U 2/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Lipiński. Sędziowie: ppłk C. Bakalarski, płk A. Kaszycki, płk C. Lipski (sprawozdawca), płk A. Porzecki, płk dr W. Sieracki, ppłk J. Juszczak. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Kowalski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w trybie art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54 z późn. zm.) zagadnienia prawnego, przedstawionego przez skład sądzący trzech sędziów Sądu Najwyższego:"Czy żołnierz kierowca samochodu wojskowego, który po otrzymaniu rozkazu odbycia podróży służbowej podczas trwania tej podróży na skutek wypicia napojów alkoholowych wprawił się w stan nietrzeźwości, czyniący go niezdolnym do prowadzenia powierzonego mu samochodu, a ponadto nie zabezpieczył tego pojazdu przed uruchomieniem go przez osoby nieuprawnione, w wyniku czego inny sprawca spowodował wypadek drogowy, ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 246 § 1 k.k. czy też na podstawie art. 327 § 1 k.k.?"i po wysłuchaniu prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneI. Klauzula subsydiarności, przewidziana w art. 246 § 4 k.k., nie zezwala na stosowanie przepisów art. 246 § 1-3 k.k. w wypadku, gdy czyn sprawcy wypełnia znamiona innego przestępstwa. Powstaje więc kwestia, czy opisane w pytaniu prawnym zachowanie się żołnierza kierowcy wypełnia dyspozycję innego niż art. 246 k.k. i jakiego w szczególności przepisu.Spośród przepisów mogących realnie wchodzić w grę jedynie dyspozycje art. art. 325 i 327 k.k. są najbliższe stanowi faktycznemu opisanemu w pytaniu prawnym.Przepis art. 325 § 1 k.k. stanowi, że odpowiedzialności karnej przewidzianej tym przepisem podlega żołnierz, który - będąc wyznaczony do służby - narusza obowiązek wynikający z przepisu lub zarządzenia regulującego tok tej służby. Przepis ten typizuje więc zachowanie się żołnierza, polegające na naruszeniu obowiązku wynikającego z przepisu lub zarządzenia określającego tok służby. Wymieniony zatem przepis traktuje nie o służbie sensu largo, lecz o szczególnym rodzaju służby, tj. takiej, której zasady i tryb pełnienia zostały określone odpowiednimi przepisami regulaminów wojskowych lub zarządzeń organów wojskowych (np. służba wartownicza, patrolowa, konwojowa, wewnętrzna itp.).Przepis art. 327 § 1 k.k. traktuje natomiast o czynach polegających na wprawieniu się w stan niezdolności do pełnienia obowiązków służbowych przez żołnierza będącego w służbie lub po wyznaczeniu go do służby.Zakres znaczeniowy pojęcia "obowiązek służbowy" obejmuje te wszystkie czynności służbowe, których wykonanie powierzono żołnierzowi. Podstawą bowiem obowiązku służbowego są nie tylko przepisy czy zarządzenia normujące obowiązki żołnierza, który w ramach czynnej służby wojskowej został wyznaczony do pełnienia szczególnej służby (np. wartowniczej, patrolowej, konwojowej, wewnętrznej itp.), lecz także ogólne zasady pełnienia służby wojskowej. Wykonywanie obowiązku służbowego znajduje zwłaszcza swój wyraz w wypełnieniu w ramach ustalonego w jednostce wojskowej porządku dnia i rozkładu zajęć tych wszystkich powierzonych czynności służbowych, które wynikają w szczególności z zajmowanego przez żołnierza stanowiska służbowego, pełnionej funkcji lub uzyskanego stopnia wojskowego. Jest rzeczą oczywistą, że w ramach określonego w ten sposób pojęcia "obowiązek służbowy" mieszczą się również obowiązki wynikające z faktu pełnienia szczególnej służby, do której żołnierz został w określonym trybie wyznaczony, co w pewnych wypadkach może skutkować zastosowanie kumulatywnej kwalifikacji prawnej z art. 325 § 1 i art. 327 § 1 k.k.Opisane w przedstawionym na wstępie pytaniu prawnym działanie żołnierza, który jako kierowca pojazdu wojskowego, po otrzymaniu rozkazu odbycia podróży służbowej albo podczas trwania tej podróży, na skutek spożycia napojów alkoholowych lub użycia innego środka wprawił się w stan czyniący go niezdolnym do prowadzenia powierzonego mu pojazdu, wypełniając znamiona przestępstwa określonego w art. 327 § 1 k.k. Kierowca ten bowiem nie pełnił służby szczególnego rodzaju (w sensie opisanym uprzednio), a więc nie dopuścił się przestępstwa określonego w art. 325 § 1 k.k., lecz wykonywał nałożony na niego obowiązek wynikający nie tylko z zasad służby wojskowej, ale i pełnionej w tym czasie funkcji kierowcy pojazdu wojskowego, wobec czego za wprawienie się w stan niezdolności do pełnienia tego obowiązku służbowego ponosi odpowiedzialność na podstawie art. 327 § 1 k.k.Jeżeli jednak do opisanego wyżej zachowania się żołnierza kierowcy (wyczerpującego znamiona określone w art. 327 § 1 k.k.) dojdzie jeszcze dalsze jego działanie lub zaniechanie, polegające w szczególności na pozostawieniu powierzonego mu pojazdu bez należytego zabezpieczenia, wskutek czego inna osoba uruchomi ten pojazd i spowoduje wypadek drogowy, to ponosi on również odpowiedzialność za sprawstwo przestępstwa nieumyślnego na podstawie innych przepisów, gdy istnieją podstawy do przypisania mu winy w tym zakresie, niezależnie od odpowiedzialności sprawcy owego wypadku (por. wytyczne wymiaru sprawiedliwości i praktyki sądowej w sprawach o przestępstwa drogowe - OSNKW 1975, z. 3-4, poz. 33, teza 15).II. U podstaw unormowania prawnego zawartego w art. 327 § 1 k.k. leży konieczność zachowania bezwzględnej trzeźwości podczas wykonywania obowiązków służbowych przez wszystkich żołnierzy.Konieczność tę dyktują warunki służby wojskowej, a przede wszystkim potrzeba zapewnienia wysokiej sprawności i gotowości bojowej oddziałów, pododdziałów, jak też każdego żołnierza z osobna, w szczególności przez zabezpieczenie wysokiej dyscypliny oraz prawidłowego toku służby i szkolenia. Istotne znaczenie ma tu także nasycenie wojska różnorakim, skomplikowanym, kosztownym wyposażeniem, sprzętem i uzbrojeniem, którego obsługa oraz użytkowanie mogą być prawidłowe i bezpieczne tylko wtedy, gdy spełnione będzie wymaganie pełnej sprawności psychofizycznej, a w tym zwłaszcza bezwzględnej trzeźwości żołnierzy wyznaczonych do pełnienia obowiązków służbowych przy tym sprzęcie, wyposażeniu lub uzbrojeniu.Z tych względów tzw. trzeźwość zawodowa, jako mająca szczególnie istotne znaczenie w warunkach wojska, podniesiona została do rangi ustawowego wymagania, którego przestrzeganie należy do jednej z podstawowych zasad obowiązujących żołnierza w czasie wykonywania czynności służbowych.