U 4/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: prezes płk B. Dzięcioł. Sędziowie: płk A. Kaszycki, ppłk J. Górski (sprawozdawca), płk Z. Furtak, płk C. Lipski, płk W. Sieracki, ppłk C. Bakalarski, ppłk J. Gawrysiak, ppłk H. Kmieciak, ppłk E. Olczak. Prokurator Prokuratury Wojskowej: płk J. Szulczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 1972 r. w trybie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) wniosku Zastępcy Prokuratora Generalnego PRL - Naczelnego Prokuratora Wojskowego o udzielenie odpowiedzi na następujące pytanie prawne:"Czy przepis art. 91 § 1 k.k., traktujący o możliwości warunkowego przedterminowego zwolnienia młodocianych po odbyciu połowy kary, ma zastosowanie również do tych skazanych, do których przepisy o młodocianych w chwili orzekania o winie i karze nie miały zastosowania, ponieważ byli oni żołnierzami (art. 292 § 2 k.k.)?"na zasadzie art. 24 lit. d i art. 29 pkt 3 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStosowanie przepisów dotyczących młodocianych uzależnione jest od statusu sprawcy w chwili orzekania. Jeżeli w chwili orzekania sprawca jest osobą cywilną, to do stosowania wobec niego przepisów o młodocianych wystarczy ustalenie, że nie ukończył lat 21 (art. 120 § 4 k.k.). Jeżeli jednak w chwili orzekania sprawca jest żołnierzem, to przepisy o młodocianych, choćby nie ukończył lat 21, mogą być względem niego stosowane tylko po ustaleniu, że w chwili czynu nie ukończył lat 18 (art. 292 § 2 k.k.). Zasady te odnoszą się zarówno do chwili orzekania o winie oraz karze, jak i do chwili orzekania w kwestii wykonania kary. "Chwilą orzekania" o winie i karze jest czas wydania pierwszego wyroku w sprawie, a w postępowaniu wykonawczym - czas wydania w toku instancji pierwszego postanowienia (uchwała połączonych Izb Karnej i Wojskowej z dnia 21 marca 1972 r. - VI KZP 47/70, OSNKW 1972, nr 6, poz. 94).Od chwili orzekania o winie i karze do chwili orzekania w postępowaniu wykonawczym status sprawcy może ulec zmianie. W szczególności sprawca, który w chwili orzekania o winie i karze był żołnierzem, w chwili orzekania w postępowaniu wykonawczym może już nim nie być. Żołnierzem bowiem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową (art. 289 § 2 k.k.), a prawomocne skazanie na karę pozbawienia wolności, przez którą rozumie się również karę aresztu wojskowego (art. 293 § 4 k.k.), z reguły pociąga za sobą zwolnienie z tej służby (por. art. 77 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony PRL - Dz. U. Nr 44, poz. 220 oraz art. 51 ust. 1 pkt 6, art. 56 ust. 1 pkt 5 i art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowych żołnierzy zawodowych - Dz. U. Nr 16, poz. 134). Skoro status sprawcy określa się każdorazowo według chwili orzekania, to zmiana tego statusu w postępowaniu wykonawczym - w porównaniu do czasu orzekania o winie i karze - skutkuje również zmianę kryteriów, od których uzależnione jest stosowanie wobec sprawcy przepisów dotyczących młodocianych. Tak więc do sprawcy, który w chwili orzekania o winie i karze był żołnierzem, a w chwili orzekania w postępowaniu wykonawczym już nim nie jest, przy rozstrzyganiu kwestii związanych z wykonaniem kary należy stosować ogólne kryteria dotyczące młodocianych określone w art. 120 § 4 k.k., nie zaś kryteria szczególne, o których mowa w art. 292 § 2 k.k.Jak wynika z powyższego, przewidziana w art. 91 § 1 k.k. możliwość warunkowego przedterminowego zwolnienia po odbyciu połowy kary (nie mniej jednak niż 6 miesięcy) dotyczy również sprawcy, który w chwili orzekania o winie i karze był żołnierzem, a w chwili orzekania w kwestii warunkowego zwolnienia już nim nie jest, jeżeli tylko w czasie wydania w toku instancji pierwszego postanowienia w tej kwestii nie ukończył lat 21.W związku z tym odpowiedź na pytanie Naczelnego Prokuratora Wojskowego powinna brzmieć jak na wstępie.