyskane przez gospodarkę uspołecznioną.Kontrakt zawarty pomiędzy National Iragi Minerals Company a pozwaną Centralą na budowę kopalni siarki wedle polskiej metody otworowej i "know-how" miał charakter umowy mieszanej. Konsekwencją zaś mieszanego charakteru umowy było to, że istniało ścisłe powiązanie różnorodnych świadczeń dostawcy i że realizacja każdego z nich wpływała na realizację pozostałych. Znalazło to wyraz między innymi w treści postanowień klauzul gwarancyjnych. Inną konsekwencją mieszanego charakteru umowy było również to, że składnik dotyczący świadczeń licencyjnych i "know-how" był podporządkowany głównemu świadczeniu dostawcy budowy kopalni siarki.W umowie tej strony wyodrębniły wprawdzie komponent cenowy za wiedzę techniczną i techniczno-organizacyjną, przewidując w pkt III 15.7, iż dostawca otrzyma z tytułu zastosowania i udostępnienia tej wiedzy kwotę 3.500 mln dolarów USA, ale uzyskanie tej kwoty było uzależnione od osiągnięcia określonych parametrów, a mianowicie od wielkości rocznej produkcji, od stopnia eksploatacji złoża i od czystości siarki. Naruszenie któregokolwiek z tych parametrów pozbawiało pozwaną Centralę prawa żądania części lub nawet całości kwoty wyżej określonej.Taki charakter kontraktu (mieszanego), w którym wiedza techniczna i techniczno-organizacyjna służy osiągnięciu podstawowego celu umowy, ma niewątpliwie wpływ na kwestię otrzymania zapłaty za udostępnienie "know-how". Wbrew zatem stanowisku reprezentowanemu w zaskarżonym wyroku punktem wyjścia dla określenia wynagrodzenia dla twórców "know-how" w niniejszej sprawie nie może być tylko kwota określona w kontrakcie.Wynagrodzenie dodatkowe, przewidziane w art. 100 ustawy o wynalazczości, nie należy się twórcy w sytuacji, gdy kontrahent zagraniczny zapłacił umówioną kwotę za "know-how" zastosowane przy budowie kompletnego obiektu, ale cała budowa nie przyniosła gospodarce narodowej korzyści - będącej ustawową przesłanką powyższego wynagrodzenia - z powodu wydatków związanych z koniecznością dostosowania polskiej myśli technicznej do miejscowych warunków. Jednakże twórca nie traci prawa do wynagrodzenia dodatkowego, jeżeli brak korzyści został spowodowany przyczynami od twórcy niezależnymi.O korzyści dla gospodarki uspołecznionej ze sprzedaży kompletnego obiektu i "know-how" decyduje całość transakcji, a nie cząstkowy wynik poszczególnych jej składników, gdyż wszystkie elementy świadczenia zastrzeżone w umowie mieszanej są nierozerwalnie ze sobą związane, a w niniejszej sprawie stanowiły jedną całość i ujęte były w jednym kontrakcie. Tej zaś korzyści, jak to twierdzi pozwana Centrala, gospodarka uspołeczniona w niniejszym wypadku nie osiągnęła.Świadczeń tych nie można rozdzielać, jeśli należność za "know-how", chociaż wyodrębniona w kontrakcie, wiązała się integralnie z dostawą kompletnego obiektu.Nierozdzielny charakter świadczeń strony polskiej prowadzi do stwierdzenia, że i strona ekonomiczna kontraktu powinna być traktowana jako całość.Tezy powyższej nie należy jednak rozumieć w ten sposób, że korzyść całego kontraktu w 10% podlega podziałowi między twórców rozwiązań technicznych lub techniczno-organizacyjnych w rozumieniu postanowień uchwały nr 197/73 Rady Ministrów.Na wynagrodzenie dodatkowe przeznacza się 10% korzyści całego kontraktu, które pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym ze sprzedażą myśli technicznej i jej realną wartością w stosunku do obiektu inwestycyjnego.Ponadto nie bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że strona iracka - zawierając umowę z pozwaną Centralą na dostawę kompletnych zakładów wydobywczych siarki według polskiej metody otworowej - zainteresowana była wyłącznie otrzymaniem obiektu finalnego. Istotny był dla niej zatem sam obiekt odpowiadający określonym parametrom, nie zaś sposób jego budowy i sposób uzyskania tych parametrów.Tymczasem z materiału dowodowego sprawy wynika, że polska myśl techniczna i technologiczna wydobycia siarki nie mogła być wykorzystana w warunkach irackich w początkowej fazie budowy kopalni.Fakt ten narzucił pozwanej Centrali konieczność podjęcia szeregu rozwiązań o charakterze technicznym i techniczno-organizacyjnym, które miały w konsekwencji umożliwić stronie polskiej spełnienie postanowień kontraktu.W tym stanie faktycznym - zdaniem Sądu Najwyższego - twórcy tych rozwiązań technicznych, które nie mogły być wprost zastosowane do specyficznych warunków złoża siarki Mishrag, nie mogą otrzymać wynagrodzenia dodatkowego, jeśli niedostatki tej myśli technicznej w odniesieniu do miejscowych warunków pozostają w adekwatnym związku przyczynowym z nieosiągnięciem przez pozwaną Centralę planowanej korzyści.W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Wojewódzki powinien zatem ustalić, która myśl techniczna sprzedana przez pozwaną Centralę w pierwszym etapie budowy okazała się nieprzydatna lub niewystarczająca oraz czy w i w jakim stopniu ujemny wynik transakcji pozostaje w adekwatnym związku przyczynowym z przekazanym przez stronę polską "know-how". W szczególności wyjaśnienia wymagają następujące okoliczności:a) w jakim związku pozostaje z myślą techniczną zwiększony koszt dostaw polskich (2.500 mln dolarów USA) w stosunku do założonego w kontrakcie;b) czy opóźnienie budowy w stosunku do założonych terminów, które spowodowało przekroczenie preliminarza budowy w zakresie robocizny, pozostaje w związku z niedostatkiem myśli technicznej;c) czy istotnie ustalenie kwoty za "know-how" - jak twierdzi pozwana - było wynikiem układów politycznych i kryły się w niej zupełnie inne wartości niż myśl techniczna.Ponadto Sąd Wojewódzki powinien ustalić, czy kierownik jednostki będącej właścicielem (dysponentem) osiągnięcia wydał decyzję, o której mowa w § 6 uchwały nr 197/73 Rady Ministrów. Jeżeli zaś decyzja taka nie została przez tego kierownika wydana, to powództwo tych domniemanych twórców osiągnięć powinno w takim przypadku ulec oddaleniu jako przedwczesne.Sąd Najwyższy nie oddalił wprost tego powództwa, z wyjątkiem roszczeń Wojciecha Z., ponieważ zaskarżony wyrok nie zawiera w tym zakresie wyczerpujących i nie budzących wątpliwości ustaleń. Uchylenie zaskarżonego wyroku w części zasądzającej oraz orzekającej o opłacie sądowej i kosztach procesu czyni zbędnym rozpoznanie zażalenia Jana S.Z tych przyczyn i na podstawie art. 387 § 2 w związku z art. 388 § 3 k.p.c. postępowanie zażaleniowe podlega umorzeniu. Wymaga jednak podkreślenia, że zarzuty zażaleniowe nie są uzasadnione. Twórca dochodzący wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, Sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy. Koszty nie obciążające przeciwnika ściąga się z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie (art. 105 ustawy o wynalazczości w związku z art. 11 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).VSąd Najwyższy z urzędu podnosi naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 358 § 1 k.c. w związku z art. 103 ustawy o wynalazczości. Naruszenie to sprowadza się do zasądzenia przez ten Sąd odsetek w walucie obcej. Tymczasem zgodnie z art. 358 § 1 k.c. zobowiązanie pieniężne na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej może być wyrażone tylko w pieniądzu polskim, jeżeli szczególny przepis prawa nie stanowi inaczej.W tej mierze szczególnym przepisem prawa jest § 27 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów o projektach wynalazczych, który zezwala na wypłacenie twórcy pracowniczego projektu wynalazczego w walucie zagranicznej tylko wynagrodzenia dodatkowego, o którym mowa w art. 100 ustawy o wynalazczości, nie dotyczy on jednak odsetek.