IV PR 180/87

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN Z. Zaziemski. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), M. Sadowski. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Oldrzycha Ł., Henryka A. i Józefa K. przeciwko (...) Fabryce Maszyn Górniczych (...) w N.S. o wynagrodzenie za pracowniczy wynalazek na skutek rewizji powodów od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Nowym Sączu z dnia 29 grudnia 1986 r.: oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się zasądzenia od pozwanej Fabryki Maszyn Górniczych (...) w N.S. kwoty 2.744.570 zł za stosowanie ich pracowniczego wynalazku pod tytułem "Prowadnica łańcucha kombajnowego", chronionego patentem nr (...) na rzecz Kopalni Węgla Kamiennego (...)". Twierdzili, że w wypłaconym im wynagrodzeniu za stosowanie tego wynalazku pozwana Fabryka nie uwzględniła efektów polegających na poprawie bezpieczeństwa pracy załóg w kopalniach użytkujących wyrób według wynalazku. Ponadto domagali się uwzględnienia efektu związanego z eksportem wyrobów, a także skorygowania wysokości opłaty licencyjnej ustalonej od pozwanego na rzecz uprawnionego z patentu.Sąd Wojewódzki oddalił powództwo i następująco uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.Uprawniona z patentu Kopalnia Węgla Kamiennego (...) stosowała wynalazek powodów w okresie od maja 1978 r. do maja 1979 r. i wypłaciła powodom wynagrodzenie w kwocie 47.400 zł, w tym 19.500 zł za poprawę warunków bhp. W wyniku zawartej z pozwaną Fabryką umowy licencyjnej wypłacała ona na rzecz licencjodawcy opłatę licencyjną, a także wynagrodzenie powodom z tytułu uruchomienia nowej produkcji. Biegły prezentował pogląd, że strona pozwana powinna była uwzględnić efekty niewymierne, jakie występują u użytkowników, w cenie wyrobu.Sąd Wojewódzki jednak uznał, że efekty niewymierne występują wyłącznie u użytkowników wyrobu według wynalazku powodów, a nie w pozwanej Fabryce. Nie podzielił też proponowanej przez biegłego wykładni przepisów § 29 w związku z § 26 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 2 lipca 1980 r. (M.P. Nr 17, poz. 84), gdyż § 26 mówi wyłącznie o użytkowych korzyściach ekonomicznych, a więc wymiernych, i nie może być wykładany rozszerzająco na inny rodzaj efektów, jakimi są efekty niewymierne (§ 1 ust. 2 zarządzenia). Z tych względów, pozwana Fabryka prawidłowo - stosownie do § 25 tego zarządzenia - ustaliła należne powodom wynagrodzenie od występujących u niej efektów wymiernych z tytułu uruchomienia nowej produkcji.Sąd Wojewódzki zwrócił też uwagę, że ta niekorzystna dla twórców sytuacja uległa zmianie w znowelizowanych przepisach ustawy o wynalazczości, albowiem art. 98 ust. 6 tej ustawy (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177) przewiduje w takich sytuacjach nagrody, które jednak mają charakter uznaniowy.Nieuzasadnione są także żądania powodów uwzględnienia efektów związanych z eksportem wyrobu według wynalazku, gdyż pozwana Fabryka nie jest ich eksporterem, a także nie są oni legitymowani do żądania zmiany wysokości opłaty licencyjnej, skoro nie są stronami tej umowy.Powodowie w rewizji wnieśli o zmianę albo uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa.Rewizja jest nieuzasadniona z motywów przytoczonych przez Sąd Wojewódzki. Sąd ten, wbrew zarzutom powodów, dokonał prawidłowej wykładni przepisu § 26 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 2 lipca 1980 r., mającego w sprawie zastosowanie.Z przepisu tego bowiem wynika, że producent wyrobu według projektu wynalazczego obowiązany jest uwzględnić przy ustalaniu wynagrodzenia dla twórcy tylko "użytkowe efekty ekonomiczne" uzyskiwane przez uspołecznionych odbiorców wyrobu, w którego cenie ten efekt nie został uwzględniony. Nie dotyczy więc on efektów niewymiernych, jakimi są efekty w dziedzinie bhp (§ 1 ust. 2 zarządzenia).Należy też podzielić pogląd, wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że § 26 zarządzenia nie może być wykładany w sposób rozszerzający. Zawiera on bowiem uregulowanie stanowiące wyjątek od zasady, według której podstawę ustalenia wysokości należnego twórcy od jednostki gospodarki uspołecznionej, stosującej jego projekt wynalazczy, wynagrodzenia stanowią tylko efekty uzyskane przez tę jednostkę.W świetle powyższego, wbrew zarzutom powodów, nie mogą być aprobowane odmienne poglądy biegłego sprowadzające się do tego, że pozwana Fabryka powinna wypłacić twórcom wynagrodzenie za efekty bhp uzyskiwane przez użytkowników wyrobów według wynalazku, skoro wynagrodzenie to mogła wliczyć w cenę wyrobu i obciążyć nim nabywców. Niesporne bowiem jest między stronami, że wynagrodzenie za efekty bhp nie zostało objęte ceną tych wyrobów. Cena zaś ukształtowana została jako cena umowna. Jest to dziedzina regulowana przepisami finansowymi, toteż przepisy prawa wynalazczego nie mogą stanowić podstawy do korygowania charakteru czy wysokości cen wyrobów wytworzonych według wynalazku i wprowadzonych do obrotu. Trafnie też Sąd Wojewódzki zauważył, że problem efektów użytkowych uzyskiwanych poza jednostką stosującą został przez ustawodawcę dostrzeżony oraz uregulowany w art. 98 ust. 6 ustawy o wynalazczości - w sposób nie ingerujący w politykę kształtowania cen przez jednostkę gospodarki uspołecznionej.Prowadzi to do wniosku, że w sytuacji, gdy jednostka gospodarki uspołecznionej produkująca wyrób według pracowniczego wynalazku nie uwzględniła w jego cenie wynagrodzenia dla twórcy z tytułu efektów z dziedziny bhp, występujących u użytkowników tego wyrobu, to twórcy może przysługiwać tylko nagroda przewidziana w art. 98 ust. 6 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (jedn. tekst: Dz. U. z 1984 r. Nr 33, poz. 177).Z tych względów rewizja podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.).