II KR 92/78

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Borodej. Sędziowie: Z. Ziemba (sprawozdawca), J. Ritmann (sędzia SW deleg. do SN).Prokurator Prokuratury Generalnej: W. Woźniacki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 22 maja 1978 r. sprawy Waldemara G., Gerarda B. i Andrzeja K., oskarżonych z art. 203 § 1, art. 208 i 210 § 2 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez prokuratora co do wszystkich wymienionych wyżej oskarżonych oraz przez oskarżonego Waldemara G. od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 19 grudnia 1977 r.zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że:1) uchylił karę łączną pozbawienia wolności wymierzoną Waldemarowi G.,2) uznał, iż przypisane Waldemarowi G., Gerardowi B. i Andrzejowi K. w pkt II wyroku przestępstwo miało charakter kradzieży zuchwałej i zakwalifikował ten czyn z art. 208 k.k., wymierzając na podstawie tego przepisu kary pozbawienia wolności: Waldemarowi G. w wysokości 3 lat, a Gerardowi B. i Andrzejowi K. w wysokości po 2 lata, przy czym na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. c dekretu z dnia 19 lipca 1977 r. o amnestii (Dz. U. Nr 24, poz. 102) Gerardowi B. i Andrzejowi K. kary te darował,3) wymierzył Waldemarowi G. nową karę łączną pozbawienia wolności w wysokości 10 lat, z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 15 marca 1977 r.,4) poprawił orzeczenie o zaliczeniu Andrzejowi K. okresu tymczasowego aresztowania na poczet grzywny, ograniczając ten okres datami: 24 marca 1977 r. (początek) i 28 kwietnia 1977 r. (koniec) oraz uznając karę grzywny za wykonaną w ten sposób w całości, a w pozostałej zaskarżonej częściutrzymał tenże wyrok w mocy (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki we Wrocławiu wyrokiem z dnia 19 grudnia 1977 r. skazał:1) Waldemara G. na podstawie art. 201 § 2 k.k. w związku z art. 60 § 1, art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na kary 7 lat pozbawienia wolności, 3.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych przez okres 5 lat oraz Gerarda B. na podstawie art. 210 § 2, art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności, z zaliczeniem na poczet tej kary tymczasowego aresztowania od dnia 26 marca 1977 r., na 2.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych przez okres 3 lat, obu za to, że w dniu 3 marca 1977 r. w W., działając wspólnie, dokonali rozboju na osobie Krzysztofa C. w ten sposób, iż po pobiciu go rękami oraz uderzeniu w głowę stalową ramą piłki do cięcia metali przeszukali mu kieszenie ubrania i zabrali w celu przywłaszczenia portfel z pieniędzmi w wysokości 900 zł oraz zegarek marki "Poliot" wartości 700 zł, przy czym Waldemar G. był uprzednio skazany wyrokiem Sądu Powiatowego we Wrocławiu z dnia 3 stycznia 1974 r. za czyn określony w art. 199 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. na karę 3 lat pozbawienia wolności, którą odbył w okresie od dnia 19 września 1973 r. do dnia 19 września 1976 r.;2) Waldemara G. na podstawie art. 203 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na karę 2 lat pozbawienia wolności i 3.000 zł grzywny oraz Gerarda B. i Andrzeja K. na podstawie art. 203 § 1 i art. 36 § 3 k.k. na kary po 1 roku pozbawienia wolności i po 3.000 zł grzywny, przy czym kary pozbawienia wolności zostały im darowane z mocy amnestii, za to, że wszyscy trzej w dniu 13 marca 1977 r. w W., działając wspólnie, a Waldemar G. w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych wyżej w pkt 1, zabrali w celu przywłaszczenia na szkodę Mieczysława M. płaszcz skórzany wartości około 3.000 zł;3) Andrzeja K. na podstawie art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 208 k.k. i art. 36 § 3 k.k. na 1 rok pozbawienia wolności i 2.000 zł grzywy, przy czym karę pozbawienia wolności darowano mu z mocy amnestii, za to, że w dniu 24 marca 1977 r. w W., działając wspólnie z Mirosławem S., przez wybicie szyby w oknie włamał się do żłobka nr 10, skąd usiłowali zabrać w celu przywłaszczenia firanki nylonowe, przybory do pisania i szycia oraz inne drobne przedmioty łącznej wartości około 1.400 zł na szkodę Zespołu Opieki Zdrowotnej Dzielnicy Ś. w W. oraz Janiny P.;4) Waldemara G. na podstawie art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 210 § 2 k.k. i art. 60 § 1 oraz art. 36 § 3 i art. 40 § 1 pkt 3 k.k. na karę 5 lat pozbawienia wolności, 2.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych przez okres 3 lat za to, że w czasie i miejscu oraz warunkach powrotu do przestępstwa opisanych wyżej w pkt 1, w zamiarze dokonania kradzieży pieniędzy na szkodę Stanisława W., groził mu pobiciem młotkiem, żądając jednocześnie wydania pieniędzy, lecz zamierzonego skutku nie osiągnął, gdyż Stanisław W. nie miał pieniędzy,5) Waldemara G. na podstawie art. 203 § 1 k.k. w związku z art. 60 § 1 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 1.500 zł grzywny za to, że w lutym 1977 r. w W., działając w warunkach powrotu do przestępstwa opisanych w pkt 1, zabrał w celu przywłaszczenia 80 zł na szkodę Stanisława R.;6) Andrzeja K. na podstawie art. 208 i art. 36 § 3 k.k. na karę 1 roku pozbawienia wolności i 1.500 zł grzywny, przy czym karę pozbawienia wolności darowano mu z mocy amnestii, za to, że w lutym 1977 r. w W., przez wyrwanie skobla, włamał się do piwnicy Marianny M., skąd zabrał w celu przywłaszczenia kompoty oraz soki owocowe wartości około 350 zł.Wobec zbiegu przestępstw Sąd Wojewódzki wymierzył kary łączne:1) Waldemarowi G. 9 lat pozbawienia wolności - z zaliczeniem na ich poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 15 marca 1977 r. - oraz 5.000 zł grzywny i pozbawienia praw publicznych przez okres 6 lat;2) Gerardowi B. 4.000 zł grzywny;3) Andrzejowi K. 5.000 zł grzywny - z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 24 marca do dnia 19 grudnia 1977 r.Od wyroku Sądu Wojewódzkiego odwołał się prokurator co do wszystkich wymienionych wyżej oskarżonych oraz oskarżony Waldemar G.Uzasadnienie prawne(...) Sąd Najwyższy uznał, że rewizja prokuratora jest zasadna w części dotyczącej przestępstwa, polegającego na kradzieży płaszcza skórzanego na szkodę Mieczysława M.Z prawidłowo ustalonego przez sąd pierwszej instancji i przez strony nie kwestionowanego stanu faktycznego w tym zakresie wynika, że oskarżeni Waldemar G., Gerard B. i Andrzej K. udali się do Mieczysława M., by odebrać znajdujące się u niego buty siostry oskarżonego Andrzeja K., a przy okazji coś ukraść. Kiedy jednak Mieczysław M., po otworzeniu drzwi i zobaczeniu nie znanego mu Waldemara G., a za nim dwóch pozostałych oskarżonych, usiłował drzwi z powrotem zamknąć, nie mając najwidoczniej do przybyszów zaufania, oskarżony Waldemar G. uniemożliwił mu to, wstawiając nogę między drzwi a futrynę.Gdy wbrew woli poszkodowanego Mieczysława M. oskarżeni usiłowali jednak do jego mieszkania wtargnąć, puścił on drzwi zewnętrzne i zablokował drugie drzwi - wewnętrzne, chwytając jednocześnie butelkę po winie i finkę oraz ostrzegając oskarżonych, że tych przedmiotów użyje, jeżeli nie odejdą. Oskarżony Waldemar G. groził jeszcze poszkodowanemu, że jest ich trzech, więc i tak zdołają go wyrzucić przez okno, ale po kilku minutach zabrał wiszący w pomieszczeniu między jednymi a drugimi drzwiami skórzany płaszcz pokrzywdzonego i ze słowami "będzie na wódkę" oddalił się razem z pozostałymi oskarżonymi z mieszkania Mieczysława M.Otóż zasadnie Sąd Wojewódzki uznał, że opisane powyżej działanie oskarżonych nie zawierało cech (elementów) rabunku, natomiast błędnie uznał, że stanowiło tylko zwykłą kradzież.Jak wynika z uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 1975 r. - VI KZP 47/74 (OSNKW 1975, z. 6, poz. 69) kradzież popełniona w sposób szczególnie zuchwały znamionuje się między innymi takimi cechami, jak jawność działania, lekceważąca postawa wobec posiadacza rzeczy, zaskoczenie lub zastraszenie, a zwłaszcza stosowanie przemocy nie stanowiącej jednak gwałtu na osobie.Wszystkie wymienione wyżej cechy kradzieży szczególnie zuchwałej wystąpiły w omawianym działaniu oskarżonych.Przyszli oni do mieszkania pokrzywdzonego w ciągu dnia i podczas jego obecności; działali więc zupełnie jawnie, nie krępując się wcale jego obecnością, przy czym okazywali mu wyraźnie lekceważenie, próbowali go zastraszyć, a zatykając nogą drzwi i siłą wciskając się do wnętrza stosowali przemoc, choć nie w postaci gwałtu na osobie poszkodowanego. Nawet słowa oskarżonego Waldemara G. towarzyszące zabraniu płaszcza, że "będzie na wódkę", były demonstrowaniem lekceważenia prawa własności poszkodowanego.Reasumując należy stwierdzić, że kradzież połączona z wtargnięciem przemocą do cudzego mieszkania, naruszeniem miru domowego oraz jawnym zaborem rzeczy w obecności zaskoczonego i zastraszonego poszkodowanego ma znamię szczególnej zuchwałości w rozumieniu art. 208 k.k.Okoliczność, że spośród kilku współsprawców tylko niektórzy działali w sposób szczególnie zuchwały, nie wyłącza odpowiedzialności pozostałych na podstawie art. 208 k.k., jeżeli świadomością swoją obejmowali i akceptowali taki sposób działania, co wydarzyło się w sprawie niniejszej.Mając to na względzie, Sąd Najwyższy uznał, że przypisana oskarżonym: Waldemarowi G., Gerardowi W. i Andrzejowi K. kradzież płaszcza skórzanego na szkodę Mieczysława M. popełniona została w sposób szczególnie zuchwały, co wymagało zakwalifikowania tego czynu jako przestępstwa przewidzianego w art. 208 k.k. (...).Niezależnie od rewizji stron Sąd Najwyższy skorygował zaskarżony wyrok w części dotyczącej zaliczenia oskarżonemu Andrzejowi K. na poczet wymierzonej mu grzywny okresu tymczasowego aresztowania.Otóż Sąd Wojewódzki wymierzył oskarżonemu Andrzejowi K. łącznie 5.000 zł grzywny, przy czym na podstawie art. 83 § 3 k.k. (w wyroku błędnie podano art. 83 § 2 k.k.) zaliczył na jej poczet okres tymczasowego aresztowania od dnia 24 marca do dnia 19 grudnia 1977 r., przyjmując jeden dzień aresztu za równoważny grzywnie w wysokości 150 zł.W orzeczeniu powyższym mieści się sprzeczność powodująca, że jest ono wadliwe, zaliczenie bowiem na poczet 5.000 zł grzywny okresu tymczasowego aresztowania wynoszącego 8 miesięcy i 23 dni, czyli 203 dni, nie da się pogodzić z przyjętym równoważnikiem, czy choćby z równoważnikiem najniższym, przewidzianym w art. 83 § 3 k.k. (1 dzień aresztu za 100 zł grzywny), gdyż według takiego zaliczenia równoważnik każdego dnia tymczasowego aresztowania oskarżonego Andrzeja K. wyniósłby niespełna 24 zł, co jest ustawowo niedopuszczalne (art. 83 § 3 k.k.).Jak z tego wynika, zaliczenie na poczet grzywny okresu tymczasowego aresztowania, przewyższającego okres równoważący (według przyjętego równoważnika) wymierzoną grzywnę, stanowi obrazę prawa materialnego, a mianowicie art. 83 § 3 k.k. (...).Okoliczność, że oskarżony przebywał w tymczasowym areszcie ponad okres równoważący grzywnę, nie uzasadnia zaliczenia aresztu w całości na poczet grzywny także z innych jeszcze względów. Otóż jeżeli zaliczenie okresu tymczasowego aresztowania na poczet grzywny następuje w wypadku jednoczesnego orzeczenia kary pozbawienia wolności, która nie podlega wykonaniu, na przykład na skutek darowania jej z mocy amnestii lub warunkowego zawieszenia jej wykonania, co właśnie wydarzyło się w niniejszej sprawie i co należy do sytuacji typowych, to wiadomo, że w określonych warunkach może dojść do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności, na której poczet należałoby zaliczyć wówczas nie zaliczony dotychczas w innym trybie okres tymczasowego aresztowania.Zaliczenie zatem na poczet grzywny okresu tymczasowego aresztowania ponad wynikające z wysokości grzywny i wysokości przyjętego rówoważnika potrzeby jest sprzeczne zarówno z art. 83 § 3 k.k., jak i z interesem oskarżonego.Z tych powodów Sąd Najwyższy dokonał odpowiedniej zmiany wyroku co do oskarżonego Andrzeja K. (...).