IV PR 337/82

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN E. Brzeziński (sprawozdawca).Sędziowie SN: W. Dębicka, S. Rejman.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Handlu Wewnętrznego w C. przeciwko Ewie K. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Częstochowie z dnia 16 sierpnia 1982 r.uchylił zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo, a także w częściach orzekających o kosztach procesu i opłacie sądowej i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Częstochowie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePozwana ma aktualnie 24 lata. Ukończyła szkołę handlową i po przepracowaniu 6 lat w innej jednostce organizacyjnej, w kwietniu 1980 r. podjęła pracę na stanowisku kierowniczki należącego do powodowego Przedsiębiorstwa sklepu ze sprzętem zmechanizowanych w K. Był to sklep o obsadzie dwuosobowej. Oprócz pozwanej w sklepie tym pracowała w charakterze sprzedawczyni Mirosława W. Pozwana i Mirosława W. związane były umową o wspólnej odpowiedzialności materialnej. Pozwana miała odpowiadać za ewentualne niedobory w 60%, a Mirosława W. - w 40%. Przeprowadzony w sklepie remanent kontrolny na dzień 12.VI.1981 r. wykazał niedobór w kwocie 122.812 zł, a remanent zdawczo-odbiorczy, przeprowadzony na dzień 23.IX.1981 r. - dalszy niedobór w kwocie 109.750 zł. Na pozwaną więc "przypada" z remanentu na dzień 12.VI.1981 r. kwota 73.687 zł, a z remanentu na dzień 23.IX.1981 r. kwota 65.850 zł - razem 139.537 zł. Pozwana nie wie co jest przyczyną tego niedoboru. Mirosława W. spłaciła "swoją" część niedoboru. W niniejszej sprawie powodowe Przedsiębiorstwo domagało się, by pozwana zapłaciła mu wskazaną wyżej kwotę 139.537 zł.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 16.VIII.1982 r. zasądził od pozwanej na rzecz Przedsiębiorstwa kwotę 31.560 zł z równoczesnym rozłożeniem płatności tej kwoty na raty miesięczne po 2.000 zł każda, poczynając od września 1982 r., a w pozostałej części powództwo oddalił. Sąd Wojewódzki - z powołaniem się na przepis art. 11 ust. 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych - nie obciążył pozwanej obowiązkiem wyrównania Skarbowi Państwa różnic wpisów. Zasądzona kwota 31.560 zł wyraża wartość 6 miesięcznych zarobków pozwanej. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego do powstania "drugiego" niedoboru, tj. niedoboru w kwocie 109.750 zł ujawnionego przy remanencie na dzień 23.IX.1981 r. w 1/4 przyczyniła się strona powodowa. Mimo bowiem ujawnienia "pierwszego" niedoboru w znacznej wysokości, nadal zatrudniała pozwaną na dotychczasowym, materialnie odpowiedzialnym stanowisku, aczkolwiek fakt ten powinien co najmniej wzbudzić zastrzeżenia co do dalszego zatrudniania pozwanej na tym stanowisku, a nawet - wobec nieustalenia przyczyn niedoboru powinien spowodować rozwiązanie umowy o współodpowiedzialności materialnej. Powodowe Przedsiębiorstwo nie podjęło jednak takich kroków licząc się w świetle doświadczenia życiowego z tym, że pozwana może spowodować następny niedobór.Niezależnie od tego - zdaniem Sądu Wojewódzkiego - istnieją podstawy do obniżenia należnego powodowemu Przedsiębiorstwu od pozwanej odszkodowania do kwoty jej 6-miesięcznych zarobków na podstawie przepisu § 6 ust. 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 191). Ponieważ nie da się ustalić przyczyn powstania niedoboru, pozwanej nie można skutecznie zarzucić konkretnych uchybień w jej pracy. Pozwana pracowała nienagannie. W lutym 1982 r. urodziła dziecko, w związku z czym korzysta obecnie z urlopu wychowawczego. Jej mąż jest kierowcą zarabiającym niewiele ponad 7.000 zł, a mieszkają wspólnie w wynajętym prywatnym mieszkaniu. Małżeństwo jest na dorobku i korzysta z kredytów, których spłatę zacznie od sierpnia 1983 r.W rewizji powodowe Przedsiębiorstwo domaga się uchylenia wyroku Sądu Wojewódzkiego w części oddalającej powództwo oraz w części dotyczącej kosztów procesu i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmiany tegoż wyroku i zasądzenia od pozwanej dalszej kwoty 107.977 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizji nie można odmówić słuszności.Argumentacja Sądu Wojewódzkiego, mająca usprawiedliwić wniosek, że strona powodowa przyczyniła się do powstania "drugiego" niedoboru przez to, że pozostawiła pozwaną na dotychczasowym stanowisku po ujawnieniu "pierwszego" niedoboru wykazuje niekonsekwencję. Jeżeli bowiem pozwana rzeczywiście - jak stwierdza Sąd Wojewódzki w dalszej części uzasadnienia zaskarżonego wyroku - pracowała nienagannie, brak było podstaw do oczekiwania - w świetle doświadczenia życiowego, na które Sąd Wojewódzki równocześnie powołuje się - że pozwana wkrótce spowoduje następny niedobór. Pracownik wykonujący nienagannie swoje obowiązki, z reguły nie powoduje niedoboru. Stawiając stronie powodowej zarzut pozostawienia pozwanej na dotychczasowym stanowisku po ujawnieniu "pierwszego" niedoboru Sąd Wojewódzki nie ustosunkował się do okoliczności, że pozwana była już wówczas w ciąży i nie rozważył, czy - w stanie faktycznym, występującym w niniejszej sprawie - strona powodowa miałaby, praktycznie biorąc, możliwość "odsunięcia" pozwanej od wykonywania dotychczasowej pracy, zwłaszcza jeśliby pozwana rzeczywiście pracę tę wykonywała nienagannie.Przytoczona przez Sąd Wojewódzki argumentacja nie wystarcza także do uznania za prawidłowe obniżenie należnego powodowemu Przedsiębiorstwu od pozwanej odszkodowania do kwoty 6 miesięcznych zarobków pozwanej na podstawie przepisów § 6 ust. 2 i § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 191). Zawarte w § 6 ust. 2 tego rozporządzenia wyrażenie: "inne okoliczności niż określone w ust. 1" odnosi się do okoliczności wymienionych w punktach 1) i 2) ustępu 1 paragrafu 6. Chodzi więc o okoliczności obiektywnie utrudniające pracownikowi sprawowanie nadzoru nad powierzonym mu mieniem, chociaż nie objęte hipotezami punktów 1) i 2) Nie wystarcza przeto powołanie się na same tylko zasady współżycia społecznego - jak to uczynił Sąd Wojewódzki w niniejszej sprawie - bez wskazania, jakie konkretnie okoliczności utrudniały pozwanej sprawowanie nadzoru nad powierzonym jej mieniem. Pracownik, który nie podejmuje nawet próby wskazania przyczyn niedoboru nie znajduje się w lepszej sytuacji - w świetle przepisów cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. - w porównaniu z pracownikiem, który przyczyny te dostrzega i wskazuje. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku zdaje się wynikać, że zasądzone od pozwanej odszkodowanie zostało obniżone przede wszystkim dlatego, że pozwana przyczyny niedoboru nie wskazała i - w związku z tym - nie wiadomo, co jest tą przyczyną. Przy takim założeniu pracownik zatrudniony nawet w idealnych warunkach, mający pełną możliwość roztoczenia faktycznej pieczy nad powierzonym mu mieniem mógłby oczekiwać obniżenia odszkodowania, jeśliby konsekwentnie bronił się twierdzeniem, że nie wie, co jest przyczyną niedoboru w powierzonym mu mieniu. Taka wykładnia przepisu § 6 ust. 2 i § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia nie może być uznana za prawidłową również dla tego, że prowadziłaby do pozbawienia przepisu art. 124 § 3 k.p. praktycznego znaczenia.W rzeczywistości na pracowniku, któremu zostało powierzone mienie zakładu pracy z obowiązkiem zwrotu albo wyliczania się, ciąży obowiązek wykazania, jakie były przyczyny niedoboru. Przepisy § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 października 1975 r. w sprawie warunków odpowiedzialności materialnej pracowników za szkodę w powierzonym mieniu (Dz. U. Nr 35, poz. 191) polepszają sytuację pracownika w porównaniu z przepisami art. 124 § 3 k.p. o tyle, że umożliwiają obniżenie należnego od pracownika odszkodowania, choćby pracownikowi nie udało się wykazać, że niedobór powstał z przyczyn od niego niezależnych, jeżeli występowały niezależnie od niego okoliczności utrudniające mu sprawowanie nadzoru nad powierzonym mieniem. Jednakże wykazanie istnienia takich okoliczności w tym przypadku ciąży na pracowniku (art. 6 k.c. w zw. z art. 300 k.p.).Ponieważ w dotychczasowym postępowaniu w niniejszej sprawie Sąd Wojewódzki ani istnienia takich okoliczności nie ustalił, ani nie przytoczył innych, przekonywających argumentów, uzasadniających oddalenie powództwa w zakresie ponad 75% dochodzonych przez stronę powodową roszczeń, w uwzględnieniu rewizji powodowego Przedsiębiorstwa należało wyrok Sądu Wojewódzkiego, na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. w zw. z art. 277 k.p., w zaskarżonej części uchylić i przekazać sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd Wojewódzki będzie miał m.in., również na uwadze, że przepis art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych odnosi się tylko do sytuacji przewidzianej w ustępie 2 tego artykułu, a więc do sytuacji, gdy na rzecz strony, która powinna uiścić koszty sądowe, zostało "zasądzone roszczenie". W niniejszej sprawie na rzecz pozwanej żadne merytoryczne roszczenie nie zostało zasądzone i zapewne zasądzone nie będzie. Przytoczony przepis nie może więc stanowić podstawy prawnej uzasadniającej zwolnienie pozwanej od obowiązku uiszczenia należnych od niej Skarbowi Państwa opłat sądowych.