V CSK 577/18

Sygn. akt V CSK 577/18 POSTANOWIENIE Dnia 4 czerwca 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Władysław Pawlak w sprawie z powództwa A. P. i J. Ł. przeciwko M. Ł. i I. Ł. o uznanie czynności prawnych ze bezskuteczne, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 4 czerwca 2019 r., na skutek skargi kasacyjnej pozwanych od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I ACa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. 2 UZASADNIENIE W związku ze skargą kasacyjną pozwanych M. Ł. i I. Ł. od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 6 czerwca 2018 r., sygn. akt I ACa […] Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (por. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4, poz. 53). Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparli na przesłankach uregulowanych w art. art. 398 9§ 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Przesłanki te nie zostały spełnione. 3 Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz innych podobnych spraw (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz.11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151, z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, nie publ., z dnia 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16, nie publ.). Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, nie publ., z dnia 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, nie publ., z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, nie publ.). Istotnego zagadnienia prawnego i konieczności wykładni skarżący upatrywali w potrzebie wyjaśnienia, czy na gruncie art. 527 k.c. można mówić o dokonaniu danej czynności z pokrzywdzeniem wierzycieli, na zasadzie analogii do art. 530 k.c., gdy co prawda w dacie dokonania czynności dłużnik nie stał się niewypłacalny, jak również nie pogłębił staniu swej niewypłacalności, ale taką możliwość przewidywał w przyszłości według dużego prawdopodobieństwa lub też mógł przewidzieć w wyniku dalszych przesunięć majątku przedstawiającego niższą wartość. Na temat wykładni art. 530 k.c. Sąd Najwyższy wypowiadał się już w ostatnim czasie (zob. wyroki z dnia 6 marca 2009 r., II CSK 592/08, z dnia 29 maja 2015 r., V CSK 454/14, czy z dnia 26 października 2017 r., II CSK 11/17). Ponadto również w ugruntowanym orzecznictwie przyjmuje się, że to, czy czynność 4 prawna dłużnika krzywdzi wierzyciela, należy oceniać nie według chwili dokonania tej czynności, lecz według chwili jej zaskarżenia oraz wydawania rozstrzygnięcia ze skargi pauliańskiej (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., V CKN 280/00, nie publ., z dnia 23 lipca 2003 r., II CKN 299/01, nie publ., z dnia 29 czerwca 2004 r., II CK 367/03, nie publ., z dnia 16 marca 2006 r., III CSK 8/06, OSNC 2006, nr 12, poz. 207, z dnia 6 października 2011 r., V CSK 493/10, nie publ., z dnia 5 lipca 2013 r., IV CSK 738/12, nie publ. z dnia 14 czerwca 2017 r., IV CSK 470/16, nie publ., z dnia 20 lipca 2017 r., IV CSK 598/16, nie publ.). Niezależnie od tego, sformułowane przez pozwanych zagadnienie nie przystaje do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, skoro z obowiązkiem zwrotu nakładów dłużnik powódki (jako jej mąż) powinien był się liczyć już po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej (2005 r.), tym bardziej, że sprawa o podział majątku wspólnego została zainicjowana w 2009 r., zaś zaskarżone skargą pauliańską czynności zostały dokonane odpowiednio 17 października 2013 r. oraz 1 kwietnia 2015 r. To samo odnosi się do obowiązku alimentacyjnego w stosunku do powoda J. Ł., który został orzeczony w wyroku rozwodowym w 2005 r. Przewidziana w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. oczywista zasadność skargi kasacyjnej zachodzi wówczas, gdy z jej treści, bez potrzeby głębszej analizy oraz szczegółowych rozważań, wynika, że przytoczone podstawy kasacyjne uzasadniają uwzględnienie skargi. W wypadku, gdy strona skarżąca twierdzi, że jej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, powinna przedstawić argumentacje prawną, wyjaśniającą w czym ta oczywistość się wyraża oraz uzasadnić to twierdzenie. Powinna w związku z tym wykazać kwalifikowaną postać naruszenia prawa materialnego i procesowego, polegającą na jego oczywistości prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49, z dnia 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 75, z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, nie publ., z dnia 29 kwietnia 2015 r., II CSK 589/14, nie publ.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia 5 (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 nie publ. i przywołane tam orzecznictwo). Oczywistą zasadność skargi kasacyjnej pozwani wywodzą, po pierwsze z tego, iż ich zdaniem powódka A. P. nie była wierzycielem dłużnika R. Ł. w dacie dokonywania zaskarżonych czynności; pod drugie, nie zachodzą domniemania przewidziane w art. 527 § 3 i 4 k.c., skoro nie istniała wierzytelność, której dochodzenie miałoby zostać udaremnione w wyniku tych czynności, a zatem powódka nie była legitymowania czynnie w niniejszym procesie; wreszcie stan faktyczny sprawy nie uzasadniał zaistnienie pomiędzy powodami współuczestnictwa formalnego i materialnego - pomimo, że w dacie dokonywania zaskarżonych czynności dłużnik posiadał majątek pozwalający na zaspokojenie powoda J. Ł., to jednak Sądy obu instancji przyjęły roszczenia powodów jako jedna wartość, która nie mogła zostać zaspokojona w 2016 r. Sądy obu instancji powinny były ustalić związek przyczynowy pomiędzy każdą z czynności a stanem niewypłacalności, bowiem czym innym będzie stan niewypłacalności przy wierzytelności w wysokości 10 838 zł, która to wierzytelność mogła zostać zaspokojona chociażby na skutek sprzedaży pojazdu marki M., a inne granice niewypłacalności należy przyjąć przy roszczeniu powódki w wysokości 184 561 zł. Poza tym pozwanemu I. Ł. nie przysługuje przymiot legitymacji biernej w zakresie żądania uznania za bezskuteczną w stosunku do powodów umowy dożywocia z 1 kwietnia 2015 r. zawartej pomiędzy R. Ł. a pozwanym M. Ł., której przedmiotem była nieruchomość położona w T. przy ul. S. […]. Zdaniem pozwanych nie mogli oni zostać potraktowani jako zobowiązani solidarnie, a przez to należało wyłączyć sprawy do odrębnego rozpoznania. Sąd Apelacyjny zaskarżonym wyrokiem oddalił apelację pozwanych od wyroku Sądu Okresowego we W. z dnia 21 listopada 2017 r., którym uznał za bezskuteczne: 1) w stosunku do powódki A. P. i powoda J. Ł. porozumienie z dnia 17 października 2013 r. w sprawie wystąpienia wspólnika – R. Ł. ze spółki cywilnej „K.” należącej do pozwanych i dłużnika powodów R. Ł., w zakresie § 2 pkt 3 co do wierzytelności powódki A. P. wynikającej z pkt V postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I Ns […] oraz co do wierzytelności alimentacyjnej powoda J. Ł. wynikającej z pkt III wyroku Sądu 6 Okręgowego we W. z dnia 17 października 2005 r., sygn. akt XIII RC […]; 2) w stosunku do powódki A. P. porozumienie z dnia 17 października 2013 r. w sprawie wystąpienia wspólnika R. Ł. ze spółki cywilnej „Ł.” należącej do pozwanych i dłużnika R. Ł., w zakresie § 2 pkt 3 co do wierzytelności powódki A. P. wynikającej z pkt V postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I Ns […]; 3) w stosunku do powódki A. P. umowę dożywocia z dnia 1 kwietnia 2015 r., na mocy której pozwany M. Ł. nabył własność nieruchomości położonej w T. objętej księgą wieczystą nr […], co do wierzytelności powódki A. P. wynikającej z pkt V postanowienia Sądu Rejonowego we W. z dnia 17 grudnia 2014 r., sygn. akt I Ns […]; Z wiążących w postępowaniu kasacyjnym ustaleń faktycznych (art. 398¹³ § 2 k.p.c.) wynika, ze powódka i R. Ł. byli małżeństwem, które zostało rozwiązane przez rozwód wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z dnia 17 października 2005 r., a ponadto zostały zasądzone alimenty na rzecz wówczas małoletniego powoda J. Ł. po 1000 zł miesięcznie. Pozwany M. Ł. jest bratankiem R. Ł., zaś pozwany I. Ł. jego bratem. R. Ł. w pozwie z kwietnia 2013 r. o obniżenie alimentów wskazał, że jest wspólnikiem w czterech spółkach cywilnych. W dniu 17 października 2013 r. zostało zawarte porozumienie, na podstawie którego R. Ł. wystąpił ze spółki cywilnej „K.” za kwotą 5 000 zł, która według stron porozumienia wyczerpywała wszelkie roszczenia R. Ł. w stosunku do pozwanych jako wspólników. Tego samego dnia zostało zawarte między nimi porozumienie co do wystąpienia ze spółki cywilnej „Ł.” R. Ł. za kwotą 1 000 zł. W dniu 1 kwietnia 2015 r. R. Ł. i pozwany M. Ł. zawarli notarialną umowę dożywocia, na podstawie której R. Ł. przeniósł na tego pozwanego prawo własności nieruchomości zabudowanej budynkiem w zabudowie bliźniaczej, położonej w T. przy ul. S. […], w zamian za co pozwany M. Ł. zobowiązał się zapewnić R. Ł. dożywotnie utrzymanie. W sprawie I Ns […] o podział majątku wspólnego powódki i R. Ł., toczącej się od 2009 r., Sąd Rejonowy we W. postanowieniem z dnia 17 grudnia 2014 r. zasądził od R. Ł. na rzecz powódki kwotę 184 560,96 zł tytułem połowy nakładów dokonanych z majątku wspólnego na majątek osobisty R. Ł.. 7 W lutym 2016 r. powódka wszczęła bezskuteczną egzekucję powyższej kwoty, co zostało potwierdzone postanowieniem z dnia 28 listopada 2016 r. o umorzeniu egzekucji. Na dzień 1 września 2015 r. stan zaległości alimentacyjnych w stosunku do powoda J. Ł. wyniósł 10 182,01 zł. Przedstawiony stan faktyczny sprawy nie pozwala na uznanie, że skarga kasacyjna pozwanych jest oczywiście zasadna w powyższym rozumieniu. Przede wszystkim bowiem powodowie byli wierzycielami dłużnika R. Ł. w dacie dokonywanych przez niego czynności prawnych zawartych ze swoimi wspólnikami, tym bardziej jeśli uwzględni się nieekwiwalentność wzajemnego świadczenia dłużnika powodów wskutek wystąpienia ze spółek. Zgodnie z art. 398³ § 1 pkt 2 k.p.c. skarżący zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, powinien wykazać, że dane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądy obu instancji określiły, które z poszczególnych czynności prawnych dokonanych przez dłużnika powoda z pozwanymi i w stosunku do którego z powodów uznały za bezskuteczne. W efekcie bezzasadne są zarzuty pozwanych w tej materii. Z uwagi na wysokość wierzytelności powoda J. Ł. za bezskuteczne wobec niego zostało uznane jedno z porozumień z dnia 17 października 2013 r. W świetle rozstrzygnięć zawartych w sentencji wyroku Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, że w odniesieniu do czynności prawnej z dnia 1 kwietnia 2015 r. Sąd przyjął legitymację procesową bierną kontrahenta dłużnika powoda, czyli M. Ł., a nie także pozwanego I. Ł.. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. jw