IV PR 15/88

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Wasilewski. Sędziowie SN: B. Błachowska (sprawozdawca), Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. przeciwko Janowi S. o odszkodowanie na skutek rewizji powodowego Przedsiębiorstwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu z dnia 8 października 1986 r.:zmienił zaskarżony wyrok i podwyższył zasądzoną kwotę 637.969 zł do kwoty 710.869 zł z przyznanymi tym wyrokiem odsetkami i przyznał stronie powodowej od pozwanego kwotę 7.000 zł kosztów postępowania za II instancję.Uzasadnienie faktycznePrzedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w B. domagało się w pozwie zasądzenia od Jana S. kwoty 710.868,77 zł z 8% od dnia 8 marca 1986 r. z tytułu niedoboru powstałego w podręcznym magazynie w okresie od dnia 1 stycznia 1985 r. do dnia 16 grudnia 1985 r., prowadzonym przez pozwanego jako majstra w Zakładzie Gospodarki Mieszkaniowej. Przeprowadzona inwentaryzacja wykazała niedobór na kwotę 637.968,77 zł, ale do tej kwoty strona powodowa doliczyła podatek obrotowy w kwocie 72.900 zł.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych we Wrocławiu wyrokiem zaocznym z dnia 8 października 1986 r. zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej kwoty 637.968,77 zł z 8% od dnia 8 marca 1986 r. oraz koszty postępowania w kwocie 50.000 zł, oddając powództwo w pozostałej części. W uzasadnieniu wyroku Sąd m.in. podniósł, że odpowiedzialność pozwanego za niedobór opiera się na art. 124 § 2 k.p., a więc odpowiada on w pełnej wysokości za szkodę w mieniu powierzonym. Pojęcie pełnej szkody obejmuje rzeczywistą stratę i utracone korzyści, nie obejmuje natomiast podatku obrotowego, jaki zakład pracy musiałby uiścić przy zakupie w przyszłości towarów, odpowiadających brakom. Wydatkowanie kwot z tego tytułu nie jest normalnym następstwem niewyliczenia się z mienia w rozumieniu art. 361 § 1 k.c., a ponadto - w dacie wyrokowania - nie stanowi doznanej szkody, skoro dotyczy przewidywanych w przyszłości wydatków, a nie doznanego uszczerbku. Dlatego Sąd uwzględnił powództwo do wysokości niedoboru, tj. kwoty 637.960 zł, oddalając je w pozostałej części, tj. naliczonego podatku obrotowego.Od wyroku w części oddalającej powództwo wniosła rewizję strona powodowa, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżąca wnosiła o zmianę wyroku i zasądzenie dodatkowo od pozwanego kwoty 72.900 zł, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, z uwzględnieniem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewidujący trafnie zarzuca naruszenie przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisów kodeksu pracy i ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu jednostek gospodarki uspołecznionej (jedn. tekst: Dz. U. z 1986 r. Nr 8, poz. 45 ze zm.).W myśl art. 124 § 2 k.p. pracownik odpowiada w pełnej wysokości za szkodę w mieniu mu powierzonym z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się. Przez odpowiedzialność w pełnej wysokości rozumie się odpowiedzialność w granicach rzeczywistej straty i utraconych korzyści - teza III wytycznych wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w przedmiocie materialnej odpowiedzialności pracowników (uchwała pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 grudnia 1975 r. V PZP 13/75 - OSNCP 1976, z. 2, poz. 19). W uzasadnieniu tej tezy Sąd Najwyższy wyjaśnił, że do ustalenia wysokości szkody przyjmuje się ceny detaliczne, stosując odpowiednio art. 363 § 2 k.c. poprzez art. 300 k.p.W cenę detaliczną jest wliczony podatek obrotowy, co wynika wprost z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu j.g.u. W myśl tego przepisu opodatkowaniu podatkiem obrotowym podlega działalność gospodarcza jednostek gospodarki uspołecznionej polegająca m.in. na sprzedaży produktów wytwarzanych przez inne jednostki gospodarcze (pkt 3). Opodatkowaniu podlegają również zawinione niedobory produktów zakupionych po cenach nie zawierających podatku obrotowego (art. 6 ust. 3 pkt 2), a podstawę opodatkowania stanowi wówczas należność, którą obciążono osobę odpowiedzialną za niedobór (art. 9 ust. 2). Przedstawione unormowania znalazły dalszą konkretyzację w § 49 zarządzenia Ministra Finansów z dnia 16 listopada 1983 r. w sprawie ogólnych zasad prowadzenia rachunkowości przez jednostki gospodarki uspołecznionej (M.P. Nr 10, poz. 233) stanowiącego akt wykonawczy do trzech ustaw, w tym do prawa budżetowego. Wymieniony przepis m.in. stwierdza, że jeżeli niedobór powstał w mieniu powierzonym pracownikom z obowiązkiem zwrotu lub do wyliczenia się, odszkodowanie nie może być niższe od wartości niedoboru w aktualnej cenie sprzedaży nie mniejszej od ceny detalicznej, a jeżeli na dany składnik majątku brak odrębnej ceny sprzedaży, cenę tę oblicza się przez doliczenie do jego wartości np. w cenie zakupu, czy w koszcie wytwarzania odpowiednich marż handlowych i podatku obrotowego.Odpowiedzialność pracownika za mienie powierzone jest odpowiedzialnością zawinioną (...).Przepisy o opodatkowaniu podatkiem obrotowym nie uzależniają - przy niedoborze - obowiązku doliczenia podatku obrotowego do cen nie zawierających takiego podatku od stopnia winy pracownika.Z tych względów Sąd Najwyższy uznaje, że przy odpowiedzialności pracownika za niedobór na podstawie art. 124 § 1 k.p. przez szkodę w pełnej wysokości należy rozumieć szkodę wyliczoną w cenach detalicznych, a jeżeli wartość niedoboru została obliczona w cenach zakupu, istnieje podstawa prawna do doliczenia do tej ceny podatku obrotowego.Sąd Wojewódzki wychodząc z odmiennych założeń naruszył wskazane wyżej przepisy prawa materialnego błędnie rozważając sprawę doliczenia podatku obrotowego do cen zakupu w kategoriach przyszłych korzyści czy przyszłych wydatków.Z tych względów rewizja strony powodowej podlegała uwzględnieniu (art. 390 § 1 k.p.c.).Należy dodać, że wprawdzie w okresie spornym, za który został wyliczony niedobór, obowiązywała ustawa z dnia 26 lutego 1982 r. o opodatkowaniu j.g.u. w brzmieniu ustalonym wcześniejszym obwieszczeniem Ministra Finansów z dnia 29 lutego 1984 r. (Dz. U. Nr 16, poz. 75), ale nie ma to wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż analizowane przepisy nie uległy zmianie od 1984 r.