V CZ 81/19

Sygn. akt V CZ 81/19 POSTANOWIENIE Dnia 28 listopada 2019 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jacek Grela (przewodniczący) SSN Marcin Krajewski SSN Tomasz Szanciło (sprawozdawca) w sprawie z powództwa E.K. przeciwko G.P. (poprzednio: K.) o unieważnienie małżeństwa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 28 listopada 2019 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w (…) z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt V ACa (…), odrzuca zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 24 lipca 2019 r. Sąd Apelacyjny w (…) odrzucił osobistą skargę kasacyjną powoda od wyroku tego Sądu wydanego w sprawie z powództwa E.K. przeciwko G.P. (poprzednio K.) o unieważnienie małżeństwa, jako niedopuszczalną (art. 871 § 1 k.p.c.), z uwagi na sporządzenie jej osobiście przez stronę, wskazując, że powód nie ma tzw. zdolności postulacyjnej. W uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że w dniu 26 czerwca 2019 r. wpłynęła skarga kasacyjna sporządzona przez powoda, który na pytanie Sądu podał, iż jest to jego osobista skarga „wywiedziona niezależnie od skargi sporządzonej przez jego pełnomocnika”. 2 Na powyższe postanowienie zażalenie złożył powód, zaskarżając je w całości, podnosząc, że żadnego ze swoich pism składanych do Sądu nie określił jako „osobistą skargą kasacyjną powoda”, tak jak przyjęto w zaskarżonym postanowieniu. Wskazując na ten zarzut, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie sprawie biegu. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została ukształtowana w kodeksie postępowania cywilnego jako środek odwoławczy o szczególnym charakterze, nakierowanym na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa i jednolitości wykładni oraz usunięcie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń niesatysfakcjonujących stron. Zgodnie z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez m.in. adwokatów lub radców prawnych. Celem tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, który obejmuje także wniesienie skargi kasacyjnej, jest zapewnienie temu nadzwyczajnemu środkowi zaskarżenia odpowiedniego poziomu merytorycznego. Sporządzenie skargi kasacyjnej osobiście przez stronę pozbawioną zdolności postulacyjnej jest dotknięte brakiem nieusuwalnym i powoduje konieczność odrzucenia skargi bez wzywania do uzupełnienia tego braku (zob. np. postanowienia SN: z dnia 16 marca 2006 r., III CZ 5/06, niepubl., z dnia 5 października 2010 r., IV CZ 67/12, niepubl., z dnia 21 września 2011 r., I CZ 59/11, niepubl., z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 132/11, niepubl.). We wniesionym przez skarżącego zażaleniu (nazwanego „skargą” - k. 697) nie sposób odnaleźć okoliczności, które mogłyby stanowić uzasadnienie dla jego stanowiska o wadliwości zaskarżonego postanowienia. Oczywistym jest bowiem, że skarga kasacyjna (k. 671) została wniesiona osobiście przez powoda, a zatem nazwanie (określenie) jej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia „osobistą” skargą kasacyjną powoda nie oznacza nietrafności zrozumienia przez Sąd Apelacyjny intencji złożonego przez powoda środka zaskarżenia, mimo twierdzeń skarżącego w zażaleniu, że „nie określił jej osobistą skargą 3 kasacyjną powoda, lecz skargą powoda i osobistą skargą powoda do całości meritum tej sygnatury”. W rozpoznawanej sprawie powód nie miał zdolności postulacyjnej na podstawie art. 871 § 2 k.p.c., a więc nie mógł wnieść osobiście skargi kasacyjnej. Musiał zatem skorzystać z pomocy prawnej profesjonalnego pełnomocnika w celu spełnienia wymagania przymusu adwokacko-radcowskiego do wniesienia skargi kasacyjnej, co też nastąpiło (pełnomocnik z urzędu), a pełnomocnik sporządził i wniósł skargę kasacyjną w imieniu powoda. Z uzasadnienia zażalenia skarżącego wynikać by mogło, że oczekiwał on potraktowania jego skargi kasacyjnej jako uzupełnienie skargi kasacyjnej złożonej uprzednio przez jego pełnomocnika z urzędu. Przedstawiona w uzasadnieniu zażalenia argumentacja nie mogła jednak odnieść oczekiwanego przez skarżącego skutku. Skarga kasacyjna nie jest bowiem zwykłym środkiem zaskarżenia, lecz środkiem szczególnym o charakterze ściśle prawnym oraz ograniczonym zakresie podmiotowym, przedmiotowym i czasowym. Jedno z ograniczeń wprowadzono w przepisie statuującym przymus adwokacko-radcowski w postępowaniu kasacyjnym (w tym dla sporządzenia skargi kasacyjnej), którego intencją było - z jednej strony - zapewnienie stronom fachowej pomocy w dochodzeniu ich praw, a z drugiej - ochrona Sądu Najwyższego przed lawiną nieporadnie zredagowanych pism, niezawierających problemów jurydycznych, a jedynie wyrażających niezadowolenie strony z orzeczenia pomimo rozpoznania sprawy w dwóch instancjach sądowych. Dlatego też, to do sądu II instancji, a następnie do Sądu Najwyższego należy ocena, czy wniesione w sprawie pismo, nazwane skargą kasacyjną, spełnia wymagania formalne, określające dopuszczalność tego ściśle prawnego środka zaskarżenia. W związku z faktem, że w niniejszej sprawie odrębne pisma procesowe, oznaczone jako „skarga kasacyjna powoda”, zostały wniesione zarówno przez powoda (osobiście), jak też i jego pełnomocnika z urzędu, wyjaśnić należy, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem, wyrażonym tylko na gruncie art. 367 k.p.c. (zatem odnoszącym się tylko do postępowania apelacyjnego), od wyroku sądu I instancji przysługuje stronie jeden środek odwoławczy, niezależnie od tego, w ilu pismach został on wniesiony oraz czy pisma te składała sama strona, czy jej pełnomocnik. Pismo strony (osobistą apelację) można uznać 4 za uzupełnienie apelacji wniesionej przez pełnomocnika. Wynika to z tego, że w postępowaniu apelacyjnym nie istnieje przymus wniesienia apelacji przez profesjonalnego pełnomocnika, odmiennie niż w postępowaniu kasacyjnym. W postępowaniu przed Sądem Najwyższym, z uwagi na obowiązujący przymus adwokacko-radcowski, o którym mowa w art. 871 § 1 k.p.c., wykluczona jest możliwość składnia pism procesowych, w tym skargi kasacyjnej sporządzonej przez stronę osobiście, ze względu na tzw. brak zdolności postulacyjnej. W efekcie, pozbawia to stronę również możliwości (odmiennie, niż w postępowaniu apelacyjnym) potraktowania jej osobistej skargi kasacyjnej jako uzupełnienia skargi kasacyjnej złożonej przez jej profesjonalnego pełnomocnika. W tym stanie rzeczy, obowiązkiem Sądu Apelacyjnego było odrzucenie wniesionego środka zaskarżenia, co bezzasadnie kwestionował powód. Jednocześnie zażalenie strony, które nie spełnia ww. wymogów, a więc nie zostaje wniesione przez jedną z osób, o których mowa w art. 871 k.p.c., podlega odrzuceniu - jako niedopuszczalne. W konsekwencji, zażalenie powoda podlegało odrzuceniu, albowiem zostało wniesione przez niego osobiście, co nie spełnia ww. wymogów. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 3986 § 3 w zw. art. 3941 § 3 k.p.c., orzeczono jak w sentencji. as] jw