Rw 16/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk C. Bakalarski (sprawozdawca). Sędziowie: płk E. Olczak, płk W. Morawski.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk J. Rulewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 1980 r. na rozprawie sprawy Jana G., skazanego nieprawomocnie za przestępstwa określone w:1) art. 303 § 3 k.k. na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności,2) art. 203 § 1 k.k. na karę 9 miesięcy pozbawienia wolności i 1000 zł grzywny,3) art. 286 k.k. na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności i łącznie - na karę 1 roku pozbawienia wolności i 1000 zł grzywny, z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora na niekorzyść od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 4 stycznia 1980 r.,częściowo uwzględniając rewizję prokuratora i z urzędu, zmienił zaskarżony wyrok przez:a) poprawienie opisu przypisanego oskarżonemu w pkt 1 zaskarżonego wyroku czynu i uznanie, że czyn ten polegał na tym, iż dnia 8 października 1979 r. samowolnie opuścił wyznaczone miejsce przebywania, a mianowicie Szpital Psychiatryczny w P., i przebywał poza nim do czasu zatrzymania przez patrol MO w dniu 25 listopada 1979 r.,b) złagodzenie za ten czyn kary w drodze zastosowania art. 57 § 2 i 3 pkt 3 k.k. do 3 miesięcy pozbawienia wolności,c) wymierzenie kary łącznej 9 miesięcy pozbawienia wolnoście) zaliczenie na podstawie art. 83 § 1 k.k. na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności pobytu oskarżonego w zamkniętym zakładzie dla psychicznie chorych w okresie od dnia 27 lipca 1979 r. do dnia 19 sierpnia 1979 r. i od dnia 23 sierpnia 1979 r. do dnia 8 października 1979 r.i z tymi zmianami wyrok ten utrzymał w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneProkurator zarzucił temu wyrokowi obrazę przepisów prawa materialnego, która w konsekwencji doprowadziła do wymierzenia oskarżonemu rażąco łagodnej kary, i dlatego wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku przez uznanie, że przypisany oskarżonemu czyn zakwalifikowany z art. 303 § 3 k.k. stanowi dwa odrębne przestępstwa kwalifikowane z tegoż przepisu, oraz o wymierzenie za te właśnie czyny kar po 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, a także o podwyższenie kary łącznej do 2 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności.Na rozprawie przed Sądem Najwyższym przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej poparł rewizję, natomiast obrońca wniósł o jej nieuwzględnienie i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Sąd pierwszej instancji stwierdził w zaskarżonym wyroku, że dwa samowolne oddalenia, które rozdziela okres przeszło 2 miesięcy, stanowią jedno przestępstwo. Swój pogląd prawny sąd ten uzasadnił następująco: "Ze względu na zbieżność czasową zdarzenia i naruszania tego samego dobra prawnego nie można przecenić faktu, iż między nimi istniała przerwa w postaci pobytu oskarżonego w szpitalu psychiatrycznym, gdzie przebywał pierwszy raz z własnej woli, a drugi z polecenia organów ścigania. Ponadto fakt niezastosowania przez organy ścigania środka zapobiegawczego nie pozwala przyjąć, że oskarżony nie był w gestii przełożonych - przebywał on bowiem w wyznaczonym mu miejscu przebywania, którym był wspomniany szpital."Pogląd ten jest błędny i dlatego rację w tej kwestii przyznać należy prokuratorowi. Przede wszystkim w wypadku, gdy między dwoma czynami upłynął okres 2 i 1/2 miesiąca, nie może być mowy o żadnej zbieżności czasowej. Ponadto o jedności lub wielości czynów - jak trafnie podniósł w rewizji prokurator - nie decyduje tożsamość chronionego dobra, tylko właśnie liczba podjętych działań wyczerpujących ustawową istotę przestępstwa. Niezrozumiały jest także ten fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym sąd pierwszej instancji stwierdza, że oskarżony pomiędzy dwoma samowolnymi oddaleniami był w dyspozycji przełożonych, i z tego m.in. faktu wysnuwa wniosek o jedności prawnej dokonanego dwukrotnie samowolnego oddalenia. Na ten temat już stosunkowo dawno wypowiedział się Sąd Najwyższy, że samowolne oddalenie się jest przestępstwem trwałym, które zostaje przerwane z chwilą, gdy sprawca znajduje się w dyspozycji wojska, i tylko pozorny powrót do miejsca pełnienia służby nie połączony z chęcią pozostawania do dyspozycji przełożonych przestępstwa tego nie przerywa (por. OSNKW 1963, z. 6, poz. 108).Oskarżony istotnie - zgłaszając się do szpitala dla psychicznie chorych - z chwilą, gdy o tym zgłoszeniu się powzięły wiadomość organy ścigania, pozostawał do dyspozycji władz wojskowych, w szczególności prokuratora. Dlatego właśnie, że oskarżony pozostawał do dyspozycji prokuratora, mógł on wydać postanowienie o przeprowadzeniu badań psychiatrycznych podejrzanego w zakładzie leczniczym. Choćby więc i z tego powodu, że między jednym samowolnym oddaleniem się z jednostki a drugim z miejsca przebywania oskarżonego wskazanym przez władze wojskowe, w szczególności prokuratora wojskowego, oskarżony faktycznie, i to przez dłuższy czas w dyspozycji tych władz przebywał, nie można uznać, iż te dwa samowolne oddalenia stanowią jedno przestępstwo.W rewizji prokuratora tylko ten jeden argument jako trafny zasługuje na uwzględnienie, z pozostałymi - nie można się zgodzić. Nie można w szczególności uznać, jak to bezkrytycznie uczynił sąd pierwszej instancji, że samowolne oddalenie - ujęte w zaskarżonym wyroku jako pierwszy fragment tego czynu - trwało od dnia 4 lipca do dnia 27 lipca 1979 r., skoro przecież z ustaleń faktycznych poczynionych przez ten sąd i nie kwestionowanych w rewizji wynika, że do szpitala dla psychicznie chorych oskarżony zgłosił się już dnia 17 lipca 1979 r. Istoty tego faktu nie zmienia okoliczność, że władze wojskowe nie wiedziały wówczas jeszcze o zgłoszeniu się oskarżonego do szpitala. Do szpitala tego oskarżony zgłosił się na leczenie, a bezsporne jest, że jest on osobą nie w pełni zdrową psychicznie w związku z objawami uszkodzenia centralnego układu nerwowego. Na temat zaś, że choroba może przyczynić się do uznania, iż czyn sprawcy wyczerpuje znamiona występku określonego w art. 303 § 1 k.k., a nie w art. 303 § 3 k.k. (choćby czas pozostawania sprawcy poza jednostką przekroczył w sumie 14 dni kalendarzowych), w tych wypadkach, w których jest podstawa do ustalenia, że sprawca powróciłby do jednostki przed upływem 14 dni, licząc od dnia jej opuszczenia, gdyby nie przeszkodziła mu w tym choroba, wypowiedział się już również Sąd Najwyższy (por. Orzecznictwo Najwyższego Sądu Wojskowego za lata 1959-1962, wyd. MON 1964, poz. 32). Rozwijając tę myśl można wyrazić pogląd, że w wypadku, gdy żołnierz dotknięty wadami zdrowia psychicznego zgłosi się - podczas pobytu na samowolnym oddaleniu - na leczenie do zakładu psychiatrycznego, za końcowy okres jego bezprawnego pobytu przyjąć należy datę zgłoszenia się przezeń na leczenie, jeżeli istnieją podstawy do ustalenia, iż w braku owych schorzeń zgłosiłby się w jednostce wojskowej.W niniejszej sprawie brak dowodów na to, że oskarżony dnia 17 lipca 1979 r. nie zgłosiłby się w jednostce wojskowej. Dnia tego bowiem ojciec tylko dlatego zawiózł go do szpitala dla psychicznie chorych, że podejrzewał, niebezpodstawnie przecież, iż syn jego nie jest w pełni zdrów psychicznie. Skoro tak i do szpitala oskarżony został przyjęty, to należy z kolei wyciągnąć stosowne wnioski z ustalonego przez sąd pierwszej instancji i - jak już wspomniano - nie kwestionowanego przez prokuratora stanu faktycznego. Z ustaleń tych wynika, że pierwszy czyn oskarżonego, za który prokurator żąda wymiaru kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, polegał na samowolnym przebywaniu poza jednostką tylko 12 dni. Wbrew więc poglądowi prokuratora wyrażonemu w rewizji, ten czyn oskarżonego nie wyczerpuje znamion przestępstwa określonego w art. 303 § 3 k.k., a jedynie w art. 303 § 1 k.k. Do ścigania jednak za ten czyn wymagany jest stosownie do treści art. 303 § 5 k.k. wniosek dowódcy jednostki, a wniosku takiego oczywiście brak.Reasumując tę część wywodów, trzeba stwierdzić, że ma rację prokurator, iż działanie oskarżonego, polegające na samowolnym przebywaniu poza jednostką - wbrew poglądowi zawartemu w zaskarżonym wyroku - stanowi dwa odrębne przestępstwa. Pierwsze polegające na samowolnym przebywaniu poza jednostką wojskową w okresie od dnia 4 do dnia 17 lipca 1979 r. i wyczerpujące ustawową istotę czynu przewidzianego w art. 303 § 1 k.k. oraz drugie na takimże pobycie w okresie od dnia 8 października do dnia 25 listopada 1979 r. i podlegające kwalifikacji z art. 303 § 3 k.k. Do wyodrębnienia z przypisanego w zaskarżonym wyroku pierwszego czynu i skazanie zań brak podstaw prawnych, mianowicie wniosku dowódcy, Poprawiono więc jedynie opis przypisanego oskarżonemu czynu, ograniczając czas pobytu na samowolnym oddaleniu do ram faktycznego przebywania oskarżonego poza jednostką, a ściśle miejscem wyznaczonym przez władze wojskowe, tj. szpitalem dla psychicznie chorych.W związku z tak poprawionym opisem czynu nie mogła pozostać bez zmian wymierzona zań przez sąd pierwszej instancji kara, skoro orzeczono ją za samowolne oddalenie trwające od dnia 4 lipca do dnia 25 listopada 1979 r., a faktycznie uściślono czas tego samowolnego pobytu do okresu od dnia 8 października do dnia 26 listopada 1979 r. (...).