V CNP 13/18

Sygn. akt V CNP 13/18 POSTANOWIENIE Dnia 30 sierpnia 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Karol Weitz w sprawie ze skargi M.K. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w O. z dnia 7 maja 2015 r., sygn. akt I Nc […]/15 w sprawie z powództwa Gminy O. przeciwko W.K. i M.K. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 sierpnia 2018 r., odrzuca skargę. 2 UZASADNIENIE Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest nadzwyczajnym środkiem prawnym, pozwalającym na zakwestionowanie orzeczeń, których wydanie stało się źródłem szkody, a które równocześnie pozostają w oczywisty i rażący sposób sprzeczne z prawem. Podstawę uwzględnienia skargi stanowić może wadliwość orzeczenia o zasadniczym i ewidentnym charakterze, nie zaś każdy, nawet marginalny czy wątpliwy, wypadek jego sprzeczności z prawem (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2014 r., V CNP 15/14, nie publ. i z dnia 16 czerwca 2015 r., IV CNP 72/14, nie publ.). Równocześnie, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku posiada ściśle określony cel – służy uzyskaniu prejudykatu w rozumieniu art. 4171 § 2 k.c., niezbędnego do dochodzenia odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w odrębnym postępowaniu. Zgodnie z 4245 § 1 k.p.c., skarga powinna zawierać oznaczenie wyroku, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest on zaskarżony w całości lub w części (pkt 1), przytoczenie jej podstaw oraz ich uzasadnienie (pkt 2), wskazanie przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny (pkt 3), uprawdopodobnienie wyrządzenia szkody, spowodowanej przez wydanie wyroku, którego skarga dotyczy (pkt 4), wykazanie, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe (pkt 5) i wniosek o stwierdzenie niezgodności wyroku z prawem (pkt 6). Z uwagi na nadzwyczajny charakter tego środka prawnego i jego funkcję, wszystkie wymagania konstrukcyjne wymienione w art. 4245 § 1 k.p.c. powinny być przytoczone samodzielnie, niezależnie od innych, wobec czego skarga niespełniająca któregokolwiek z nich dotknięta jest tzw. brakiem istotnym, nienaprawialnym w trybie właściwym dla usuwania braków formalnych. Przedstawiona skarga wniesiona od nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w O. z dnia 7 maja 2015 r. nie spełnia wymagań konstrukcyjnych przewidzianych w art. 4245 § 1 pkt 3, 4 i 5 k.p.c. 3 Skarga nie czyni zadość wymaganiu wskazanego w art. 4245 § 1 pkt 3 k.p.c., gdyż skarżący przytoczył wprawdzie podstawy skargi, lecz nie wskazał przepisu prawa, z którym zaskarżony wyrok jest niezgodny. Należy podkreślić, że gdy nawet ten sam przepis stanowi jednocześnie element podstawy skargi i przepis, z którym orzeczenie jest niezgodne, konieczne jest powołanie go w dwóch odrębnych punktach tak, aby spełnienie obu omawianych wymagań nie budziło wątpliwości. Rygoryzm w tym zakresie jest tym bardziej uzasadniony, że niejednokrotnie przepisy uzasadniające podniesienie podstaw nie są tożsame z przepisami (przepisem), z którym orzeczenie jest niezgodne (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2006 r., III CNP 21/05, nie publ.). Celem dochowania wymagania określonego w art. 4245 § 1 pkt 4 k.p.c. należy po pierwsze zamieścić w skardze oświadczenie, że skarżący doznał określonej szkody, i po drugie uwiarygodnić to oświadczenia przez powołanie i przedstawienie określonych dowodów i innych środków niebędących dowodami, ale wskazujących na prawdopodobieństwo wystąpienia szkody (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2005 r., III CNP 5/05, nie publ.). Oświadczenie o wystąpieniu szkody powinno określać rodzaj, zakres oraz rozmiar szkody, wskazywać czas jej wystąpienia i istnienie związku przyczynowego pomiędzy szkodą a zaskarżonym wyrokiem (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 sierpnia 2005 r., III CNP 4/05, OSNC 2006 nr 1, poz. 16; z dnia 31 stycznia 2006 r., IV CNP 38/05, OSNC 2006, nr 7 - 8, poz. 141; z dnia 27 października 2005 r., V CNP 28/05 nie publ.; z dnia 5 marca 2015 r., I CNP 27/14, nie publ.; z dnia 10 grudnia 2015 r., IV CNP 37/15, nie publ.). Uwiarygodnienie wystąpienia szkody musi obejmować wskazanie konkretnych środków, w tym dowodów, innych niż objęty skargą wyrok, które świadczą o tym, że wystąpienie szkody jest prawdopodobne (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 2015 r., II CNP 151/15, nie publ.). Ograniczenie się do stwierdzenia, że skarżący poniósł szkodę na skutek wydania objętego skargą nakazu zapłaty, gdyż jest zobowiązany do zapłaty kwoty 14 702 zł w sytuacji, w której zobowiązanie to nigdy nie powinno było powstać, jak również, że w stosunku do skarżącego toczyło się postępowanie komornicze, które generuje dodatkowe koszty i dodatkową szkodę po stronie skarżącego, nie czyni 4 zadość ustawowemu wymaganiu. Dla uprawdopodobnienia rzeczywistego istnienia szkody nie jest wystarczające odwoływanie się do szkody hipotetycznej, a nawet obiektywnie pewnej, ale takiej, która jeszcze nie wystąpiła, ponieważ skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie jest środkiem zapobiegającym szkodom mogącym powstać wskutek wydania orzeczenia. Nie spełnia tego wymagania wykazanie istnienia ciążącego na skarżącym zobowiązania wynikającego z kwestionowanego nakazu zapłaty, bez uprawdopodobnienia, że szkoda ta rzeczywiście powstała w drodze dobrowolnego spełnienia świadczenia albo choćby częściowo skutecznego postępowania egzekucyjnego. Przesłanką dopuszczalności skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia jest istnienie szkody w chwili wnoszenia skargi, a nie możliwość jej wystąpienia w przyszłości. Szkoda, uzasadniająca odpowiedzialność Skarbu Państwa, powstanie – po spełnieniu pozostałych przesłanek jej wystąpienia - dopiero po wykonaniu tytułu, czyli po „wyjściu” z majątku skarżącego, przynajmniej w części, kwoty, na którą opiewa tytuł wykonawczy (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CNP 20/15, nie publ., z dnia 10 grudnia 2010 r., III CKN 48/10, nie publ., z dnia 11 stycznia 2006 r., II CNP 13/05, OSNC 2006, nr 6, poz. 110 oraz z dnia 27 października 2005 r., V CNP 28/05, nie publ.). Poniesienie takiego uszczerbku w związku z uwzględnieniem powództwa strona powinna wykazać w sposób wyżej przedstawiony, czego skarżący jednak nie uczynił. Nie powołał w szczególności żadnych środków uwiarygadniających jego twierdzenie, że toczyło się w stosunku do niego postępowanie egzekucyjne i że wyegzekwowano od niego w tym postępowaniu określone kwoty, jak również wskazujących na to, że ewentualnie zapłacił należność objętą zaskarżonym nakazem zapłaty w części lub w całości w sposób dobrowolny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 2014 r., III CNP 14/14, nie publ.). W sporządzonym piśmie zabrakło również elementu konstrukcyjnego skargi w postaci wykazania, że wzruszenie zaskarżonego wyroku w drodze innych środków prawnych nie było i nie jest możliwe. Skarżący wskazał wprawdzie, że nie skorzystał z przysługujących mu środków prawnych do wzruszenia nakazu zapłaty, powołując się na wyjątkowe okoliczności leżące po stronie osób trzecich, 5 które obiektywnie uniemożliwiły mu wniesienie środka zaskarżenia, co może wskazywać na wyjątkowy wypadek w rozumieniu art. 4242 § 2 w związku z art. 4245 § 1 pkt 5 k.p.c. Nie wykazał jednak, że – w warunkach, w których wniósł skargę od nakazu zapłaty, tj. orzeczenia sądu pierwszej instancji – nie było i nie jest już możliwe wzruszenie tego nakazu w drodze innych środków prawnych, w tym skargi o wznowienie postępowania. W rozważanym kontekście skarżący podniósł, że przyczyna braku możliwości zaskarżenia nakazu zapłaty wynikała z faktu, że nakaz ten nie został mu nigdy doręczony. Doręczenie nakazu miało nastąpić pod adresem, pod którym – ówcześnie – nie mieszkał, i zostało uznane za skuteczne na podstawie art. 139 § 1 k.p.c. na skutek podwójnego awizowania i braku odbioru przesyłki we wskazanych terminach. Z akt sprawy, w której zapadł nakaz zapłaty, wynika, że skarżący w dniu 17 maja 2016 r. złożył wniosek o przywrócenie mu terminu do złożenia sprzeciwu od nakazu zapłaty oraz sprzeciw od nakazu zapłaty. Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w O. zwrócił przedmiotowy wniosek w związku z tym, że skarżący nie uzupełnił jego braków formalnych, oraz odrzucił sprzeciw jako spóźniony (art. 504 § 1 k.p.c.). Postanowienie to zostało doręczone skarżącemu. W aktach brak dowodu na to, że skarżący wniósł na nie zażalenie. Uznając, że postanowienie to w związku z tym uprawomocniło się, przyjąć należy, że jest ono dla Sądu Najwyższego wiążące (art. 365 § 1 k.p.c.) w zakresie, w którym obejmuje odrzucenie sprzeciwu z powodu jego złożenia po upływie terminu do jego wniesienia, a w konsekwencji – także w zakresie, w którym wynika z niego to, że nakaz zapłaty uprawomocnił się. Poza oceną Sądu Najwyższego musi pozostać zgodność z prawem postanowienia z dnia 1 sierpnia 2016 r., skoro zapadło ono po wydaniu zaskarżonego nakazu zapłaty i nie jest objęte i nie mogłoby być objęte (art. 4241 § 2 k.p.c.) rozpatrywaną skargą. Wskazane braki stanowią samodzielną i wystarczającą podstawę odrzucenia skargi (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2007 r., V CNP 8/07, nie publ.). Uchybienia w zakresie koniecznych elementów skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia nie podlegają usunięciu na zasadach przewidzianych dla wymagań formalnych skargi jako pisma procesowego. 6 Z opisanych wyżej przyczyn Sąd Najwyższy odrzucił skargę na podstawie art. 4248 § 1 k.p.c. aj ał