V K 51/61

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia F. Korzeń.Sędziowie: J. Dorsz (sprawozdawca), M. Budzianowski.Prokurator: F. Przyjemski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Teofila Z.-T. oskarżonego z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) i Agnieszki Z.-T. oskarżonej z art. 1 § 1 wymienionego wyżej dekretu, po rozpoznaniu założonej przez Prokuratora Generalnego PRL rewizji nadzwyczajnej od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 28 lipca 1960 r., utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Bytowie z dnia 15 marca 1960 r., na podstawie art. 396-400, 383 pkt 2 i 3, 338 k.p.k.1. uchylił zaskarżony wyrok co do kary i kwalifikacji czynu i skazał: 1) oskarżonego Teofila Z.-T. za przypisany mu czyn przestępny z mocy art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na karę 2 lat więzienia i 3.000 złotych grzywny z zamianą w razie jej nieuiszczenia na 30 dni więzienia, z zaliczeniem na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania od dnia 18 sierpnia 1958 r. do dnia 29 września 1958 r. oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na przeciąg lat dwóch; 2) Agnieszkę Z.-T., za przypisany jej czyn przestępny z mocy art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na karą 6 miesięcy więzienia z zawieszeniem warunkowym tej wykonania na przeciąg lat dwóch oraz na 1.500 złotych grzywny z zamianą w razie jej nieuiszczenia na 15 dni więzienia (...).Prokurator Generalny Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej założył rewizję nadzwyczajną od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Koszalinie z dnia 28 lipca 1960 r. - jako rewizyjnego - utrzymującego w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Bytowie z dnia 15 marca 1960 r. w sprawie Teofila Z.-T. oskarżonego z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) i Agnieszki Z.-T. oskarżonej z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68).Rewizja nadzwyczajna zarzuca:obrazę przepisów art. 1 § 1 i § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. polegającą na niesłusznym przyjęciu, że w czynie oskarżonych mieszczą się tylko znamiona przestępstwa z art. 262 § 2 k.k.Rewizja zawiera wnioski:1) o uchylenie obu zaskarżonych wyroków,2) o uznanie Teofila Z.-T. za winnego zbrodni z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca, 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) a Agnieszki Z.-T. za winną występku z art. 1 § 1 cytowanego dekretu i o skazanie ich z tego przepisu prawa na odpowiednią karę, z zawieszeniem jej wykonania wobec oskarżonej Agnieszki Z.-T.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Akt oskarżenia zarzucał Teofilowi Z.-T., że jako inkasent Gromadzkiej Rady Narodowej w T. przywłaszczył sobie zebrane z tytułu podatków i składek PZU pieniądze w kwocie 1.500 zł, tj. popełnienie przestępstwa z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68), zaś Agnieszce Z.-T., że przywłaszczyła sobie około 625 zł pobrane od chłopów tytułem podatków i składek PZU, tj. o przestępstwo z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68).Sąd Powiatowy w Bytowie wyrokiem z dnia 9 grudnia 1958 r. skazał Teofila Z.-T. na zasadzie art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. na 2 lata więzienia oraz utratę praw publicznych, natomiast Agnieszkę Z.-T. na zasadzie art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. na 6 miesięcy więzienia, przy czym wykonanie kary Agnieszce Z.-T. zawieszono na okres 2 lat. Na skutek rewizji założonej od tego wyroku przez obrońcę skazanych Sąd Wojewódzki w Koszalinie wyrokiem z dnia 11 września 1959 r. uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Powiatowemu w Bytowie do ponownego rozpoznania.Sąd Wojewódzki, uchylając wyrok I instancji, zajął niesłuszne stanowisko, że dopiero po wydaniu przez poborcę skarbowego kwitu można mówić o zainkasowaniu pieniędzy i że dopiero wtedy wyłączną szkodę ponosi Skarb Państwa oraz że dopiero wtedy zachodzi zagarnięcie mienia społecznego i że jeśli wpłacający podatek nie żąda pokwitowania, to taką wpłatę można uważać jedynie za prywatną umowę, wpłacający więc działa w tym wypadku na własne ryzyko. Tym jednak niesłusznym stanowiskiem Sądu Wojewódzkiego, wyrażonym w uzasadnieniu wyroku Sądu rewizyjnego stosownie do przepisu art. 392 k.p.k., związany był Sąd Powiatowy, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Stosownie do tego Sąd Powiatowy wyrokiem z dnia 15 marca 1960 r. skazał oskarżonego Teofila Z.-T. z art. 262 § 2 k.k. na 7 miesięcy więzienia, a oskarżoną Agnieszkę Z.-T. z art. 262 § 2 k.k. na 6 miesięcy więzienia, przy czym tej ostatniej wykonanie orzeczonej kary zawiesił warunkowo na przeciąg lat dwóch.Uzasadniając przyjętą kwalifikację z art. 262 § 2 k.k. Sąd Powiatowy w uzasadnieniu wydanego w tej sprawie wyroku stwierdził między innymi, że pieniądze otrzymane od rolników przez inkasentów podatkowych stają się własnością Skarbu Państwa dopiero z chwilą wystawienia przez inkasenta formalnego kwitu i zaksięgowania ich przez tegoż inkasenta, wobec zaś tego, że oskarżeni nie wystawiali formalnych kwitów, zagarnięcie przez nich pobranych tytułem podatku kwot może być kwalifikowane jedynie jako przestępstwo z art. 262 § 2 k.k. Stanowisko takie, będące następstwem oczywiście błędnego poglądu Sądu Wojewódzkiego wyrażonego w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 września 1959 r., ostać się nie mogło z przyczyn następujących:Oskarżony Teofil Z.-T. był inkasentem GRN w T. i z tego tytułu w zakres jego obowiązków wchodziło oczywiście przyjmowanie należności z tytułu podatków i opłat; inkasował on również składki ubezpieczeniowe PZU.Kwoty przyjęte przez niego od obywateli z powyższych tytułów stawały się z tą chwilą mieniem społecznym, a fakt przyjęcia wpłat obowiązany on był potwierdzić odpowiednim pokwitowaniem. Niewystawianie pokwitowań było w rozumieniu oskarżonego środkiem do dokonania zamierzonego przezeń przestępstwa polegającego na przywłaszczeniu sobie przyjętego, w charakterze inkasenta, mienia społecznego, natomiast nie nadawało ono charakteru mienia prywatnego zainkasowanym kwotom.Skoro więc przewód sądowy udowodnił obojgu oskarżonym dokonanie czynów zarzucanych im aktem oskarżenia, a nadto gdy się zważy, że inkasent PGRN był zgodnie z przepisem art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) szczególnie odpowiedzialny za zainkasowane przez siebie w tym charakterze pieniądze (zob. orzecz. SN z dnia 20 IV 1954 r. PiP 5/54, str. 1114), jak również że był on już poprzednio w 1957 r. karany z art. 1 § 1 dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) na 9 miesięcy więzienia z zawieszeniem wykonania tej kary na 3 lata, a mimo to powrócił do przestępstwa tego samego rodzaju i z identycznych pobudek - należało przyjąć, że w stosunku do tego oskarżonego kwalifikacja prawna z art. 1 § 3 lit. a) dekretu z dnia 4 marca 1953 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 68) oraz w stosunku do Agnieszki Z.-T. kwalifikacja z art. 1 § 1 tegoż dekretu są w pełni uzasadnione, a wymierzone im przez Sąd Najwyższy kary odpowiadają ich zawinieniu.Z powyższych powodów orzeczono jak w sentencji.