IV PR 219/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN J. Wasilewski.Sędziowie SN: E. Brzeziński, Z. Stypułkowska (spr.).Protokolant: D. Bielska.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 1975 r. sprawy z powództwa Andrzeja W. przeciwko Zakładom Budowy i Napraw Maszyn Drogowych "M." w P. o wynagrodzenie, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 31 grudnia 1974 r., sygn. akt C 95/73,uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo, a także orzekającej o kosztach procesu oraz opłacie sądowej i sprawę w tym zakresie przekazuje Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, pozostawiające temu Sądowi orzeczenie o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowód domagał się zasądzenia od pozwanych Zakładów kwoty 352.000 zł, jako wynagrodzenia za pracowniczy projekt wynalazczy chroniony patentem - pod tytułem "Urządzenie do suszenia i odpylania kruszywa mineralnego", którego jest współtwórcą.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powoda kwotę 56.654 zł i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Z opinii biegłego doc. dr J. R. wynika, że urządzenie wedle wynalazku usunęło szereg wad występujących dotychczas w urządzeniach stosowanych do suszenia i odpylania kruszywa mineralnego, używanych do wyrobu mas bitumicznych (smołobetonu i asfaltobetonu) przeznaczonych do pokrywania nawierzchni drogowych. Wady te to w szczególności: intensywne emitowanie pyłów do atmosfery, zubożenie kruszywa mineralnego, zmniejszenie wytrzymałości produkowanych mas bitumicznych, postoje na skutek częstych awarii maszyn, nadmierne zużycie paliwa itp. Urządzenie wedle wynalazku stanowi wyposażenie suszarki bębnowej i uzupełnienie filtrów cyklonowych wchodzących w skład kompletu maszyn, zwanych zespołami do suszenia kruszywa. Komplet ten stanowi typ urządzeń oznaczonych symbolem SOKP-12 A i zawiera suszarkę SKP-12, baterię cyklonów CKP-12 A, otoczarkę OKP-12 A i agregat prądotwórczy (nie zawsze). Efekty z tytułu uruchomienia produkcji nowego wyrobu biegły obliczył w stosunku do tych agregatów, w których zastosowany został wynalazek, a mianowicie: wymienionej wyżej suszarki kruszywa SKP-12 A i baterii cyklonowej CKP - 12 A. Powołując się na przepis § 11 załącznika do uchwały Nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r. (Monitor Polski z 1968 r. Nr 4, poz. 26), określił udział wynalazku w efektach związanych z uruchomieniem nowej produkcji na 40 %, mimo iż udział ten mierzony stosunkiem kosztów bezpośrednich wynosi tylko 13 %. Biegły uwzględnił bowiem "ogromną" poprawę warunków bhp, pomyślne rozwiązanie mechanizmu odpylania, bez którego nie dopuszczono by do produkcji urządzenia, ułatwienie obsługi itp. Sąd Wojewódzki przychylił się do opinii biegłego, iż obliczenie efektów wynalazku należy dokonać jak dla wyrobu nowego oraz że brak jest podstaw do uwzględnienia efektów eksploatacyjnych u użytkowników, gdyż brak jest produktu "porównywalnego". Należne twórcom wynagrodzenie wynosi kwotę 188.677 zł, od której należy odliczyć wypłacone im kwoty, a mianowicie: 79.04l zł z tytułu efektów wymiernych oraz 50.000 zł za efekty w zakresie bhp.Powód w rewizji wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarżący zarzuca, iż powołany przez Sąd Wojewódzki przepis § 11 załącznika do uchwały nr 74 Rady Ministrów z dnia 5 lutego 1963 r., w jej brzmieniu ogłoszonym w 1968 r. (Monitor Polski Nr 4, poz. 26), nie ma zastosowania do okresów obliczeniowych zakończonych przed tym rokiem, gdyż przepisu takiego nie zawierały poprzednio obowiązujące wytyczne, dotyczące określania efektów ekonomicznych. Zarzut ten jest o tyle chybiony, iż przepis ten stanowi konkretyzację zasady obowiązującej także poprzednio, wedle której efekty zastosowania wynalazku mogą wynikać tylko z jego istoty ujawnionej w opisie patentowym (art. 30 ust. 2 prawa wynalazczego z 1962 r. i art. 26 ust. 1 ustawy o wynalazczości z 1972 r.) - z wyłączeniem czynników nie związanych z jego zastosowaniem.Zasadnie natomiast podnosi skarżący, iż sprawa w tym zakresie nie została dostatecznie wyjaśniona. Sąd Wojewódzki przyjął, iż udział wynalazku w uruchomieniu nowej produkcji wyrobu wynosi 40 %. Nie ustosunkował się zaś do materiału dowodowego sprawy, z którego wynika, że bez zastosowania wynalazku w zespole SOKP-12 A nie zostałby on dopuszczony do seryjnej produkcji (opinia biegłego k. 177). W świetle powyższego, wyjaśnić należało, czy zastosowanie wynalazku stanowiło - w rozumieniu cytowanego przepisu § 11 wytycznych - "jedyną, dostępną drogę" uruchomienia produkcji nowego wyrobu.Trafnie też zarzuca skarżący, iż ustalone orzeczeniem Komisji Rozjemczej przy Urzędzie Patentowym PRL z dnia 20 kwietnia 1971 r. wynagrodzenie "w części dotyczącej poprawy warunków bezpieczeństwa i higieny pracy" na kwotę 50.000 zł za cały okres stosowania wynalazku nie podlega ani korekturze, ani kontroli sądowej. Sąd Wojewódzki zaś odliczył wymienioną kwotę od obliczonego przez biegłego wynagrodzenia za całość efektów wynalazku, bez wyjaśnienia, czy kwota powyższa, z tytułu efektów w zakresie bhp, wchodził w skład tego wynagrodzenia. Postępowanie administracyjne co do innych efektów zakończone zostało w 1973 r., toteż droga sądowa dla ich dochodzenia została otwarta (art. 105 ust. 2 ustawy o wynalazczości z 1972 r.).Sąd Wojewódzki uznał, iż brak jest produktu "porównywalnego" umożliwiającego określenie efektów eksploatacyjnych powstałych u użytkowników wyrobów wedle wynalazku. Sąd ten podzielił pogląd biegłego, iż efekt taki występuje tylko wówczas, gdy usprawnia się "ten sam wyrób (porównywalny)", który przed zastosowaniem wynalazku był powszechnie eksploatowany czy użytkowany. Zespoły SOKP-12 A nie były zaś użytkowane (w powszechnej eksploatacji) przed zastosowaniem wynalazku. Skarżący powód zarzuca natomiast, że zespoły do suszenia i odpylania kruszywa mineralnego były produkowane i eksploatowane w gospodarce uspołecznionej, także przed zastosowaniem jego wynalazku. Zastosowanie wynalazku przyniosło zaś użytkownikom tych zespołów - poza efektami w zakresie bhp - również inne efekty związane z poprawą ich jakości.Produktem "porównywalnym", w rozumieniu § 10 ust. 2 załącznika do uchwały nr 74 Rady Ministrów (Monitor Polski z 1908 r. Nr 4, poz. 26), jest produkt, którego rozwiązanie techniczne oraz wynikające z niego funkcje użytkowe mogą stanowić bazę porównawczą w stosunku do wyrobu objętego - w następstwie zastosowania projektu wynalazczego - nowo uruchomioną produkcją. Z istoty rzeczy nie będą to więc produkty identyczne, toteż z faktu, iż przed zastosowaniem wynalazku nie produkowano określonego typu wyrobu, nie wynika - samo przez się - że brak jest produktu porównywalnego.Dla wyjaśnienia powyższych okoliczności wymagane są wiadomości specjalne (art. 278 § 1 k.p.c.). W szczególności, w świetle wyżej przytoczonych założeń, wyjaśnić należy użyte przez biegłego pojęcie "tego samego wyrobu", jako przesłanki wykluczającej istnienie produktu porównywalnego w stosunku do wyrobu wytworzonego wedle wynalazku.Rozważając powyższe kwestie należy mieć także na uwadze, że w myśl postanowień wstępnych, powołanych wyżej, wytycznych dotyczących określania efektów ekonomicznych, mogą być one określone w sposób szacunkowy lub przybliżony. Jeśli zaś zachodzą sytuacje uzasadniające takie obliczenie efektów, szczególnie wskazane jest dążenie do ugodowego załatwienia sprawy (art. 46l k.p.c.).Roszczenie powoda dotyczące odsetek za zwłokę należy rozpoznać w oparciu o przepis § 26 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1972 r. w sprawie projektów wynalazczych, które ma także zastosowanie do wynagrodzeń wymagalnych, lecz nie wypłaconych przed dniem wejścia w życie tego rozporządzenia (art. 80 ust. 2). Roszczenie o odsetki za zwłokę, jako roszczenie o świadczenie okresowe, ulega 3-letniemu przedawnieniu (art. 118 k.c.).Z tych względów, zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo ulega uchyleniu, a sprawa w tym zakresie przekazaniu do ponownego rozpoznania, w myśl przytoczonych wyżej wskazań (art. 388 § 1 i 389 k.p.c.).