V K 538/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Wagner (sprawozdawca).Sędziowie: P. Ławacz, J. Zakrzewska.Prokurator Generalnej Prokuratury: S. Mocarski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Edwarda D. oskarżonego z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) i Mariana K. oskarżonego z art. 4 § 1 tejże ustawy, po rozpoznaniu założonej przez Generalnego Prokuratora PRL rewizji nadzwyczajnej na niekorzyść oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi jako rewizyjnego z dnia 26 lutego 1962 r. uchylającego wyrok Sądu Powiatowego w Łęczycy z dnia 2 grudnia 1961 r., na mocy art. 394-396, 383 pkt, 2 i 3, 386 § 1 k.p.k.1. uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w stosunku do oskarżonego Edwarda D. i utrzymał w mocy wyrok Sądu Powiatowego w Łęczycy z dnia 2 grudnia 1961 r.; 2. w stosunku do oskarżonego Mariana K. uchylił oba powyższe wyroki i uznał oskarżonego Mariana K. za winnego tego, że w czasie od listopada 1959 r. do listopada 1960 r. w G. nabył od Edwarda D. około 8 ton przetworów zbożowych wartości około 30.000 zł z wiedzą, że pochodziły one z przestępstwa, i za to na mocy art. 160 k.k. skazał tegoż oskarżonego Mariana K. na 8 miesięcy więzienia z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 26 sierpnia l961 r. oraz na 5.000 zł grzywny z zamianą w razie nieuiszczenia na 100 dni więzienia (...).Wyrokiem Sądu Powiatowego w Łęczycy z dnia 2 grudnia 1961 r. zostali skazani:1. Edward D. z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) za to, że od listopada 1959 r. do listopada 1960 r. w G., jako kierownik młyna państwowego należącego do Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych w K., przywłaszczył sobie około 8 ton przetworów zbożowych wartości około 30.000 zł na szkodę tegoż Przedsiębiorstwa - na karę 2 lat i 3 miesięcy więzienia, 30.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 450 dni więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat, z zaliczeniem na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania od dnia 7 sierpnia 1961 r. do dnia wyroku;2. Mariana K. z art. 4 § 1 cytowanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) za to, że w tymże samym czasie w G., jako właściciel piekarni, nabył od kierownika młyna państwowego, Edwarda D. około 8 ton przetworów zbożowych wartości około 30.000 zł z wiedzą, że przetwory te zostały przywłaszczone przez Edwarda D. na szkodę Rejonowego Przedsiębiorstwa Młynów Gospodarczych w K. - na karę 1 roku więzienia i 20.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 300 dni więzienia i z zaliczeniem na poczet kary pozbawienia wolności okresu tymczasowego aresztowania od dnia 26 sierpnia 1961 r. do dnia wyroku.Sąd Wojewódzki w Łodzi, po rozpoznaniu rewizji prokuratora domagającego się podwyższenia kar wymierzonych obu oskarżonym oraz rewizji obrońców oskarżonego Edwarda D. i oskarżonego Mariana K., wyrokiem z dnia 26 września 1962 r. 1) uchylił zaskarżony wyrok; 2) uznał Edwarda D. za winnego tego, że od listopada 1959 r. do listopada 1960 r. w W., jako kierownik młyna państwowego należącego do RPMG w K., przekraczając swą władzę w celu osiągnięcia korzyści majątkowej dla siebie, oszukiwał rolników na wadze przy wydawaniu im przetworów zbożowych, w wyniku czego naraził ich na straty w wysokości około 30.000 zł, działając tym samym na szkodę interesu prywatnego - i z mocy art. 286 § 2 k.k. skazał go na karę 1 roku więzienia z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 7 sierpnia 1961 r. do dnia wyroku II instancji, 3.000 zł grzywny z zamianą w razie nieściągalności na 3 miesiące więzienia oraz utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres 3 lat; 3) uznał Mariana K. za winnego tego, że w tymże czasie w G., jako właściciel piekarni, nabył od kierownika młyna państwowego oskarżonego Edwarda D. około 8 ton przetworów zbożowych, o których na podstawie okoliczności towarzyszących nabyciu powinien był przypuszczać, że uzyskane zostały z przestępstwa - i z mocy art. 161 k.k. skazał go na karę 4 miesięcy aresztu, z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 26 sierpnia 1961 r. do dnia 2 grudnia 1961 r.Rewizja nadzwyczajna Prokuratora Generalnego PRL, założona (na niekorzyść oskarżonego), z zachowaniem terminu z art. 397 k.p.k., od powyższego wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi - jako rewizyjnego - z dnia 26 lutego 1962 r., zarzuca:1. obrazę przepisów prawa materialnego polegającą co do oskarżonego Edwarda D. na niesłusznym skazaniu go z art. 286 § 2 k.k., gdy w istocie uzyskanie przez niego w sposób oszukańczy - ze szkodą chłopów oddających zboże do przemiału - pewnych nadwyżek przetworów zbożowych, które następnie zostały sprzedane współoskarżonemu Marianowi K., i zagarnianie dla siebie należności pieniężnych stanowiło zabór mienia społecznego, przy czym ze względu na zajmowane przez oskarżonego Edwarda D. stanowisko kierownika młyna państwowego powinno być zakwalifikowane z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228);2. obrazę przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 8, 320 i 382 k.p.k., co do oskarżonego Mariana K. polegającą na niesłusznym pominięciu ujawnionych na rozprawie okoliczności wskazujących na to, że nabywając mąkę żytnią od kierownika młyna państwowego Edwarda D. przez dłuższy czas i w znacznych ilościach z wiedzą, że tenże Edward D. własnego gospodarstwa rolnego nie posiada i tak znacznych ilości własnej mąki mieć nie może - oskarżony Marian K. zdawał sobie sprawę, iż mąka ta stanowi własność społeczną i została uzyskana w sposób przestępny przez jej zagarnięcie na szkodę tegoż młyna państwowego, co wypełnia znamiona przestępstwa z art. 4 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.W konkluzji rewizja nadzwyczajna zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku sądu rewizyjnego i utrzymanie w mocy wyroku Sądu Powiatowego w Łęczycy z dnia 2 grudnia 1961 r.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Jak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi, Sąd ten podzielił w zasadzie ustalenia Sądu I instancji co do oszukańczego uzyskania przez oskarżonego Edwarda D. nadwyżek przemiałowych ze szkodą dla chłopów, oddających zboże do przemiału, a następnie sprzedawania tychże nadwyżek współoskarżonemu Marianowi K. Sąd rewizyjny słusznie też odrzucił obronę oskarżonego Edwarda D. i przyjął, że mąka sprzedawana Marianowi K. nie stanowiła własności Edwarda D., za czym przemawiało ukrywanie tych transakcji pod obcym nazwiskiem oraz jego zachowanie się po ujawnieniu przestępstwa.Sąd rewizyjny przyjął, że uzyskiwane w sposób przestępny przez tegoż oskarżonego nadwyżki w żadnym razie nie mogły być zaliczone na zysk Przedsiębiorstwa, że zatem zagarnięcie ich nie miało cech zagarnięcia mienia społecznego, lecz jedynie stanowiło działanie na szkodę interesu prywatnego (oszukanych chłopów) i zawierało znamiona przestępstwa z art. 286 § 2 k.k.Ta ocena prawna czynu oskarżonego Edwarda D. jest nietrafna.Nadwyżki mąki powstałe w wyniku oszukańczej działalności oskarżonego Edwarda D. znalazły się nie gdzie indziej, tylko właśnie w przedsiębiorstwie państwowym, które ponosiło pełną odpowiedzialność materialną za ich zwrot oszukanym klientom młyna. Wprawdzie nie można tu operować pojęciem "zysku z oszukańczych machinacji", jednakże chodzi o to, że wskutek usunięcia i sprzedaży tych nadwyżek roszczenia oszukanych klientów musiałyby ulec zaspokojeniu z majątku Przedsiębiorstwa, co uzasadnia przyjęcie, że zamach na te nadwyżki jest zamachem na mienie społeczne. W świetle tych rozważań zakwalifikowanie czynu oskarżonego Edwarda D. z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) należy uznać za prawidłowe.Wyrok Sądu Powiatowego w Łęczycy zapadły w sprawie niniejszej trafnie określił wysokość grzywny odpowiadającej wartości mienia zagarniętego przez oskarżonego Edwarda D., a przy wymiarze kary pozbawienia wolności, niewiele odbiegającym od ustawowego minimum, słusznie uwzględnił okoliczności natury podmiotowej.Co do oskarżonego Mariana K., to Sąd rewizyjny - jak to wynika z uzasadnienia wyroku - przyjął, że brak jest dowodów na to, aby oskarżony Marian K. wiedział, z jakiego źródła pochodzi mąka, którą nabywał od Edwarda D. Sam fakt, że wiedział on o tym, iż Edward D. jest kierownikiem młyna państwowego, nie wystarcza - zdaniem Sądu - do przypisania Marianowi K. przestępstwa umyślnego z art. 4 § 1 cytowanej ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., czy nawet z art. 160 k.k.Sąd rewizyjny pominął jednak w swych rozważaniach szereg okoliczności istotnych dla oceny winy Mariana K. Jak to bowiem wynika z wyjaśnień tegoż oskarżonego, on jako właściciel prywatnej piekarni, mając trudności w uzyskaniu w drodze oficjalnego przydziału potrzebnych ilości mąki żytniej, kupował systematycznie w ciągu blisko roku znaczne ilości mąki żytniej z młyna państwowego, nie dostarczając własnego zboża. Mąkę tę sprzedawał mu kierownik młyna nie posiadający własnego gospodarstwa rolnego i nie mogący uzyskiwać z dzierżawionej niewielkiej parceli przy młynie tak znacznych ilości własnego zboża. Mąka była przy tym dostarczana Marianowi K. na podstawie kwitów wystawianych na nazwisko Józefa M., rolnika, który zboża na przemiał tej mąki nie dostarczał, o czym Marian K. wiedział, gdyż syn Józefa M. woził mu wspomnianą mąkę.Wszystkie te okoliczności we wzajemnym logicznym powiązaniu z sobą wskazywały wyraźnie na to, że Marian K., nabywając mąkę, orientował się dobrze, że nie jest ona własnością oskarżonego Edwarda D., lecz została przez niego uzyskana w sposób przestępny.Ten przestępny sposób mógł polegać ma zagarnięciu mąki przez Edwarda D., tak jak to było w rzeczywistości, ale mógł on również polegać na nielegalnym przemiale potajemnie skupowanego zboża. Nie zostało wykazane z dostateczną pewnością żeby oskarżony Marian K. miał świadomość, iż mąka została przez współoskarżonego Edwarda D. zagarnięta, co uzasadnia zakwalifikowanie przestępstwa przypisanego oskarżonemu Marianowi K. z art. 160 k.k.Przy wymiarze kary należało - w stosunku do oskarżonego Mariana K. - uwzględnić z jednej strony to, że zysk jego osiągnięty przez zwiększenie obrotów piekarni nie był szczególnie duży, gdyż za mąkę musiał przecież współoskarżonemu Edwardowi D. płacić, a z drugiej strony, że jest on człowiekiem starszym, o nienagannej przeszłości.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji wyroku.