IV PR 82/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Kasiński, M. Rafacz-Krzyżanowska.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Mariana P. przeciwko Przedsiębiorstwu Budowy Zakładów Górniczych za Granicą (...) w K. o wynagrodzenie na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 12 grudnia 1986 r.:zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddalił powództwo w całości oraz nie obciążył powoda kosztami postępowania za obie instancje na rzecz strony pozwanej.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa Budowy Zakładów Górniczych za Granicą (...) w K. kwoty 14.490 dolarów USA z 8% od dnia 1 grudnia 1981 r. Twierdził, że jest twórcą pracowniczego wynalazku pod tytułem "Urządzenie do wytwarzania inertnych gazów", ochronionego patentem nr (...) w Polsce oraz patentem nr (...) w Stanach Zjednoczonych, a także wynalazku pod tytułem "Sposób gaszenia pożarów zwłaszcza w wyrobiskach górniczych", chronionego patentem nr (...). Wymienione wynalazki zostały udostępnione kontrahentowi zagranicznemu na podstawie umowy zawartej pomiędzy pozwanym Przedsiębiorstwem, reprezentującym Główny Instytut Górnictwa jako uprawnionego z patentów, a firmą CSE Corporation, reprezentującą Bureau of Mines, Kopalnia Doświadczalna BOM w Brutceton. Umowa przewidywała gaszenie 3 pożarów w ciągu jednego miesiąca w wymienionej Kopalni dostarczonym na zasadzie dzierżawy agregatem według wynalazku powoda przy zastosowaniu opatentowanego sposobu. Realizacja kontraktów nastąpiła w lipcu i sierpniu 1981 r. Ugaszono 3 pożary zgodnie z umową i 2 dla celów reklamowych, a ponadto opracowano raport techniczny obejmujący wyniki gaszenia pożarów i prób testowych agregatu. Jako podstawę prawną roszczenia powód powołał art. 100 ustawy o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) oraz przepisy uchwały nr 77 Rady Ministrów z dnia 29 maja 1979 r. w sprawie eksportu osiągnięć naukowych i technicznych oraz usług technicznych (M. P. Nr 16, poz. 94).Główny Instytut Górnictwa przystąpił do sprawy jako interwenient uboczny po stronie pozwanego Przedsiębiorstwa.Pozwane Przedsiębiorstwo oraz interwenient uboczny wnieśli o oddalenie powództwa, gdyż nie miało miejsca wykonywanie prawa za granicą, w rozumieniu powołanego przepisu ustawy o wynalazczości. Celem powołanych przez powoda kontraktów zawartych z firmą amerykańską było jedynie zareklamowanie urządzenia z pokazem jego działania.Realizacja tych kontraktów miała charakter akwizycyjno-promocyjny. W pierwotnych bowiem zamierzeniach strony amerykańskiej była sprzedaż agregatów, według wynalazku powoda na rynek amerykański.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powoda kwotę 13.765,5 dolarów USA z 8% od dnia 4 maja 1982 r. Sąd ustalił, że gaszenie pożarów w Doświadczalnej Kopalni w Brutceton przy użyciu urządzenia wytworzonego według wynalazku powoda oraz sposobu opracowanego przez powoda, jako temat zgłoszony u interwenienta ubocznego, a następnie opatentowany, stanowiło udostępnienie firmie amerykańskiej przedmiotu prawa, w rozumieniu § 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych (Dz. U. Nr 33, poz. 178). Od efektów tego udostępnienia zależało ustalenie najbardziej korzystnej dla strony polskiej formy współpracy z firmą amerykańską, do której jednak nie doszło z przyczyn niezależnych od powoda. W sprawie mają zastosowanie - jak wywodzi Sąd Wojewódzki - przepisy znowelizowanej ustawy o wynalazczości z dnia 28 czerwca 1984 r. (Dz. U. Nr 33, poz. 177), a także przepisy powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych, gdyż zwłoka w wypłacie powodowi wynagrodzenia została zawiniona przez stronę pozwaną, w rozumieniu § 84 tego rozporządzenia. Zgodnie zaś z art. 105 ustawy o wynalazczości oraz § 43 ust. 2 rozporządzenia powodowi przysługuje wynagrodzenie w walucie obcej w wysokości 10% kwoty uzyskanej z wykonania prawa za granicą, po odliczeniu wydatków związanych z wykonywaniem prawa. Wynika to także z przepisów uchwały nr 184 Rady Ministrów z dnia 15 listopada 1985 r. w sprawie eksportu i importu osiągnięć naukowych i technicznych (M. P. Nr 37, poz. 264) mającej w sprawie zastosowanie z mocy § 26 tej uchwały. Przez użyte w tym przepisie sformułowanie "kontrakty handlowe nie rozliczone przed dniem wejścia w życie uchwały", to jest przed dniem 1 stycznia 1985 r., należy zdaniem Sądu Wojewódzkiego - rozumieć takie kontrakty, które nie zostały rozliczone także z partnerami krajowymi.Wbrew też poglądowi strony pozwanej oraz interwenienta ubocznego nie można uznać, aby zamieszczone w zawartej między nimi umowie postanowienie o dewizowym wynagrodzeniu dla twórców nie stanowiło źródła prawa dla powoda, gdy przewidziane miało być jedynie dla zawarcia umowy licencyjnej. Skoro zaś bezsporne jest, że pozwane Przedsiębiorstwo otrzymało od firmy amerykańskiej kwotę 144.900 dolarów USA, to należność powoda wynosi zasądzoną na jego rzecz kwotę.Wyrok zaskarżyło pozwane Przedsiębiorstwo.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Wskazać przede wszystkim należy, że Sąd Wojewódzki powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 105 ustawy z dnia 26 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177 ze zm.) pominął art. 2 ust. 3 przepisów wprowadzających tę ustawę, według którego do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Skoro zaś kontrakty zawarte między pozwanym Przedsiębiorstwem a firmą amerykańską, z tytułu których powód wywodzi swoje roszczenie, zostały zrealizowane i rozliczone w 1981 r., to w sprawie ma zastosowanie poprzednio obowiązujący art. 100 ustawy o wynalazczości (Dz. U. z 1972 r. Nr 43, poz. 272). Wymienione przepisy nie są zaś jednobrzmiące, gdyż art. 105 został uzupełniony ust. 12 dotyczącym nie chronionych projektów wynalazczych. Nie można także podzielić zawartej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wykładni treści 26 powołanej uchwały nr 184 Rady Ministrów z dnia 15 listopada 1985 r., gdyż dotyczy on nierozliczonych kontraktów handlowych między stronami tego kontraktu, a nie osobami postronnymi.Podstawowym zaś problemem w sprawie sprowadza się do tego, czy zostały spełnione warunki uprawniające powoda do dodatkowego wynagrodzenia, przewidzianego w art. 100 ustawy o wynalazczości oraz § 26 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1982 r. Nr 27, poz. 200), a obecnie § 45 ust. 2 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych. W myśl tych przepisów twórcy pracowniczego wynalazku przysługuje dodatkowe wynagrodzenie w razie udostępnienia wynalazku za granicą w wysokości 10% kwoty uzyskanej z tytułu wykonywania prawa za granicą w walucie obcej, w której uzyskano płatność.Z wykładni wymienionych przepisów wynika, że dodatkowe wynagrodzenie w walucie obcej przysługuje twórcy tylko z tytułu korzyści uzyskanych z wykonywania prawa za granicą.Zgodnie też z powyższą wykładnią przez użyte w § 1 pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 1984 r. w sprawie projektów wynalazczych pojęcie wykonywania prawa należy rozumieć przeniesienie prawa, udzielenie licencji lub udostępnienie przedmiotu prawa, wydzierżawienie lub ustanowienie zastawu na prawie, a także dochodzenie roszczeń z powodu naruszenia prawa.Wbrew odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego zwrot w postaci "udostępnienia przedmiotu prawa" dotyczy także przeniesienia prawa do przemysłowego stosowania wynalazku, a nie sytuacji, w których miało miejsce jedynie zademonstrowanie działania urządzenia, czy też efektywności sposobu, według wynalazku. Rozporządzenie takim prawem bowiem polega na udostępnieniu osobie zagranicznej prawa do wytworzenia i wprowadzenia do obrotu handlowego wyrobów wytworzonych według wynalazku, czy też do przemysłowego stosowania sposobu (technologii) według wynalazku. Z tych też względów np. sprzedaż za granicą (eksport) wyrobu wytworzonego według wynalazku nie przenosi na nabywcę tego wyrobu praw związanych z wynalazkiem, a używanie tego wyrobu nie jest stosowaniem wynalazku (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lipca 1983 r. IV PR 119/83 - OSNCP 1984, z. 2-3, poz. 35).Oznacza to, że prezentowanie w celach akwizycyjno-reklamowych działania urządzenia czy efektywności sposobu według prawniczego wynalazku nie stanowi udostępnienia wynalazku w rozumieniu art. 100 ustawy o wynalazczości (Dz. U. z 1972 r. Nr 43, poz. 272).Z analizy treści kontraktów zawartych przez pozwane Przedsiębiorstwo z firmą amerykańską o wydzierżawienie urządzenia według wynalazku powoda w celu zademonstrowania jego działania, jak również o opracowanie rezultatów tego pokazu wynika, że nie przeniesiono na tę firmę praw związanych z wynalazkiem. Nie upoważniono też firmy amerykańskiej do wykorzystania sposobu gaszenia pożarów, opracowanego przez powoda, a następnie opatentowanego. Nie można więc mówić również o eksporcie osiągnięcia naukowego czy technicznego, w rozumieniu § 1 ust. 2 uchwały nr 77 Rady Ministrów z dnia 29 maja 1979 r. w sprawie eksportu osiągnięć naukowych i technicznych oraz usług technicznych (M. P. Nr 16, poz. 94), która przewidywała zresztą w takich sytuacjach wynagrodzenie dla twórcy w walucie polskiej.Wbrew też odmiennemu poglądowi Sądu Wojewódzkiego umowa zawarta między pozwanym Przedsiębiorstwem a interwenientem ubocznym, przewidująca wynagrodzenie dewizowe dla twórców, nie może stanowić źródła prawa dla powoda do tego wynagrodzenia. Pomijając już to, że powód nie był stroną tej umowy, prawo twórcy do wynagrodzenia w walucie obcej wynikać może tylko z przepisów prawa (art. 358 k.c.).Skoro zaś z ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że w rozpoznawanej sprawie nie miało miejsca wykonywanie praw związanego z wynalazkiem powoda ani eksport osiągnięcia naukowego czy technicznego, lecz rozstrzygnięcie oparte zostało na błędnej wykładni przepisów prawa, należało zmienić zaskarżony wyrok i powództwo w całości oddalić (art. 390 § 1 k.p.c.).Mając jednak na uwadze skomplikowany charakter sprawy nie obciążono powoda kosztami postępowania na rzecz strony pozwanej (art. 102 k.p.c.).