V CSK 616/13

Sygn. akt V CSK 616/13 POSTANOWIENIE Dnia 30 czerwca 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Anna Owczarek w sprawie z powództwa M. L. przeciwko K. B. z udziałem interwenienta ubocznego D. K. o zapłatę, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 30 czerwca 2014 r., na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt V ACa […], 1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania 2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. 2 UZASADNIENIE Powód M. L. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 25 kwietnia 2013 r., oddalającego apelację od wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 3 września 2012 r., którym oddalono powództwo o zapłatę kwoty 130.778,50 zł z ustawowymi odsetkami skierowane przeciwko pozwanemu K. B., przy udziale D. K. jako interwenienta ubocznego po stronie pozwanej. W odpowiedzi na skargę pozwany wniósł o odmowę przyjęcia skargi do rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Sąd Najwyższy, oceniając - na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. - skargę kasacyjną z punktu widzenia podstaw przyjęcia jej do rozpoznania, zważył: Ustawodawca, wprowadzając skargę kasacyjną jako nadzwyczajny środek prawny służący od prawomocnych orzeczeń, podkreślił że jej celem jest ochrona interesu publicznego polegającego na ujednoliceniu orzecznictwa sądów i rozwoju judykatury. Cel ten może być osiągnięty jedynie poprzez powołanie i wykazanie istnienia przesłanek umożliwiających realizację wskazanych funkcji. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę kasacyjną. Jego rolą nie jest zatem korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w danej sprawie, nawet gdyby rzeczywiście wystąpiły. Ocena podstaw przyjęcia do rozpoznania następuje w ramach tzw. przedsądu. Sąd Najwyższy bada, czy wskazano i należycie umotywowano przyczyny powołane w art. 3989 § 1 k.p.c., tj. czy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub oczywista zasadność skargi i przyjmuje ją do rozpoznania, jeżeli przynajmniej jedna z nich jest spełniona. Każdorazowo ma przy tym na względzie, że dopuszczenie oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej jest uzasadnione ustrojowo i procesowo jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje. Kognicja Sądu Najwyższego na tym etapie postępowania jest ograniczona i nie obejmuje oceny zasadności podstaw skargi kasacyjnej, zastrzeżonej dla Sądu orzekającego w innym składzie. 3 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powód wskazał na następujące, jego zdaniem występujące w sprawie, istotne zagadnienia prawne uzasadniające jednocześnie, poprzez stosunek zakresowy krzyżowania się, potrzebę wykładni przepisów prawa: 1) Czy na tle polskiego systemu prawnego dopuszczalne jest stosowanie przepisów kodeksu cywilnego o spółce do tzw. spółki cywilnej wewnętrznej, w której na zewnątrz występuje tylko jeden ze wspólników? 2) Czy dopuszczalne jest stosowanie przepisów kodeksu cywilnego o spółce w sytuacji, gdy grupa osób, realizując z góry przyjęty plan gospodarczy, rejestruje kilka podmiotów, których działalność w relacjach „zewnętrznych” sprawiać ma wrażenie niezależności podmiotów, podczas gdy w rzeczywistości chodzi o wspólną działalność, prowadzoną na wspólny rachunek, zaś transakcje dokonywane przez utworzone podmioty odbiegają od zasad, na jakich działałyby podmioty od siebie niezależne? 3) Czy w rozliczeniach wewnętrznych pomiędzy kilkoma osobami dopuszczalne jest stosowanie przez analogię art. 441 § 2 k.c. w sytuacji, w której osoby te wykorzystały istniejące pomiędzy nimi powiązania w celu wykazania dochodów niższych od tych, jakich należałoby oczekiwać, gdyby wymienione powiązania nie istniały, jeżeli osoby biorące udział w tym procederze podzieliły się w powstałym w ten sposób dodatkowym zyskiem, a następnie organ skarbowy nałożył na jedną z tych osób podatek dochodowy na podstawie art. 45 ust. 6 w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych? W ocenie Sądu Najwyższego powyższe nie usprawiedliwia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), a więc problemu, który wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale i innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen (por. m. in.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 4 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji. Zagadnienia muszą mieć charakter rzeczywisty i konkretny. Argumentacja uzasadniająca wniosek powinna stanowić odrębną, pogłębioną argumentację prawną wskazującą na zaistnienie powołanych okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2008 r., II PK 3/08, nie publ.; z dnia 19 października 2006 r., IV CSK 246/06, nie publ.; z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, nie publ.; z dnia 19 grudnia 2001 r., IV CZ 200/01, nie publ.). Zagadnienie sformułowane przez skarżącego, chociaż interesujące i obszernie uzasadnione, nie spełnia takich wymagań. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Apelacyjny obszernie przedstawił argumentację dotyczącą dopuszczalności konstruowania tzw. spółki cichej, mając na uwadze nie tylko poglądy wyrażane w doktrynie prawniczej, ale także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003 r., III CZP 67/03 (OSNC 2004, nr 12, poz.199). Wywody skarżącego w tym zakresie pozbawione są waloru nowości i nie pozwalają na przyjęcie, że rozwiązanie postawionych zagadnień skutkować będzie zmianą utrwalonego w orzecznictwie stanowiska, które nie neguje możliwości umownego uregulowania wzajemnych rozliczeń wynikających ze stosunku prawnego opartego na umowie nienazwanej, o cechach przypisywanych tzw. spółce cichej. Podkreślić ponadto należy, że w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia przyjęto ustalenie, że umowa stron nie przewidywała takich rozliczeń, gdyż nie obciążała cichych wspólników ryzykiem gospodarczym w szerszym zakresie aniżeli za zobowiązania związane z działalnością przedsiębiorstwa pokrywane z jego majątku, w szczególności majątkiem osobistym na takiej zasadzie jak wspólnicy spółki cywilnej. Tak zakreślona i nie poddająca się kontroli z przyczyn wskazanych w art. 39813 § 2 k.p.c. podstawa faktyczna wyznaczała przedmiot subsumpcji. Z kolei kwestie dotyczące stosowania art. 441 § 2 k.c. pozostają bez związku z rozstrzygnięciem sprawy. Przyczyną odmowy zastosowania tego przepisu przez Sąd Apelacyjny było bowiem ustalenie, że powód nie udowodnił, że poniósł szkodę, oraz ocena, że publiczno-prawny obowiązek uiszczenia podatku, ustalonego decyzją organu podatkowego, nie może zostać zakwalifikowany jako szkoda także 5 w relacji podatnika z innymi podmiotami, na których ten obowiązek nie spoczywał, uzasadniająca rozliczenia na takich zasadach jak współodpowiadający z tytułu czynu niedozwolonego. Ustalanie kto jest obowiązany do uiszczenia zobowiązania podatkowego, wynikającego z nieprawidłowego wliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów oraz zawyżania kosztów uzyskania przychodów, było kompetencją urzędu kontroli skarbowej, a określanie zasad partycypacji („wewnętrznej dystrybucji”) osób trzecich w tym zobowiązaniu wprost lub pośrednio (poprzez zastosowanie konstrukcji prawa cywilnego) w drodze sądowej należy uznać za niedopuszczalne. W braku szkody w powyższym rozumieniu rozstrzyganie, czy art. 441 § 2 k.c. przez analogię mógłby mieć zastosowanie do stron umowy nienazwanej, o cechach przypisywanych tzw. spółce cichej, jest bezprzedmiotowe. Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, o kosztach postępowania orzekając w oparciu o art. 98 § 3 w zw. z art. 99, art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., oraz § 12 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 6 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia prze Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (jedn. tekst: Dz. U. z 2013 r., poz. 490). [aw]