Rw 798/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk A. Kaszycki (sprawozdawca). Sędziowie: płk dr W. Sieracki, ppłk E. Olczak.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Szulczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 1973 r. na rozprawie sprawy Pawła T., skazanego nieprawomocnie za przestępstwo określone w art. 208 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności, z orzeczeniem na podstawie art. 40 § 2 i art. 36 § 2 k.k. pozbawienia praw publicznych na okres lat 2 i grzywny w kwocie 2.000 zł, z powodu rewizji wniesionej przez obrońcę od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 5 lipca 1973 r.,częściowo uwzględniając rewizję obrońcy, zmienił zaskarżony wyrok przez złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do lat 3 i z tą zmianą utrzymał wyrok ten w mocy.Uzasadnienie faktyczneWojskowy Sąd Garnizonowy w N. wyrokiem z dnia 5 lipca 1973 r. uznał Pawła T. za winnego popełnienia przestępstwa określonego w art. 208 k.k., tj. tego, że w dniu 24 maja 1973 r. w N., po opuszczeniu jednostki i wprawieniu się w stan nietrzeźwości, działając w sposób szczególnie zuchwały, zabrał w celu przywłaszczenia 1.500 zł stanowiące własność Czesława Z., a przenoszone przez jego 10-letnią córkę Danutę z domu do sołtysa.Obrońca w swej rewizji wnosi alternatywnie o:a) zmianę zaskarżonego wyroku przez przyjęcie, że oskarżony dopuścił się przestępstwa określonego w art. 203 § 1 k.k., a nie w art. 208 k.k., i w związku z tym wymierzenie mu kary łagodniejszej niż orzeczona przez sąd pierwszej instancji,b) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.W gruncie rzeczy jednak obrońca szeroko motywuje wniosek opisany wyżej pod lit. a, nie precyzując bliżej, z jakich przyczyn należałoby wyrok sądu pierwszej instancji uchylić i sprawę rozpoznać ponownie.Obrońca wywodzi w szczególności w swej rewizji, że wprawdzie oskarżony dopuścił się kradzieży 1.500 zł, jednakże w sposobie jego działania brak "szczególnej zuchwałości", a więc elementu niezbędnego do przyjęcia, iż popełnił przestępstwo określone w art. 208 k.k.Na rozprawie rewizyjnej obrońca oskarżonego popierał złożoną rewizję. Przedstawiciel Naczelnej Prokuratury Wojskowej zaś wnosił o uwzględnienie rewizji obrońcy w części dotyczącej wymiaru kary, a mianowicie postulował złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 3 lat, z utrzymaniem wyroku w mocy co do pozostałych rozstrzygnięć.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Przede wszystkim należy podkreślić, że instancja rewizyjna nie znajduje żadnych podstaw do uchylenia wyroku w rozpatrywanej sprawie, a w związku z tym - do ponownego rozpoznania sprawy przez sąd pierwszej instancji. To stanowisko Sądu Najwyższego znajduje uzasadnienie nie w tym, że obrona formułując w rewizji wniosek co do tego nie wskazała, na jakich przesłankach go oparła, ale przede wszystkim w tym, że sąd pierwszej instancji w sposób zgodny z przepisami procedury karnej przeprowadził dowody przedstawione mu przez strony.Postawiony zaś w rewizji zarzut, że sąd ten w następstwie nieprawidłowej oceny dowodów błędnie też ocenił czyn oskarżonego z prawnego punktu widzenia, wcale nie uzasadnia wniosku o uchylenie wyroku, instancja rewizyjna bowiem stosownie do art. 386 § 2 k.p.k. może orzec odmiennie co do istoty sprawy.Rzecz jednak w tym, że stanowisku sądu pierwszej instancji w zakresie prawnej oceny czynu przypisanego oskarżonemu nie można zarzucić błędu.W orzecznictwie i literaturze przedmiotu ukształtował się pogląd, że "szczególna zuchwałość" w rozumieniu art. 208 k.k. ma miejsce wówczas, gdy sprawca kradnie mienie w sposób jawny używając przemocy, która skierowana jest przede wszystkim "na rzecz", albo przez zaskoczenie lub zastraszenie otoczenia.W konkretnym wypadku nie może być wątpliwości co do tego, że oskarżony działał jawnie. Kradzież miała miejsce na ulicy miasteczka N., około godz. 20.00, a więc w miejscu publicznym i w czasie, gdy możliwość nadejścia ludzi była bardzo realna. Te okoliczności pozwalają na przyjęcie, że oskarżony, realizując zamiar kradzieży pieniędzy niesionych w ręku przez 10-letnią Danutę Z., wykazał jednocześnie daleko idące lekceważenie zasad współżycia społecznego, co w potocznym tego słowa znaczeniu można nazwać zuchwalstwem.Niezależnie jednak od tego oskarżony kradnąc 1.500 zł, które posiadała Danuta Z., użył przemocy, co polegało na wyrwaniu jej z ręki zwitka banknotów.Wprawdzie obrońca kwestionuje użycie owej przemocy przez oskarżonego, twierdząc, że działanie jego polegało tylko na wyciągnięciu z ręki Danuty Z. trzymanych banknotów, jednakże obrońca nie uwzględnia istotnego faktu, a mianowicie tego, iż oskarżony miał do czynienia z dzieckiem, a więc osobą reagującą na pewne zdarzenia odmiennie niż osoba dorosła.Nie da się przecież zaprzeczyć, że gdyby zamiast 10-letniej dziewczynki pieniądze niosła w ręce osoba dorosła, sprawna pod względem psychicznym i fizycznym, oskarżony, chcąc wejść w posiadanie tych pieniędzy, musiałby nieuchronnie użyć przemocy, zastraszenia lub zaskoczenia, by je zdobyć. Reakcja bowiem osoby dorosłej na zachowanie oskarżonego byłaby zupełnie inna niż dziecka.W sposobie działania oskarżonego występował zresztą nie tylko element przemocy, polegający na wyciągnięciu z ręki dziecka pieniędzy przy użyciu siły. Zachowanie jego zawierało też w sobie element zastraszenia. Oskarżony jest osobą dorosłą, a w chwili kradzieży znajdował się w stanie nietrzeźwości. Te okoliczności miały niewątpliwy wpływ na brak reakcji ze strony 10-letniej Danuty Z., gdy oskarżony wyrwał jej pieniądze z ręki. Świadczy o tym fakt, że dziecko nie podjęło żadnej czynności, by utrzymać się w posiadaniu pieniędzy.W związku z powyższym Sąd Najwyższy wyraża następujący pogląd:"Szczególna zuchwałość" w rozumieniu art. 208 k.k. przejawia się między innymi w użyciu przez sprawcę przemocy, która najczęściej skierowana jest "na rzecz" lub zastraszenie. W wypadku jednak, gdy kradzież następuje na szkodę dziecka, owa przemoc wcale nie musi charakteryzować się intensywnością a zastraszenie polegać na podejmowaniu przez sprawcę specjalnych zabiegów, mających ten stan wywołać. W takiej sytuacji wystarczy, że sprawca pozbawia je - nawet w razie biernego zachowania się dziecka - posiadanej "rzeczy", element zastraszenia zaś może przejawiać się w samym fakcie, że sprawca jest osobą dorosła i np. znajduje się w stanie nietrzeźwości, co już samo przez się wywołuje u dziecka poczucie zagrożenia.W tym stanie rzeczy uznać należy, że sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny czynu oskarżonego z prawnego punktu widzenia.Nie można natomiast odmówić racji obrońcy, gdy kwestionuje współmierność wymierzonej oskarżonemu kary w stosunku do szkodliwości społecznej czynu przezeń popełnionego, stopnia jego winy i dotychczasowego trybu życia.Sąd pierwszej instancji wymierzając karę nie uwzględnił tego, że opinia o oskarżonym uzyskana przez wywiad środowiskowy jest pozytywna oraz że do tej pory nie był sądownie karany.Wyliczone okoliczności w powiązaniu z faktem, że oskarżony już w chwili dokonywania czynności sprawdzających przyznał się do popełnienia przestępstwa, czynią zasadnym wniosek przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej o złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności do 3 lat.Uwzględniając więc w części dotyczącej wymiaru kary rewizję obrońcy oraz podzielając wniosek przedstawiciela Naczelnej Prokuratury Wojskowej, Sąd Najwyższy dopatrzył się rażącej niewspółmierności wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności, i dlatego też złagodził tę karę do 3 lat, utrzymując w mocy orzeczone kary dodatkowe w postaci pozbawienia praw publicznych i grzywny.