IV PR 319/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Szymanek. Sędziowie SN: W. Dębicka, Z. Stypułkowska (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Adama O. i Witolda J. przeciwko Instytutowi Nawozów Sztucznych w P. o wynagrodzenie za projekt wynalazczy, na skutek rewizji powoda Adama G. i pozwanego Instytutu od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 20 sierpnia 1977 r.uchyliłzaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo ponad kwotę 6.908 zł w stosunku do powoda Adama G. i ponad kwotę 4.489 zł w stosunku do powoda Witolda J. oraz w części zasądzającej odsetki od powyższych kwot;uchyliłtakże zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo oraz orzekającej o opłacie sądowej i kosztach procesu i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Lublinie do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie Adam G. i Witold J. domagali sę zasądzenia od pozwanego Instytutu Nawozów Sztucznych kwoty 132.791 zł z odsetkami tytułem wynagrodzenia za stosowanie w latach 1973-1975 wynalazku, chronionego patentem pod tytułem "Sposób wytwarzania apicelowego nośnika katalizatorów, a zwłaszcza dla katalizatorów stosowanych do konwersji węglowodanów na mieszaninę N2Co i Co2", którego są współtwórcami.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powoda Adama G. 15.977 zł i na rzecz powoda Witolda J. 10.374 zł z 8% odsetkami za zwłokę od dnia 1.VI.1976 r.Sąd ten podzielił opinię biegłego, wedle której istotą wynalazku jest sposób wytwarzania nośnika dla katalizatora, będącego nowym wyrobem o charakterze antyimportowym. Wytworzony tym sposobem nośnik jest półfabrykatem, toteż są nieuzasadnione twierdzenia powodów, iż podstawę do ustalenia należnego im wynagrodzenia stanowi całkowity efekt uzyskany z produkcji katalizatora.Jednakże na sumę efektów ekonomicznych - osiągniętych z produkcji nowego wyrobu - składają się efekty cząstkowe uzyskane z zastosowania wynalazku powodów oraz 8 projektów wynalazczych innych twórców, dotyczących urządzeń oraz instalacji. Sąd Wojewódzki uznał bowiem, iż bez uprzedniej realizacji inwestycji nie byłaby możliwa produkcja nośnika wedle wynalazku. W myśl przeto § 10 ust. 2 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (M.P. Nr 16, poz. 98), podstawę do ustalenia należnego twórcom wynagrodzenia stanowi określona szacunkowo część efektów łącznych. Udział zaś wynalazku w całości efektów wynosi 50%, a należne sześciu jego współtwórcom wynagrodzenie 35.733 zł za pierwszy rok, 35.674 zł za drugi rok i 48.000 zł za trzeci rok stosowania wynalazku.Oświadczenie współtwórców co do podziału wynagrodzenia zawarte w zgłoszeniu projektu wynalazczego ustala udział powoda Adama G. na 20% i powoda Witolda J. na 13%. Na poczet wynagrodzenia wypłacono Adamowi G. 7.905 zł i Witoldowi J. 5.139 zł. Roszczenie o odsetki za zwłokę uzasadnione jest dopiero od czerwca 1976 r., gdyż uprzednio pozwany Instytut podejmował czynności mające na celu wyjaśnienie twierdzeń powoda Adama G., podważających oświadczenie o podział wynagrodzenia (§ 26 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych - Dz. U. Nr 54, poz. 351).Wyrok zaskarżył powód Adam G., wnosząc o jego uchylenie w części oddalającej powództwo i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania oraz pozwany Instytut w części uwzględniającej powództwo w kwocie ponad 6.908 zł w stosunku do powoda Adama G. i w kwocie ponad 4.489,45 zł w stosunku do powoda Witolda J. i oddalenie powództwa ponad te kwoty.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Stosowaniem pracowniczego projektu wynalazczego w rozumieniu art. 93 ust. 1 i 2 ustawy o wynalazczości jest urzeczywistnienie projektu w sposób przemysłowy, polegające na wytwarzaniu wyrobów lub urządzeń albo na używaniu w znaczeniu technicznym sposobu wytwarzania bądź sposobu pracy - według projektu wynalazczego - przynoszące efekty ekonomiczne lub społeczne (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 23.VI.1977 r. V PZP 1/77 - OSNCP 1977, z. 10, poz. 173).Podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzenia twórcy pracowniczego projektu wynalazczego stanowią tylko te efekty, które pozostają w związku przyczynowym ze stosowaniem rozwiązania technicznego stanowiącego przedmiot projektu i zostały obliczone według zasad określonych w przepisach prawa wynalazczego. Przepisy te oparte są na założeniu, iż efekty oblicza się oddzielnie dla każdego projektu wynalazczego."Efekty łączne", o których mowa w § 10 ust. 2 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze (M.P. Nr 16, poz. 98), stanowią podstawę do ustalenia wysokości wynagrodzenia tylko wówczas, gdy są rezultatem takiej więzi technicznej zachodzącej w toku urzeczywistnienia w sposób przemysłowy dwóch lub więcej projektów wynalazczych, iż określenie udziału każdego z nich w całości przedsięwzięcia technicznego może być tylko szacunkowe.Dotyczy to zwłaszcza takiej sytuacji, gdy przedmiotem "stosowanych razem" projektów wynalazczych są zmiany konstrukcyjne lub sposoby wytwarzania tego samego wyrobu, czy też sposób i urządzenie (inny środek techniczny) z istoty swej przeznaczone do łącznego stosowania.Sąd Wojewódzki natomiast nie wyjaśnił powyższych okoliczności, gdyż nie zlecił biegłemu dokonania analizy więzi technicznej zachodzącej między wynalazkiem powodów a innymi wymienionymi przez biegłego projektami wynalazczymi.Pogląd zaś tego Sądu, iż o istnieniu "efektów łącznych" decyduje sam fakt zastosowania tych projektów wynalazczych w toku realizacji zadania inwestycyjnego - niezbędnego dla uruchomienia produkcji wyrobu wedle wynalazku powodów - oparty jest na błędnej wykładni przepisów prawa wynalazczego, regulujących odmienne materie.Każda bowiem produkcja wyrobu wedle wynalazku (lub sposób wytwarzania wedle wynalazku) może być podjęta tylko wówczas, gdy istnieją odpowiednie warunki ekonomiczne i techniczno-organizacyjne.Osiągnięcie tego celu może być uwarunkowane wykonaniem określonego zadania inwestycyjnego. Projekty wynalazcze zastosowane w fazie realizacji tego zadania - przynoszące np. oszczędności nakładów inwestycyjnych - wpływają na kształtowanie się wysokości kosztów własnych produkcji nowego wyrobu, uruchomionej po wykonaniu zadania inwestycyjnego. Koszty te stanowią zaś w myśl § 26 powołanego zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki - jeden ze składników obliczeniowych wysokości efektów projektu wynalazczego, powodującego uruchomienie produkcji nowego wyrobu.Z dotychczasowego materiału dowodowego sprawy wynika, iż określona przez biegłego wysokość tych efektów jest między stronami niesporna.Omówiony zaś wyżej przepis § 10 ust. 2, jak i powołany przez pozwany Instytut przepis § 11 zarządzenia nie upoważniają do ponownego uwzględnienia tych składników, które stanowiły podstawę do ustalenia wysokości efektów nowo uruchomionej produkcji, gdyż przedmiotem ich uregulowania są zupełnie inne materie.Skoro zaś rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego zostało oparte na błędnym założeniu, to wyrok ulega uchyleniu zarówno w zaskarżonej części uwzględniającej powództwo o wynagrodzenie, jak i orzekającej o odsetkach za zwłokę oraz w części oddalającej powództwo, a sprawa przekazaniu w tym zakresie do ponownego rozpoznania (art. 388 i 389 k.p.c.). Uchylenie z urzędu wyroku w części dotyczącej zasądzonych odsetek za zwłokę uzasadnione jest tym, iż toczy się spór co do autorstwa i podziału wynagrodzenia między twórcami wynalazku (art. 381 § 1 k.c.). Z akt sprawy Sądu Wojewódzkiego w Krakowie wynika, iż powód Adam G., nie kwestionując udziału w wynagrodzeniu powoda Witolda J., twierdzi, iż jego udział w tym wynagrodzeniu przewyższa ustalony przez Sąd Wojewódzki w rozpoznawanej sprawie. W tej sytuacji, wstrzymanie przez pozwany Instytut wypłaty wynagrodzenia, uzasadnione ochroną mienia społecznego, nie może mu być poczytane za zwłokę (§ 16 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych).Sąd Wojewódzki powinien zaś z urzędu zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia powyższej sprawy (art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c.). Wyrok został uchylony - na podstawie art. 384 k.p.c. - także na rzecz powoda Witolda J., który wyroku tego nie zaskarżył.Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku.