Rw 944/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia mjr M. Bieniaszewski.Sędziowie: ppłk C. Lipski (sprawozdawca), płk W. Sieracki.Prokurator: mjr E. Kemparowa.SentencjaWyrokiem Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 1962 r. Stanisław K. został skazany za przestępstwo z art. 109 § 1 k.k. W.P. na karę 8 miesięcy więzienia za to, że "w dniu 28 czerwca 1962 r., bez zezwolenia przełożonych, opuścił koszary macierzystej jednostki wojskowej w S. i pojechał do K. odwiedzić swych rodziców, u których - w zamiarze dłuższego uchylania się od obowiązku służbowego - przebywał do dnia 11 lipca 1962 r."Oskarżony w piśmie skierowanym do Sądu I instancji, uznanym przez tenże Sąd za rewizję wyroku, oświadczył, że czuje się wyrokiem pokrzywdzony.Prokurator wniósł o uchylenie wyroku i umorzenie postępowania karnego z braku cech przestępstwa w czynie oskarżonego.Sąd Najwyższy wyrok Sądu I instancji uchylił i postępowanie karne umorzył z braku cech przestępstwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Jak wynika z ustaleń wyroku i ujawnionych w toku przewodu sądowego dowodów, oskarżony pełnił ostatnio służbę wojskową w jednostce wojskowej w S., do której w czerwcu 1962 r. wpłynęły dokumenty z Sądu Powiatowego w Krakowie z poleceniem osadzenia oskarżonego w więzieniu w celu odbycia kary wymierzonej wyrokiem z dnia 4 stycznia 1962 r.W związku z tym dowódca jednostki wydał w dniu 28 czerwca 1962 r. rozkaz o zwolnieniu oskarżonego ze służby wojskowej i przetransportowaniu go do więzienia. Oskarżony po uzyskaniu książeczki wojskowej, w której umieszczono już wpis o zwolnieniu ze służby wojskowej w dniu 28 czerwca 1962 r., opuścił jednostkę i udał się do rodziców, gdyż chciał, jak to przyjął Sąd I instancji, "pożegnać się z rodziną, trochę odpocząć i uzyskać od ojca pewną kwotę pieniędzy".Sąd I instancji, rozważając zagadnienie winy, stanął na stanowisku, że dopóki oskarżony nie został osadzony w więzieniu, był on nadal żołnierzem i jako takiego obowiązywały wszystkie płynące z tego tytułu powinności żołnierskie. Nie miał więc oskarżony prawa oddalać się samowolnie z jednostki i przebywać poza nią w zamiarze dłuższego uchylania się od służby wojskowej.Stanowisko Sądu I instancji co do winy nie jest słuszne. Ignoruje ono bowiem rozkaz dowódcy jednostki wojskowej dotyczący zwolnienia oskarżonego ze służby wojskowej. Rozkaz powyższy, oparty na § 39 rozporządzenia Ministra Obrany Narodowej z dnia 15 grudnia 1959 r. w sprawie powoływania poborowych i innych osób do czynnej służby wojskowej i zwolnienia z tej służby (Dz. U. z 1960 r. Nr 2, poz. 20), stanowi istotny akt prawny regulujący stosunek oskarżonego do służby wojskowej.Przepis ten głosi mianowicie, że "1. Żołnierze odbywający służbę wojskową, którzy zostali skazani na karę pozbawienia wolności, podlegają w razie zarządzenia wykonania kary zwolnieniu z tej służby do czasu odbycia kary, jej darowania lub warunkowego zwolnienia z odbycia reszty kary. 2. Po otrzymaniu wyroku i zarządzeniu wykonania kary dowódcy jednostek wojskowych zwalniają żołnierzy wymienionych w ust. 1 z zasadniczej służby wojskowej bez przeniesienia do rezerwy i kierują ich pod konwojem do odpowiednich zakładów karnych wraz z książeczkami wojskowymi, w których dokonują wpisu o zwolnieniu z zasadniczej służby wojskowej bez przeniesienia do rezerwy".Skoro więc oskarżony został czasowo zwolniony z odbywania zasadniczej służby wojskowej zgodnie z obowiązującymi przepisami (§ 39 cytowanego wyżej rozporządzenia), to nie był obowiązany do jej pełnienia i wobec tego jego pozostanie poza jednostką nie stanowiło uchylania się od służby wojskowej, gdyż oskarżony służby tej już nie odbywał. To, że oskarżony nie został przeniesiony do rezerwy, nie oznacza jeszcze, że pozostał on nadal żołnierzem w rozumieniu art. 109 k.k. W.P.Okoliczność, że oskarżony od chwili zwolnienia ze służby wojskowej nie był żołnierzem w ścisłym słowa tego znaczeniu, wynika pośrednio z treści § 43 i 44 cytowanego wyżej rozporządzenia, których brzmienie jest następujące: "§ 43. Po odbyciu kary pozbawienia wolności, jej darowaniu lub warunkowym zwolnieniu z odbycia reszty kary żołnierze zwolnieni z zakładów karnych obowiązani są niezwłocznie zgłosić się wraz z książeczkami wojskowymi do wojskowego komendanta rejonowego, właściwego ze względu na miejsce ich zamieszkania. § 44. 1. Po odbyciu kary, jej darowaniu lub warunkowym zwolnieniu z odbycia reszty kary, a w razie skazania na karę dodatkową utraty praw publicznych - po odzyskaniu utraconych praw, wojskowi komendanci rejonowi stosownie do wytycznych Ministra Obrony Narodowej powołują żołnierzy wymienionych w § 43 ponownie do zasadniczej służby wojskowej i kierują ich do jednostki wojskowej wskazanej przez dowódcę okręgu wojskowego lub innego dowódcę wymienionego w § 34 właściwego dla jednostki, w której pełnili służbę w celu odbycia przez nich pozostałego okresu tej służby".Zawarte w paragrafie 44 sformułowanie, że wojskowi komendanci rejonowi ponownie powołują (bądź mogą powołać) do służby wojskowej osoby, które odbyły karę pozbawienia wolności, a które bezpośrednio przed jej odbyciem pełniły zasadniczą służbę wojskową, świadczy dobitnie, że osoby te nie są uważane za żołnierzy. W przeciwnym razie nie zachodziłaby potrzeba ponownego ich powołania do odbycia służby wojskowej. Wprawdzie przepis § 43 i 44 co do osób, które odbyły karę, używa słowa "żołnierza", jednakże nie ma to - poza formalnym - istotnego znaczenia, gdyż samo użycie tego słowa nie może jeszcze zmieniać zasadniczej treści i intencji tych przepisów.Zawarte zatem w wyroku Sądu I instancji stwierdzenie, że oskarżony do chwili osadzenia w więzieniu był nadal żołnierzem i jako takiego obowiązywały wszystkie z tego tytułu powinności żołnierskie - nie jest trafne.Rozkaz właściwego dowódcy jednostki wojskowej dotyczący zarówno wcielenia, jak i zwolnienia ze służby wojskowej jest podstawowym aktem, który decyduje o powstaniu bądź wygaśnięciu praw i obowiązków żołnierza służby zasadniczej.Skoro oskarżony rozkazem dowódcy jednostki został zwolniony ze służby wojskowej, przestał być żołnierzem i wobec tego nie mógł popełnić przestępstwa z art. 109 k.k. W.P.Czyn oskarżonego nie tylko nie wypełnia dyspozycji ar t. 109 k.k. W.P., ale również art. 150 k.k. lub jakiejkolwiek innej normy prawa karnego. Z tych też względów, tj. z braku cech przestępstwa w działaniu oskarżonego, należało postępowanie karne przeciwko niemu umorzyć.