Rw 104/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk H. Kmieciak (sprawozdawca). Sędziowie: płk J. Gawrysiak, płk J. Górski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Rulewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 marca 1976 r. na rozprawie sprawy Lecha S., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 188 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL na karę 2 lat pozbawienia wolności, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Wojskowego Sądu Okręgowego w N. o z dnia 5 lutego 1976 r. rewizji obrońcy nie uwzględnił i zaskarżony wyrok utrzymał w mocy. Uzasadnienie faktyczne(...) Obrońca w rewizji domaga się zmiany wyroku sądu pierwszej instancji przez uznanie oskarżonego za winnego przestępstwa określonego w art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (zamiast w art. 188 ust. 3 tejże ustawy) i wymierzenie mu za nie stosownej kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania, ewentualnie - gdyby Sąd Najwyższy nie podzielił zasadności żądania zmiany kwalifikacji prawnej czynu - przez warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary. Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu obrońców oskarżonego, którzy popierali rewizję, oraz po wysłuchaniu przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnoszącego o utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy, Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zawarte w rewizji żądanie skazania oskarżonego jedynie za czyn określony w art. 188 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL, zamiast - jak to uczynił sąd pierwszej instancji - za czyn określony w art. 188 ust. 3 tejże ustawy, nie jest zasadne. Przede wszystkim należy zauważyć, że oskarżony nie tylko nie zgłosił się do odbywania zasadniczej służby wojskowej w określonym kartą powołania terminie i miejscu, lecz także - co pozostaje poza wszelkim sporem - nie zgłaszał się do odbywania tej służby przez czas dłuższy niż 14 dni. Od dnia bowiem, w którym oskarżony zobowiązany był stawić się do odbycia zasadniczej służby wojskowej, do dnia, w którym wezwano go do WKU w N. w celu wytłumaczenia niestawiennictwa, upłynęło 27 dni. Gdyby zatem nie było podstaw do przyjęcia, że oskarżony nie zgłosił się do odbycia zasadniczej służby wojskowej w celu trwałego uchylenia się od niej (art. 188 ust. 3 powołanej ustawy), należałoby go skazać za czyn określony w art. 188 ust. 2, a nie - jak tego domaga się rewizja - w art. 188 ust. 1 wspomnianej ustawy. Rzecz jednak w tym, że sąd pierwszej instancji miał wystarczające podstawy do przyjęcia, iż oskarżony nie zgłaszając się do odbycia zasadniczej służby wojskowej miał na celu trwałe uchylenie się od niej. Rewizja - opierając się na wyjaśnieniach oskarżonego - twierdzi, że w ogóle miał on zamiar odbyć zasadniczą służbę wojskową, jednakże dopiero w 1976 r. po ukończeniu pierwszego roku studiów, które rozpoczął z dniem 1 października 1975 r.; a więc nie można mu przypisywać tego, że dążył do trwałego uchylenia się od niej. Zdaniem rewizji, oskarżony liczył na to, że z powodu studiów nastąpi odroczenie mu zasadniczej służby wojskowej, o co zresztą prosił w podaniu skierowanym w dniu 16 października 1975 r. do Ministerstwa Obrony Narodowej. Argumenty te uznać należy za chybione. Po pierwsze - nawet gdyby przyjąć, że oskarżony początkowo zamierzał zgłosić się do odbycia zasadniczej służby wojskowej po przewidywanym ukończeniu pierwszego roku studiów w 1976 r., to przecież z jego wyjaśnień dostatecznie jasno wynika, iż w końcu z tego zamiaru zrezygnował (...). Po wtóre - oskarżony, wbrew temu, co twierdzi rewizja, nie mógł liczyć na odroczenie mu zasadniczej służby wojskowej i w rzeczywistości też na to nie liczył. Jak ustalił sąd pierwszej instancji, a ustalenie to nie jest w rewizji kwestionowane, oskarżony już w chwili doręczenia mu karty powołania został w WKU pouczony, że takie odroczenie mu nie przysługuje. Pouczenie to było prawidłowe. W myśl § 16 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 kwietnia 1973 r. w sprawie udzielania odroczeń zasadniczej służby wojskowej ze względu na utrzymywanie rodziny lub pobieranie nauki oraz uznawania żołnierzy za jedynych żywicieli rodzin (Dz. U. Nr 14, poz. 99) odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na odbywanie studiów nie udziela się (zakaz bezwzględny) studentom skreślonym z listy studentów przez okres 2 lat od chwili skreślenia, chociażby w tym okresie ponownie rozpoczęli studia. Oskarżony, który rozpoczął studia w 1969 r. i przez kilka lat nie mógł wyjść poza pierwszy rok, a ostatni raz został skreślony z listy studentów Wydziału Inżynierii Chemicznej Politechniki w N. w dniu 5 października 1974 r., i mimo że z dniem 1 października 1975 r. po raz kolejny został studentem - tym razem Wydziału Włókienniczego Politechniki w N. - objęty był wspomnianym zakazem (...). Po trzecie - jeżeli oskarżony "na wszelkie sposoby" chciał uniknąć zasadniczej służby wojskowej w 1975 r., to niewątpliwie dlatego, że - wbrew jego obecnym zapewnieniom - był świadom, iż uniknięcie tej służby w 1975 r. będzie jednoznaczne z jej uniknięciem w ogóle (zasięgał nawet porady prawnika). Rok 1975 bowiem był rokiem, w którym oskarżony kończył 24 lata życia, a powołanie do odbycia zasadniczej służby wojskowej - jeżeli nie dotyczy poborowych skreślonych z listy studentów w 24 lub w 25 roku życia (oskarżony skreślony był zaś w 23 roku życia) - nie może określać terminu stawienia się w jednostce wojskowej późniejszego niż ostatni dzień roku kalendarzowego, w którym poborowy kończy 24 lata życia (§ 6 ust. 4 zarządzenia nr 27 Ministra Obrony Narodowej z dnia 30 maja 1972 r. w sprawie odbywania zasadniczej służby wojskowej - Dz. Roz. MON Nr 11, poz. 72). Dążąc do uchylenia się od odbywania zasadniczej służby wojskowej w 1975 r., oskarżony dążył więc tym samym do trwałego uchylenia się od niej, gdyż w 1976 r. nie mógł być już do niej powołany. Okoliczność, że oskarżony nie zamierzał uchylać się od odbycia innego rodzaju czynnej służby wojskowej (w przyszłości), w kwestii kwalifikacji prawnej jego czynu jest bez znaczenia. Jakkolwiek bowiem przepisy art. 188 ust. 1-3 powołanej wyżej ustawy - naturalnie z wyjątkami przewidzianymi w art. 189 ust. 1 tejże ustawy - mają zastosowanie w razie niezgłoszenia się do odbycia każdego rodzaju czynnej służby wojskowej wynikającej z powszechnego obowiązku obrony PRL, to jednak sprawca podlega ukaraniu na ich podstawie za niezgłoszenie się do odbycia tego rodzaju tej służby, do którego został powołany. Wynikają z tego dwa ogólne wnioski: 1. Zastosowanie art. 188 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL (Dz. U. Nr 44, poz. 220 z późn. zm.) nie jest uzależnione od ustalenia, że sprawca zamierzał uchylić się od każdego rodzaju czynnej służby wojskowej wynikającego z tego obowiązku. Niezbędne natomiast jest stwierdzenie, że sprawca działał w celu trwałego uchylenia się od odbywania tego rodzaju tej służby, do której w konkretnym wypadku był powołany. 2. Niezgłoszenie się do odbywania zasadniczej służby wojskowej w określonym terminie z zamiarem uniknięcia tej służby do czasu umożliwiającego w ogóle powołanie do niej jest jednoznaczne z działaniem w celu trwałego uchylenia się od tejże służby. Niezasadność wniosku rewizji o skazanie oskarżonego na podstawie łagodniejszego przepisu ustawy karnej czyni niezasadnym również dalsze żądania tej rewizji, a mianowicie wymierzenia oskarżonemu łagodniejszej kary pozbawienia wolności i warunkowego zawieszenia jej wykonania (...).