VI KR 1/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia dr A. Kafarski (sprawozdawca). Sędziowie: J. Cieślak, M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Graff.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Saturniny R., oskarżonej z art. 247 § 1 k.k., postanowił na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) postępowanie w sprawie umorzyć, a koszty postępowania zaliczyć na rachunek Skarbu Państwa.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Powiatowego w Białymstoku z dnia 30 maja 1974 r. oskarżona Saturnina R. została uznana za winną tego, że w dniu 5 kwietnia 1974 r., zeznając w charakterze świadka przed Sądem Powiatowym w B. - będąc uprzedzona o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania - świadomie zeznała nieprawdę, że Jan K. i Mieczysław R. nie brali udziału w pobiciu Józefa M., chociaż faktycznie fakt ten zdarzył się. Czyn ten został zakwalifikowany z art. 247 § 1 k.k., jednakże Sąd Powiatowy zastosował do oskarżonej art. 54 § 1 k.k. i wymierzył jej karę 10.000 zł grzywny.Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonej w części co do kary, wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku przez zastosowanie art. 247 § 4 pkt 2 k.k. i odstąpienie od wymierzenia oskarżonej kary.Sąd Wojewódzki w związku z rozpoznaniem wyżej wymienionej rewizji przedstawił na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. Sądowi Najwyższemu następujące zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy:"Czy określenie zawarte w art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159): "zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 2, karą ograniczenia wolności lub karą grzywny" odnosi się również do art. 54 § 1 k.k., jeżeli sąd zastosował ten przepis"?Sąd Najwyższy na podstawie art. 390 § 5 k.p.k. sprawę Saturniny R. przejął do swego rozpoznania.Uzasadnienie prawneRozpoznając tę sprawę, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Przepis art. 54 § 1 k.k. stanowi, że za przestępstwo zagrożone tylko karą pozbawienia wolności, której dolna granica nie jest wyższa od 3 miesięcy, sąd może w warunkach w tym przepisie przewidzianych wymierzyć karę ograniczenia wolności albo grzywnę. O możliwości zastosowania wymienionego przepisu decyduje więc dolna granica zagrożenia karą pozbawienia wolności, tj. dolna granica tej kary, która przewidziana jest w konkretnym przepisie części szczególnej kodeksu karnego.W wypadku gdy sąd zastosuje przepis art. 54 k.k. i wymierzy karę ograniczenia wolności albo karę grzywny dolna granica zagrożenia przestępstwa w postaci wyłączenia kary pozbawienia wolności pozostaje nie zmieniona. W szczególności bez wpływu na to zagrożenie pozostaje okoliczność, że w razie orzeczenia grzywny na podstawie tego ogólnego przepisu wymiar jej nastąpi w granicach przewidzianych w art. 36 § 1 k.k., a więc w granicach właściwych dla grzywny samoistnej. Ma to jedynie znaczenie w zakresie prawidłowego stosowania przepisów kodeksu karnego - ze względu na znaczną różnicę w rozpiętości grzywny orzekanej jako kara samoistna i grzywny orzekanej obok kary pozbawienia wolności.Ustawa z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii, stanowiąc w art. 2 ust. 1 pkt 1 o przestępstwach zagrożonych między innymi karą grzywny, ma natomiast na myśli grzywnę samoistną (...). Jeżeli więc przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności, np. do 5 lat, a sąd pierwszej instancji stosując art. 54 § 1 k.k. orzekł grzywnę w wysokości przekraczającej 1.000 zł, to wydawałoby się, że sąd rewizyjny nie może umorzyć postępowania na podstawie ustawy o amnestii, jeśliby doszedł do wniosku, iż wysokość grzywny została ustalona prawidłowo, na przeszkodzie bowiem umorzenia stałoby zagrożenie przypisanego oskarżonej czynu w postaci kary pozbawienia wolności do 5 lat i wymierzenie samoistnej grzywny wyższej od kwoty 1.000 zł (art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy o amnestii).Takie rozumowanie jest jednak nietrafne.Przepis art. 54 § 1 k.k. przewiduje dobrodziejstwo dla sprawców przestępstw zagrożonych tylko karą pozbawienia wolności, gdy dolna granica tego zagrożenia nie jest wyższa niż 3 miesiące i gdy wymiar kary pozbawienia wolności, odpowiadający dyrektywom określonym w art. 50 § 1 k.k., nie przekroczyłby 6 miesięcy.Dobrodziejstwo przewidziane w art. 54 § 1 k.k. sprowadza się do tego, że sąd w razie istnienia okoliczności wskazanych w tym przepisie, gdy skazanie na karę pozbawienia wolności nie byłoby celowe, ma prawo zamiast kary pozbawienia wolności wymierzyć karę ograniczenia wolności albo grzywnę.Również każda ustawa o amnestii, co wynika z jej istoty, jest dobrodziejstwem dla sprawców przestępstw, dlatego też jej postanowienia, jakkolwiek podlegające wykładni ścisłej, nie mogą być interpretowane w ten sposób, by prowadziły do wykładni niekorzystnej dla sprawców przestępstw, które podlegają amnestii.Do takiego właśnie rozstrzygnięcia doszłoby w stosunku do sprawców przestępstw, którym w związku z zastosowaniem dobrodziejstwa przewidzianego w art. 54 § 1 k.k. wymierzono karę grzywny przekraczającą kwotę 1.000 zł, dobrodziejstwo to bowiem ze względu na przepis art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy o amnestii obróciłoby się na ich niekorzyść, stanowiąc przeszkodę do umorzenia postępowania na podstawie przepisów ustawy o amnestii.Nielogiczność i niesłuszność takiej wykładni wystąpiłyby z całą jaskrawością na tle niniejszej sprawy. Jeśliby bowiem w stosunku do oskarżonej za złożone przez nią fałszywe zeznania nie zastosowano dobrodziejstwa przewidzianego w art. 54 § 1 k.k. i w związku z tym nie wymierzono grzywny w kwocie 10.000 zł, lecz wymierzono wyjątkowo surową karę nawet w wymiarze 3 lat pozbawienia wolności - to postępowanie karne przeciwko tej oskarżonej musiałoby zostać umorzone, gdyż ze względu na art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. a ustawy o amnestii zostałaby orzeczona kara podlegająca darowaniu, w chwili bowiem wejścia tej ustawy w życie oskarżona jako matka sprawowała pieczę nad dziećmi w wieku do lat 16.Skazanie z zastosowaniem art. 54 § 1 k.k. na grzywnę bez względu na jej wysokość zawiera implicite stwierdzenie, że kara pozbawienia wolności nie może być surowsza od 6 miesięcy pozbawienia wolności, a więc stwierdzenie, że sąd z korzyścią dla oskarżonego odstąpił od wymierzenia kary pozbawienia wolności.W konkluzji przeto trzeba stwierdzić, że w związku z tym, iż dobrodziejstwo przewidziane w art. 54 § 1 k.k. nie może obrócić się na niekorzyść oskarżonego po wejściu w życie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159), należy w razie skazania na grzywnę na podstawie wymienionego przepisu bez względu na wysokość wymierzonej grzywny postępowanie w stosunku do oskarżonej umorzyć na podstawie wskazanych w części dyspozytywnej przepisów ustawy o amnestii.