IV PR 153/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN S. Perestaj. Sędziowie SN: Z. Stypułkowska (sprawozdawca), A. Szczurzewski.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jana S. i Henryka R. przeciwko Zakładowi Doświadczalnemu Instytutu Spawalnictwa w G. o wynagrodzenie za wynalazek, na skutek rewizji strony pozwanej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 14 lutego 1980 r.uchylił zaskarżony wyrok w części uwzględniającej powództwo oraz orzekającej o opłacie sądowej i sprawę w tym zakresie przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Katowicach do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się od pozwanego Instytutu wynagrodzenia w kwocie 150.000 zł na rzecz powoda Jana S. i w kwocie 50.000 zł na rzecz Henryka R. za stosowanie pracowniczego wynalazku pod tytułem "Urządzenie do zgrzewania tarciowego", którego są współtwórcami.Sąd Wojewódzki, w częściowym uwzględnieniu powództwa, zasądził na rzecz powoda Jana S. kwotę 116.884 zł i na rzecz powoda Henryka R. kwotę 38.936 zł.Sąd ten ustalił, iż pozwany Instytut jest uprawnionym z patentu i zastosował wynalazek powodów. Wypłacił też powodom: Janowi S. kwotę 19.261 zł i Henrykowi R. kwotę 6.419 zł z tytułu efektów uzyskanych z uruchomienia produkcji nowego wyrobu. Sąd Wojewódzki podzielił opinię biegłego, że w wyniku zastosowania wynalazku uzyskano nie tylko wyżej wymienione efekty, lecz także efekty oszczędnościowe u odbiorców zgrzewarek, wytworzonych wedle wynalazku. Należne więc powodom wynagrodzenie od powyższych efektów wynosi, dla Jana S. kwotę 136.145 zł i dla Henryka R. kwotę 45.282 zł.Pozwany Instytut w rewizji od powyższego wyroku wniósł o jego zmianę i oddalenie powództwa.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powołana w rewizji uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 23.VI.1977 r. (V PZP 1/77, OSNCP 1977, z. 10, poz. 173) stanowi, że stosowaniem pracowniczego projektu wynalazczego w rozumieniu art. 93 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 43, poz. 272) jest urzeczywistnienie projektu w sposób przemysłowy, polegające na wytwarzaniu wyrobów lub urządzeń albo na używaniu w znaczeniu technicznym sposobu wytwarzania bądź sposobu pracy według projektu wynalazczego, przynoszące efekty ekonomiczne lub społeczne.W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż w zależności od tego, czy projekt wynalazczy dotyczy wytworu czy sposobu wytwarzania jego stosowanie różni się zasadniczo. Jeżeli projekt dotyczy tylko wytworu - jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - jego stosowanie polega wyłącznie na samym jego wytworzeniu. Wykorzystanie opatentowanego wyrobu (urządzenia) nie jest stosowaniem wynalazku i z tego tytułu twórcy nie przysługuje wynagrodzenie od nabywców (użytkowników) tego wyrobu. Nie dotyczy to - rzecz oczywista - sytuacji, gdy ochroną patentową objęty jest nie tylko wyrób, lecz także sposób korzystania z niego (§ 11 zarządzenia Prezesa Urzędu Patentowego PRL z dnia 21 grudnia 1972 r. w sprawie ochrony wynalazków i wzorów użytkowych - M. P. Nr 1, poz. 4).W sprawie niniejszej natomiast istota sporu sprowadza się do sposobu obliczania efektów uzyskanych przez stosowanie wynalazku powodów, regulowanego przepisami zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. w sprawie zasad obliczania efektów stanowiących podstawę do ustalania wysokości wynagrodzenia za pracownicze projekty wynalazcze (M. P. Nr 16, poz. 98).Niektóre bowiem oszczędności osiągane przez odbiorców wyrobu wytworzonego wedle wynalazku uwzględnia się przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia, wypłacanego twórcy przez jego producenta.Chodzi mianowicie o efekt w postaci poprawy jakości wyrobu. Wysokość tego efektu określona jest - w zasadzie - na podstawie podwyższonej ceny wyrobu lepszej jakości (§ 24 i § 26 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki).Jeżeli jednak wyrób nowy lepszej jakości zastępuje wyrób już produkowany przez inne jednostki gospodarki uspołecznionej, a jego cena została ustalona w wysokości dotychczasowego produktu, to efekt poprawy jakości określa się jako oszczędności powstające u jego nabywców na skutek "zmniejszenia zużywania lub eksploatacji jednostki ulepszonego wyrobu" (§ 27 w zw. z § 25 powołanego wyżej zarządzenia).Oszczędności te stanowią - w istocie rzeczy - kryterium zastępcze w stosunku do oceny odpowiadającej lepszej jakości nowego - w stosunku do dotychczasowego - wyrobu. Z tych względów oblicza się je w skali jednego roku w stosunku do tej ilości wyrobów, które w tymże roku zostały wyprodukowane wedle wynalazku przez ich producenta.Efekt w postaci poprawy jakości nowego wyrobu (urządzenia) - przewidziany w § 27 w zw. z § 25 zarządzenia Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z dnia 20 marca 1973 r. (M. P. Nr 16, poz. 98) - odnosi się wyłącznie do opatentowanego urządzenia, a nie do innych wyrobów, produkowanych przy wykorzystaniu urządzenia wytworzonego wedle wynalazku.Efekt uzyskany z uruchomienia produkcji nowego wyrobu może być zwiększony o efekt poprawy jego jakości wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie warunki ustanowione w cytowanych wyżej przepisach prawa wynalazczego.W opinii biegłego, którą Sąd Wojewódzki w całości podzielił, nie zostało wykazane, na jakiej podstawie uznano wyrób wytworzony wedle wynalazku powodów za wyrób nowej lepszej jakości. Nie zostało także wyjaśnione, czy zastąpił on wyrób już produkowany przez inne jednostki gospodarki uspołecznionej. Z omawianych przepisów § 27 w zw. z § 25 powołanego zarządzenia wynika bowiem, iż oszczędności uzyskane na skutek zmniejszenia zużywania lub eksploatacji jednostki ulepszonego wyrobu należy obliczać w stosunku do takich samych kosztów, związanych z eksploatacją wyrobu porównywalnego, produkowanego dotychczas przez inne jednostki gospodarki uspołecznionej.Wyjątek od powyższej zasady zawarty jest w przepisie § 27 ust. 2 powołanego zarządzenia. Dotyczy on wyrobu nowego o charakterze unikalnym w stosunku do dotychczas produkowanych przez inne jednostki gospodarki uspołecznionej, gdyż wykorzystanie tego wyrobu przez jego odbiorcę powoduje wprowadzenie u niego nowej - nieporównywalnej z dotychczasową - technologii produkcji. Wówczas też efekt poprawy jakości określa się jako oszczędności uzyskane w produkcji, w wyniku zastąpienia technologii dotychczasowej nową. Jednakże i w tym przypadku, efekt poprawy jakości oblicza się w skali jednego roku w stosunku do tej ilości wyrobów, które w danym roku zostały wyprodukowane wedle wynalazku przez ich producenta.Wobec niewyjaśnienia powyższych kwestii przez Sąd Wojewódzki, wyrok w zaskarżonej części ulega uchyleniu, a sprawa w tym zakresie przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 i 389 k.p.c.).