Ł. C. 495/1950

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Witecki (sprawozdawca); Sędziowie: dr B. Dobrzański, T. Kurkowski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Izabeli K. przeciwko Skarbowi Państwa o eksmisję oraz o zakaz przejazdu i przechodzenia, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Prokuratorii Generalnej R.P. na wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 25 października 1949 r., zaskarżony wyrok uchylił i sprawę odesłał Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktycznePełnomocnik Izabeli K., właścicielki nieruchomości w Zgierzu przy ulicy Błotnej Nr 3, żądał w pozwie nakazania eksmisji Skarbu Państwa z budynków znajdujących się na tej nieruchomości w ciągu trzech dni od uprawomocnienia się wyroku oraz zakazania Skarbowi Państwa i osobom reprezentującym jego prawa przejazdu i przechodzenia przez tę nieruchomość, podając, że Państwowe Zakłady Przemysłu Wełnianego Nr 30 zajmują budynki bez tytułu prawnego i korzystają z przejazdu i przechodzenia przez nieruchomość Izabeli K., chociaż do Zakładów tych prowadzi droga dla pieszych i pojazdów z nieruchomości pod Nr 1.Prokuratoria Generalna R.P. zażądała oddalenia powództwa, podając, że przybudówka, którą zajmują Zakłady Przemysłu Wełnianego, jest integralną częścią tego przedsiębiorstwa i że jedyny dostęp do magazynu Zakładów istnieje przez nieruchomość Izabeli K. Prokuratoria Generalna R.P. przyznaje, że nieruchomość ta została wyłączona przy upaństwowieniu fabryki, lecz to nie wyłącza faktu, że na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przybudówka przeszła na własność Państwa.Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 4 marca 1949 r. uwzględnił powództwo powołując się na art. 4, 28 i 72 prawa rzeczowego i wychodząc z założenia, że "wobec powołanych przepisów" twierdzenie Prokuratorii Generalnej R.P. nie ma znaczenia prawnego oraz ustalając, że Zakłady mają wjazd do swej fabryki od ulicy Długiej, z którego nie korzystają. W innym miejscu uzasadnienia swego wyroku Sąd Okręgowy ustala, że ten wjazd został zamurowany.W skardze apelacyjnej Prokuratoria Generalna R.P. żądała zmiany wyroku Sądu Okręgowego i oddalenia powództwa, podnosząc, że na mocy art. 6 ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przedsiębiorstwo przeszło na rzecz Państwa z prawem do przybudówki i że przybudówka jest integralną częścią przedsiębiorstwa. Prokuratoria Generalna R.P. powołała się na Monitor Polski z dnia 30 kwietnia 1948 r. Nr 44, poz. 424 liczba wykazu 168 oraz podtrzymywała zgłoszony w pierwszej instancji wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1949 r. (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 20, poz. 138).Sąd Apelacyjny zatwierdził wyrok Sądu Okręgowego, wychodząc z założenia, że skoro właściwa władza przejmując przedsiębiorstwo wyłączyła nieruchomość od upaństwowienia bez żadnych ograniczeń, co jest niesporne, to "roszczenie sobie jakichś uprawnień do tej nieruchomości" jest "całkowicie" bezpodstawne, wniosek zaś o zawieszenie postępowania nie może być uwzględniony, ponieważ art. 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1949 r. przewiduje zawieszenie postępowania wyłącznie w sprawach o tzw. "reprywatyzację" mienia i nie może ulegać interpretacji rozszerzającej.W skardze kasacyjnej Prokuratoria Generalna R.P. wniosła o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i o odesłanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę wyroku i oddalenie powództwa. Prokuratoria Generalna R.P. zarzuca Sądowi Apelacyjnemu naruszenie art. 250 i 351 k.p.c., art. 2 ust. 7 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 3, poz. 17), §§ 65, 66 ust. 2 i §§ 72-75a rozp. R..M. z dnia 30 stycznia 1947 r. (Dz. U. R. P. Nr 16, poz. 62) w brzmieniu rozp. R.M. z dnia 16 kwietnia 1948 r. (Dz. U. R. P. Nr 25, poz. 170) i 12 maja 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 29, poz. 212) oraz art. 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. (Dz. U. R. P. Nr 20, poz. 138).Pełnomocnik powódki Izabeli K. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o zasądzenie na rzecz powódki kosztów instancji kasacyjnej.Uzasadnienie prawne1.Prokuratoria Generalna R.P. zasadnie zarzuca w skardze kasacyjnej, że Sąd Apelacyjny nie miał dostatecznej podstawy do uznania za niesporne, jakoby nieruchomość powódki została wyłączona od upaństwowienia bez żadnych ograniczeń. Prokuratoria Generalna R.P. stale twierdziła, że przybudówka przeszła na własność Państwa z całym przedsiębiorstwem i powołała się na Monitor Polski z dnia 30 kwietnia 1948 r. Nr 44, poz. 424 liczba wykazu 168. Sąd Apelacyjny bez jakiegokolwiek uzasadnienia pominął ten dowód. Zasadnie też podnosi skarga kasacyjna, że o tym, z jakimi składnikami przedsiębiorstwo zostało upaństwowione, decyduje ostatecznie protokół zdawczo-odbiorczy, którego Sąd Apelacyjny nie badał (Dz. U. R. P. z 1948 r. Nr 25, poz. 170, § 75a i Dz. U. R. P. z 1949 r. Nr 29, poz. 212, § 75 ust. 2).2.Utrzymanie w ruchu i rozwój przedsiębiorstw państwowych w ogóle, a zwłaszcza takich jak Państwowe Zakłady Przemysłu Wełnianego w Zgierzu, stanowi bardzo ważny interes społeczny i państwowy, przed którym musi ustąpić interes osoby prywatnej. Sąd w żadnym przypadku nie może, trzymając się tylko litery przepisu tak go interpretować, że w wyniku tej interpretacji zostaje naruszony interes publiczny Państwa i społeczeństwa. Przed wydaniem wyroku sąd powinien zastanowić się i rozważyć, czy wyrok, który sąd zamierza wydać, nie naruszy ważnego interesu publicznego. W sprawie niniejszej Sąd Apelacyjny nie uczynił zadość powyższemu wymaganiu, lecz oparł się wyłącznie na literze art. 28 prawa rzeczowego. Atoli przepis ten stanowi, że właściciel może korzystać z rzeczy z wyłączeniem innych osób w granicach określonych przez ustawy. Granicą takiego korzystania są przede wszystkim wymagania interesu publicznego i cel społeczny prawa własności. Zasada ta obowiązuje we wszystkich przypadkach wykonywania prawa podmiotowego i znalazła wyraz w art. 5 przepisów ogólnych prawa cywilnego. Sąd Apelacyjny nie wziął pod rozwagę, że w przypadku wykonania jego wyroku i usunięcia w ciągu trzech dni od uprawomocnienia się wyroku Państwowych Zakładów Przemysłu Wełnianego z budynków znajdujących się na nieruchomości powódki Izabeli K., czyli z magazynów stanowiących, jak to twierdziła Prokuratoria Generalna R.P., a pełnomocnik powódki nie przeczył, integralną część przedsiębiorstwa (według zeznania świadka D., w przybudówce, o którą chodzi, znajduje się magazyn przędzy, podręczny magazyn półfabrykatów i części zamiennych oraz szatnia dla robotników), ruch przedsiębiorstwa może doznać przeszkody i być wstrzymany. To samo stać się może w przypadku zakazu przechodzenia i przejazdu przez nieruchomość powódki, skoro nie ma innego dojazdu, gdyż ten, który istniał przed wojną, jest zamurowany.3.W związku z powyższym zasadny jest zarzut Prokuratorii Generalnej R.P., że sądy merytoryczne bezpodstawnie oddaliły jej wniosek o zawieszenie postępowania na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. (Dz. U. R. P. Nr 20, poz. 138), błędnie stosując art. 6 tego dekretu. Sąd Apelacyjny odmówił zawieszenia na tej podstawie, że art. 6 dekretu przewiduje zawieszenie postępowania sądowego tylko w sprawach o tzw. "reprywatyzację" i nie może być zastosowany w sprawie niniejszej. Art. 6 powołanego dekretu w ustępie 2 stanowi, że wykonanie zapadłych przed wejściem w życie dekretu orzeczeń sądowych i wszczętego postępowania sądowego o przywrócenie posiadania majątku wymienionego w art. 1 dekretu ulegnie zawieszeniu na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie. Według ustępu 3 art. 6 sąd na żądanie jednej ze stron podejmie postępowanie lub uchyli zawieszenie wykonania zapadłego orzeczenia sądowego, jeżeli w terminie do dnia 31 grudnia 1949 r. nie zostanie zgłoszony wniosek do właściwego wojewody. Art. 3 dekretu również stanowi, że wniosek powinien być zgłoszony do dnia 31 grudnia 1949 r. Ustawa z dnia 30 grudnia 1949 r. (Dz. U. R. P. Nr 65, poz. 527) przedłużyła powyższy termin do 31 grudnia 1950 r. Z przytoczonego brzmienia powyższych przepisów wynika, że sąd jest obowiązany na wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie zawiesić postępowanie o przywrócenie posiadania majątku wymienionego w art. 1 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., tj. nieruchomości znajdujących się w dniu wejścia w życie dekretu we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych i zajętych w okresie od 1 września 1939 r. do 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 pkt 1 dekretu, a więc, między innymi, na cele przyjętych na własność państwa przedsiębiorstw podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, gdy są nadal użytkowane na te cele i zostały częściowo lub całkowicie zagospodarowane z funduszów publicznych bądź zagospodarowanie ich jest przewidziane w pierwszej kolejności planu. Z ustępu 3 art. 6 wynika, że sąd jest w tych przypadkach obowiązany zawiesić postępowanie, chociażby ubiegający się o wywłaszczenie jeszcze nie zgłosił do wojewody odpowiedniego wniosku.Dekret nie użył w art. 6 terminu "reprywatyzacja", lecz nakazuje zawieszenie postępowania o przywrócenie posiadania. Nie chodzi więc o tryb postępowania, lecz tylko o to, by przedmiotem żądania było przywrócenie posiadania. Z pozwu, wyjaśnień strony pozywającej i ustaleń sądu wynika, że powódka Izabela K. utraciła posiadanie części nieruchomości w związku z wojną i posiadania tego nie odzyskała. W sprawie niniejszej pełnomocnik powódki żąda eksmisji strony pozwanej z tej części nieruchomości, a więc przywrócenia powódce posiadania. Nie ma zatem podstawy do twierdzenia, że wspomniany dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie może odnosić się do rozważanego przypadku.Należy także mieć na uwadze przepis ustępu 1 art. 6 powołanego dekretu. Przepis ten stanowi, że "nie może być przywrócone posiadanie majątku opuszczonego, którego wywłaszczenie jest dopuszczalne na zasadzie art. 1 dekretu".Zarzuty skargi kasacyjnej okazały się zasadne, a naruszenia przepisów prawa wyżej wytknięte stanowczo wpłynęły na wynik sprawy.Z tych przyczyn wyrok Sądu Apelacyjnego został na mocy art. 437 k.p.c. uchylony, a sprawa odesłana do ponownego rozpoznania.