Rw 1066/64

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk J. Radwański.Sędziowie: ppłk A. Kruszka (sprawozdawca), płk R. Waląg.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: mjr J. Burzyński.SentencjaSąd Najwyższy rozpoznał na skutek skargi rewizyjnej obrońcy sprawę Władysława K., skazanego wyrokiem Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 4 sierpnia 1964 r. za przestępstwo z art. 117 § 1 i 2 w związku z art. 53 § 1 k.k.W.P. na karę 7 miesięcy więzienia za to, że dnia 5 lipca 1964 r. około godz. 2 w N. dopuścił się czynnej napaści na starszego w stopniu służbowym Kazimierza P. w ten sposób, że ściągnął go ze schodów, a następnie pobił rękami po twarzy, powodując u niego lekkie uszkodzenie ciała.Obrońca oskarżonego zaskarżył wyrok z powodu naruszenia prawa materialnego przez niezastosowanie art. 5 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii oraz z powodu wymierzenia niewspółmiernie surowej kary i wnosił o zastosowanie art. 5 cytowanego dekretu, a ewentualnie o zawieszenie wykonania kary.Na posiedzeniu Sądu Najwyższego oskarżony poparł skargę rewizyjną, a prokurator wniósł o utrzymanie wyroku w mocy.Sąd Najwyższy, w uwzględnieniu skargi rewizyjnej obrońcy, na zasadzie art. 275 lit. d) i 276 § 1 lit. a) k.w.p.k. oraz art. 3 ustawy z dnia 22 maja 1958 r. i art. 55 k.k.W.P., postanowił zmienić wyrok Wojskowego Sądu Garnizonowego w Zielonej Górze z dnia 4 sierpnia 1964 r. w sprawie Władysława K. przez zawieszenie wykonania orzeczonej nim kary 7 miesięcy więzienia na okres 2 (dwóch lat) i z tą zmianą zaskarżony wyrok utrzymać w mocy.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Obrońca podniósł w skardze rewizyjnej, że czyn oskarżonego nie miał charakteru chuligańskiego. Zdaniem obrońcy, oskarżonony został do pewnego stopnia sprowokowany przez Kazimierza P., który go (pierwszy) popchnął. Czynu chuligańskiego może dopuścić się chuligan, a oskarżony nim nie jest, na co wskazuje jego nienaganna przeszłość. Obrońca jest zdania, że gdyby Kazimierz P. nie posłuchał oskarżonego i nie wyszedł z nim z klubu, to do zajścia w ogóle by nie doszło. Oskarżony - jak podkreśla obrońca - był również bity przez pokrzywdzonego, na co wskazuje treść zaświadczenia lekarskiego.Wywody obrońcy nie podważają ustalenia wyroku co do chuligańskiego charakteru czynu oskarżonego.Ocena, czy czyn ma charakter chuligański, musi być dokonana według aktualnego społecznego odczucia tego charakteru, kształtowanego przez takie czynniki, jak np. to, że działanie przestępne zarówno ze względu na jego stronę podmiotową, jak i przedmiotową jest ze strony sprawcy rażącą manifestacją lekceważenia zasad współżycia społecznego, porządku publicznego lub praw obywateli i obrażającą ugruntowane poczucie prawne społeczeństwa, jak również wywołującą u pojedynczych osób czy grup ludzi reakcję w postaci oburzenia i potępienia czynu.Ustawa nie precyzuje pojęcia chuligańskiego charakteru czynu, pozostawiając jego zdefiniowanie praktyce. Praktyka, wyjaśniając to pojęcie, nie ma możliwości ustalenia wyraźnych, jasnych i jednoznacznych obiektywnych kryteriów kwalifikowania chuligańskiego charakteru czynów. Pojęcie to zawiera treść ocenną, uzależnioną od aktualnego stanu rozwoju społeczeństwa i jego świadomości prawnej. Treść więc tego pojęcia może ulegać zmianom, skoro zależy ona od wspomnianych wyżej zmiennych czynników.Sąd, badając w konkretnych wypadkach, czy według aktualnego odczucia społecznego czyn sprawcy nosi charakter chuligański, obowiązany jest uwzględnić ponadto w swej ocenie kwestię zgodności tego społecznego odczucia z ogólnym kierunkiem, w jakim powinna postępować socjalistyczna świadomość prawna społeczeństwa i jego rozwój, decyzja bowiem podjęta w omawianej materii przez sąd powinna służyć i ugruntowywać świadomość społeczną w takim właśnie kierunku.Oceniając czyn oskarżonego na tle powyższych rozważań, dojść trzeba do wniosku, że Sąd nie popełnił błędu, ustalając chuligański charakter przestępstwa.Zachowanie się oskarżonego od momentu, gdy świadek Z. odmówiła mu tańca, świadczyło w sposób oczywisty o zlekceważeniu sobie przez oskarżonego nie tylko zasad wojskowego zdyscyplinowania, które go przede wszystkim wiązały, lecz w ogóle o zlekceważeniu ustalonych zasad współżycia międzyludzkiego. Pogróżki oskarżanego wypowiedziane głośno pod adresem starszego stopniem Kazimierza P. wobec innych osób wojskowych i cywilnych, zwłaszcza w tym środowisku, były gorszące. Spełnienie następnie tych pogróżek i pobicie Kazimierza P. świadczyło o daleko idącym zdecydowaniu oskarżonego, by zrealizować swój cel, jakim było wywarcie zemsty, i o nieliczeniu się z wszelkimi innymi względami. Żadne okoliczności - poza nadużyciem przez oskarżonego alkoholu - nie tłumaczą jego postępowania, nadużycie zaś alkoholu nie usprawiedliwia go w najmniejszym nawet stopniu.Z powyższych względów uznać należy za niesłuszny zarzut obrońcy, jakoby Sąd wyrokujący naruszył prawo przez niezastosowania do oskarżonych dobrodziejstwa amnestii. Art. 7 pkt 3 dekretu z dnia 20 lipca 1964 r. o amnestii wyłącza możliwość stosowania tego dobrodziejstwa w niniejszej sprawie.Obrońca, stawiając w skardze rewizyjnej jako ewentualny wniosek o zawieszenie wykonania kary, wywodzi, że oskarżony prowadził się dotychczas nienagannie, a przypisany mu czyn, jako odbiegający od jego dotychczasowego postępowania, powinien być uznany za przypadkowy, czemu Sąd dał już swego rodzaju wyraz, stosując nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie przepisu art. 53 § 1 k.k.W.P.Aczkolwiek może budzić wątpliwości ustalenie przez Sąd, że zachodzą wyjątkowe okoliczności towarzyszące popełnieniu przestępstwa, które warunkują stosowanie art. 55 § 3 k.k.W.P., to jednak nie podważa to argumentacji obrońcy wnoszącego o zawieszenie wykonania kary.Zawieszenie wykonania kary za przestępstwo o charakterze chuligańskim dopuszczalne jest tylko wówczas, gdy za celowością zawieszenia przemawiają wyjątkowe okoliczności danego wypadku (art. 3 ustawy z dnia 22 maja 1958 r.) i gdy równocześnie zachodzą warunki ogólne do zawieszenia wykonania kary określone w art. 55 § 2 k.k.W.P.Zaostrzenie odpowiedzialności karnej za przestępstwa o charakterze chuligańskim, w tym także przez wyłączenie w zasadzie stosowania zawieszenia wykonania kar za takie przestępstwa, podyktowane jest względami wzmożenia prewencji ogólnej i szczególnej w stosunku do sprawców przestępstw dających się szczególnie we znaki społeczeństwu, dezorganizujących życie i naruszających spokój wielu obywateli, wreszcie godzących często w najcenniejsze ich dobra chronione prawem.Skoro art. 3 cytowanej ustawy wyjątkowo tylko dopuszcza warunkowe zawieszenie kary przy istnieniu "wyjątkowych okoliczności danego wypadku", to przez te okoliczności rozumieć należy tego rodzaju sytuację, w której zarówno ze względu na osobowość sprawcy, jak i na okoliczności przestępstwa wymierzenia kary bezwarunkowego pozbawienia wolności dla zadośćuczynienia wymaganiom prewencji ogólnej nie jest konieczne, dla realizacji zaś tej prewencji wystarczy zastosowanie represji w zwykłych granicach, bez przewidywanych przepisem szczególnym zaostrzeń.Nie będzie więc celowe z punktu widzenia szerszego działania prewencji ogólnej rygorystyczne zastosowanie zakazu zawieszenia wykonania kary w stosunku do osób, których dotychczasowa nienaganna przeszłość, pozycja społeczna i obywatelska postawa oraz podobnie pozytywne postępowanie po popełnieniu czynu o charakterze chuligańskim pozwalają stwierdzić, że popełnione przez nich przestępstwo jest wypadkiem w ich życiu zupełnie wyjątkowym, samo zaś przestępstwo miało ograniczony zasięg, nie wywołało szczególnie ujemnych skutków oraz nie nabrało większego rozgłosu.Tego rodzaju ograniczone ramy przestępstwa i pozytywną osobowość jego sprawcy uznać należy za wystarczające do przyjęcia "wyjątkowych okoliczności danego wypadku", który łącznie z postulatem "celowości" pozwala w myśl art. 3 cytowanej ustawy z dnia 22 maja 1958 r. na ominięcie zakazu stosowania zawieszenia wykonania kar pozbawienia wolności orzekanych za przestępstwa o charakterze chuligańskim.Wracając do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że czyn oskarżonego popełniony został wprawdzie na terenie klubu garnizonowego, dostępnego dla ograniczonej liczby osób, jednakże w najdrastyczniejszej, kwalifikującej się z art. 117 § 2 k.k.W.P. części nastąpił w nieobecności osób trzecich.Świadomość uczestników zabawy, w tym także i pokrzywdzonego, że tłem popełnionego przez oskarżonego przestępstwa było nadużycie alkoholu na zabawie oraz urażona ambicja, łagodziła w pewnym stopniu w ich odczuciu gorszącą wymowę czynu.Przestępstwo oskarżonego miało więc ramy ograniczone. Zaznaczyć przy tym należy, że nosiło ono charakter wyjątkowy, albowiem czynne napaści oficerów na starszych stopniem czy przełożonych są w ogólnej liczbie przestępstw z art. 117 k.k.W.P. bardzo rzadkie, nie stwarzają dla polityki karnej odrębnego problemu i nie wymagają szczególnego potraktowania.Względy prewencji ogólnej w tych warunkach nie stoją na przeszkodzie do zastosowania warunkowego zawieszenia wykonania kary, zwłaszcza że napaść oskarżonego na Kazimierza P. miała tło czysto osobiste i pozostawała bez żadnego związku ze stosunkami służbowymi.Również względy na prewencję szczególną nie wymagają stosowania wobec Władysława K. kary bezwarunkowego pozbawienia wolności. Oskarżony w ciągu kilkunastoletniej służby wojskowej karany był dyscyplinarnie tylko dwukrotnie, wyróżniony natomiast został osiemnastokrotnie. Jest człowiekiem poważnym zarówno ze względu na swój wiek (35 lat) i fakt utrzymywania rodziny, jak i ze względu na zajmowane stanowisko dowódcy kompanii. Przed Sądem Najwyższym okazał skruchę i wyraził wolę zrehabilitowania się dalszym nienagannym postępowaniem.W tej sytuacji, uwzględniając nadto charakter przestępstwa i jego okoliczności, dojść należy do wniosku, że osądzony czyn był zjawiskiem wyjątkowym w życiu oskarżonego i że uzasadniona staje się prognoza co do tego, że oskarżony, mimo nieodbycia kary, nowego przestępstwa nie popełni.Reasumując stwierdzić należy, że w sprawie niniejszej zachodzą wyjątkowe okoliczności, o których mowa w art. 3 cytowanej ustawy z 22 maja 1958 r., a które czynią celowym zawieszenie wykonania kary, odpowiadające jednocześnie warunkom stawianym przez art. 55 § 2 k.k.W.P.