IV PR 8/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Stypułkowska (sprawozdawca).Sędziowie SN: A. Szczurzewski, Z. Zaziemski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa K.K. przeciwko Opolskiemu Przedsiębiorstwu Przemysłu Drzewnego w O. - Zakład Suchej Destylacji Drewna w F. o wynagrodzenie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 13 października 1977 r.uchyliłzaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Opolu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanego Przedsiębiorstwa kwoty 229.859 zł wynagrodzenia za stosowanie wynalazku, chronionego patentem nr 64787 pod tytułem "Spalanie paragazów powstających w procesie zwęglania drewna w paleniskach retortowych", którego jest współtwórcą. Domagał się także 8% odsetek za zwłokę w wypłacie należnego mu wynagrodzenia.Sąd Wojewódzki powództwo oddalił po ustaleniu na podstawie zeznań świadka D. - rzecznika patentowego Klubu Techniki i Racjonalizacji, że wypłacone twórcom wynagrodzenie w kwocie 233.806 zł z tytułu efektów ekonomicznych zostało określone w sposób dla nich korzystny. Nieuzasadnione jest żądanie powoda o wynagrodzenie za efekty z dziedziny ochrony naturalnego środowiska człowieka. Wprawdzie zastosowanie wynalazku wyeliminowało ścieki trujące, ale zagrożenie dla środowiska istnieje nadal, gdyż znaczna część gazów trujących wydzielana jest w procesie produkcji węgla drzewnego do atmosfery.Powód w rewizji wnosił o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Uzasadnione są zarzuty skarżącego powoda, iż sprawa nie została wyjaśniona do stanowczego rozstrzygnięcia.W myśl art. 93 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272), podstawą ustalenia wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy są efekty uzyskane przez stosowanie projektu. Oznacza to, że między istotą rozwiązania technicznego, stanowiącego przedmiot wynalazku, a efektami ekonomicznymi czy społecznymi musi zachodzić normalny związek przyczynowy. Zakres przedmiotowy wynalazku, chronionego patentem, określony jest w zastrzeżeniach patentowych zawartych w dokumencie patentowym (art. 36 ust. 3 ustawy). Istota wynalazku zaś jest ujawniona w jego opisie (art. 26 tej ustawy). Do wyjaśnienia kwestii związku przyczynowego mogą być niezbędne wiadomości specjalne z dziedziny, której dotyczy wynalazek (art. 278 k.p.c.).Natomiast Sąd Wojewódzki nie poczynił w omawianym zakresie żadnych ustaleń. Materiał dowodowy nie zawiera nawet dokumentu patentowego. Uniemożliwia to ocenę zarzutów powoda co do efektów uzyskiwanych przez stosowanie wynalazku, w szczególności efektów dotyczących ochrony naturalnego środowiska człowieka.Wynagrodzenie za projekty wynalazcze, których stosowanie przynosi efekty w dziedzinie ochrony naturalnego środowiska człowieka, ustala się szacunkowo w zależności od stopnia poprawy stanu, występującego w tej dziedzinie przed i po zastosowaniu projektu wynalazczego. Najwyższe wynagrodzenie, przewidziane dla poszczególnych rodzajów projektów wynalazczych, wypłaca się tylko wówczas, gdy ich zastosowanie spowoduje całkowitą likwidację zagrożenia naturalnego środowiska człowieka na określonym terenie (§ 29 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalania wysokości wynagrodzeń za pracownicze projekty wynalazcze - Monitor Polski Nr 16, poz. 98).Sąd Wojewódzki zajął się tylko kwestią najwyższego wynagrodzenia i uznał żądanie powoda w tym zakresie za nieuzasadnione, gdyż zastosowanie wynalazku całkowicie wyeliminowało ścieki trujące, choć zagrożenie dla środowisk nadal istnieje, albowiem znaczna część gazów trujących wydzielana jest w procesie produkcji węgla drzewnego do atmosfery. Nie zostało natomiast wyjaśnione, czy zatrucie atmosfery pozostaje w związku przyczynowym z zastosowaniem wynalazku, co czyniłoby bezpodstawnym roszczenie o wynagrodzenie za poprawę ochrony środowiska. Nie można bowiem uznać, iż nastąpiła poprawa wówczas, gdy stosowanie wynalazku - likwidujące niektóre dotychczas występujące czynniki szkodliwe dla środowiska - powoduje jednocześnie występowanie lub nasilenie się innych tego rodzaju czynników. Jeżeli zaś związek taki nie zachodzi, to należy podjąć czynności niezbędne do wyjaśnienia stopnia poprawy uzyskanego przez stosowanie wynalazku w zakresie gospodarki wodnej. Skarżący powód bowiem powołuje się między innymi na decyzję Sądu Konkursowego Głównego Inspektora Ochrony Wód z 1971 r., przyznającą pozwanemu Przedsiębiorstwu nagrodę za osiągnięcia w gospodarce ściekowej, oraz twierdzi, iż uzyskano je dzięki zastosowaniu wynalazku.Obowiązek ciążący na jednostce gospodarki uspołecznionej współdziałania z właściwym terenowo organem administracji państwowej przy ustalaniu wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy, przynoszący efekty w dziedzinie ochrony naturalnego środowiska człowieka, wynika z charakteru tego wynagrodzenia określonego w sposób szacunkowy w zależności od przewidywanego osiągnięcia stopnia poprawy w tej dziedzinie (§ 21 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351).Jeżeli współdziałania takiego nie było, to niezbędne jest uwzględnienie przez Sąd Wojewódzki rozpoznający roszczenie o to wynagrodzenie, przy ocenie całokształtu materiału dowodowego sprawy, także stanowiska wymienionego organu co do stopnia poprawy ochrony środowiska na określonym terenie.Zasadne są także zarzuty skarżącego powoda, iż Sąd Wojewódzki nie ustalił okresów stosowania wynalazku. Ma to zaś istotne znaczenie, jeżeli chodzi o prawo twórcy do wynagrodzenia za poprawę ochrony środowiska. Prawo to bowiem powstało dopiero z chwilą wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych i przysługuje za te okresy obliczeniowe, które zakończyły się po dniu 1.I.1973 r. (§ 2 powołanego wyżej zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki). Pod rządem poprzednio obowiązującego prawa wynalazczego wynagrodzenie z tytułu efektów o charakterze społecznym przysługiwało tylko za projekty wynalazcze z dziedziny bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 83 uchwały nr 74 Rady Ministrów z 1963 r. - Monitor Polski Nr 4, poz. 26).Sąd Wojewódzki - jak to zarzuca skarżący - nie ustosunkował się także do jego roszczeń o odsetki za zwłokę (§ 26 ust. 4 w związku z § 80 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie projektów wynalazczych). Roszczenie o odsetki - jako roszczenie o świadczenia okresowe, ulega trzyletniemu przedawnieniu (art 118 k.c.).Z przytoczonych względów należało uchylić zaskarżony wyrok i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 i art. 389 k.p.c.).