Z 59/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia płk Z. Wizelberg (sprawozdawca). Sędziowie: płk Z. Furtak, ppłk C. Gajewski. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk J. Szulczyk.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy Mirosława W., prawomocnie skazanego wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego z dnia 26 lutego 1969 r. za przestępstwo z art. 109 § 1 k.k.W.P. na karę 9 miesięcy więzienia, darowaną na mocy amnestii z 1969 r. na postawie postanowienia tegoż Sądu z dnia 29 lipca 1969 r., po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 1970 r. zażalenia obrońcy na postanowienie powyższego Sądu z dnia 9 lipca 1970 r. dotyczące uchylenia postanowienia o zastosowaniu amnestii, po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii (Dz. U. Nr 21, poz. 151) w uwzględnieniu zażalenia obrońcyuchylił zaskarżone postanowienie Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 9 lipca 1970 r. i na mocy art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii odstąpił od zastosowania do skazanego Mirosława W. przepisu art. 11 ust. 1 cytowanej ustawy.Uzasadnienie faktyczneMirosław W. został prawomocnie skazany wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 26 lutego 1969 r. za przestępstwo z art. 109 § 1 k.k.W.P. na karę 9 miesięcy więzienia. Postanowieniem z dnia 29 lipca 1969 r. tegoż Sądu kara ta została darowana z mocy art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii. Mirosław W. został pouczony o treści art. 11 ust. 1 cytowanej ustawy amnestyjnej, w myśl którego kara darowana podlega wykonaniu, a poprzednie orzeczenie o zastosowaniu amnestii podlega uchyleniu, jeżeli w ciągu 2 lat od darowania kary Mirosław W. popełni nowe umyślne przestępstwo podobne.Mimo to Mirosław W. dopuścił się w czasie od 18 stycznia 1970 r. do 14 lutego 1970 r. ponownie przestępstwa przeciw obowiązkowi wojskowemu, za które prawomocnym wyrokiem Sądu Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 1970 r. został skazany na podstawie art. 303 § 3 w związku z art. 60 § 1 k.k. - przy zastosowaniu art. 57 § 1 i 3 pkt 3 k.k. - na karę 3 miesięcy pozbawienia wolności.W tym stanie rzeczy Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w Warszawie postanowieniem z dnia 9 lipca 1970 r., na mocy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, uchylił poprzednie postanowienie o zastosowaniu do Mirosława W. amnestii i zarządził wykonanie wobec niego reszty kary pozbawienia wolności uprzednio darowanej.Na to postanowienie z dnia 9 lipca 1970 r. wniósł zażalenie obrońca, domagając się uchylenia tego postanowienia i odstąpienia od stosowania do Mirosława W. ust. 1 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, a to na podstawie ust. 2 art. 11 cytowanej ustawy. Obrońca wywodzi, że skazany jest człowiekiem niepełnowartościowym pod względem psychicznym i niezdolnym do odbywania zasadniczej służby wojskowej, że po zwolnieniu go z zakładu karnego podjął pracę i że wykonanie obecnie pozostającej do odcierpienia krótkotrwałej kary 3 miesięcy pozbawienia wolności przerwałoby podjętą przez niego prawidłową organizację jego życia w nowym środowisku. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej wnosił na posiedzeniu Sądu Najwyższego o uwzględnienie powyższego zażalenia obrońcy i o uchylenie zaskarżonego postanowienia.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.1. Artykuł 11 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może odstąpić od zarządzenia wykonania kary za przestępstwo, za które kara została z mocy amnestii uprzednio darowana, a to mimo iż sprawca dopuścił się w ciągu 2 lat umyślnego przestępstwa podobnego.W zaskarżonym postanowieniu Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego odmówił zastosowania do Mirosława W. przepisu ust. 2 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, przy czym stanowisko swoje uzasadnił w następujący sposób:"Sąd w sprawie niniejszej nie dopatrzył się okoliczności szczególnych w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy amnestyjnej. Fakt, że w sprawie So 144/70 Mirosław W. skazany został w związku z art. 25 § 2 k.k. przy uznaniu, że jego zdolność kierowania swym postępowaniem w chwili czynu była w znacznym stopniu ograniczona, nie może spowodować odstąpienia przez sąd od uchylenia postanowienia o zastosowaniu amnestii.Okoliczność ta wpłynęła na wymiar kary w sprawie So 144/70. Jak wynika z orzeczenia GWKL nr 2451/3/70 (So 144/70) skazany zdolny jest do służby w formacjach samoobrony.Zdolność kierowania swym postępowaniem u Mirosława W. nie była zniesiona całkowicie, brak zaś jest danych lekarskich co do jego stanu psychicznego w okresie od 28 grudnia 1968 r. do 19 stycznia 1969 r., gdy popełnił czyn darowany mu następnie w drodze amnestii.Skazany jest człowiekiem młodym, kawalerem, żadne więc szczególne względy rodzinne nie przemawiają za odstąpieniem od zasady wyrażonej w art. 11 ust. 1 ustawy o amnestii.Popełnione zaś czyny są przestępstwem o szczególnie znacznym stopniu społecznego niebezpieczeństwa".2. Z powyższą argumentacją zawartą w zaskarżonym postanowieniu zgodzić się nie można.Orzecznictwo sądów wojskowych zaleca szczególnie łagodne traktowanie przy wymiarze kary osób, które zostały wcielone do wojska jedynie na skutek tego, że we właściwym czasie komisja poborowa nie mogła wykryć istotnych wad ich zdrowia czyniących ich niezdolnymi do pełnienia czynnej służby wojskowej, a które to osoby, gdyby te wady zdrowia wykryto, nie byłyby w ogóle powołane do odbywania czynnej służby wojskowej.Podstawowym orzeczeniem jest tutaj uchwała składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 24 marca 1964 r. RNw 70/62, opublikowana miedzy innymi w Orzecznictwie Izby Wojskowej Sądu Najwyższego za lata 1962-1967 (wyd. MON z 1968 r.) pod poz. 90. Teza 2 tej uchwały brzmi: "Jeżeli sprawca przestępstwa wojskowego nie podlegał - z powodu wady zdrowia - powołaniu do odbycia czynnej służby wojskowej i ta wada zdrowia miała wpływ na popełnienie przez niego przestępstwa, to powinno to być uwzględnione jako okoliczność łagodząca lub wyjątkowa (w sensie art. 53 § 1 k.k.W.P.) w zależności od stopnia tego wpływu, a w wypadkach szczególnych może to uzasadniać nawet umorzenie postępowania karnego z mocy art. 7 k.k.W.P.Jakkolwiek uchwała powyższa została wydana pod rządem dawnego kodeksu karnego Wojska Polskiego i powołuje się na przepisy tegoż kodeksu, to jednak ma ona mutatis mutandis pełne zastosowanie do wymiaru kary za przestępstwa wojskowe określone w kodeksie karnym z 1969 r.3. W sprawie Mirosława W. orzeczenie Garnizonowej Komisji Lekarskiej przy 2 Centralnym Szpitalu Klinicznym WAM z dnia 3 kwietnia 1970 r. stwierdza, że Mirosław W. dotknięty jest psychopatią czyniącą go niezdolnym do odbywania czynnej służby wojskowej, a zdolnym jedynie do służby w formacjach samoobrony (które nie wchodzą w zakres czynnej służby wojskowej). W uzasadnieniu tego orzeczenia wyraźnie stwierdzono, że schorzenie, którym dotknięty jest Mirosław W., ma charakter przewlekły i istniało jeszcze przed wcieleniem go do służby wojskowej.Z orzeczenia tego wynika więc, że gdyby właściwa komisja poborowa wykryła we właściwym czasie, iż Mirosław W. dotknięty jest opisanym schorzeniem, to nie zostałby on w ogóle powołany do czynnej służby wojskowej, nie byłby żołnierzem, a więc nie miałby okazji dopuszczenia się przestępstwa przeciwko obowiązkowi wojskowemu.Zachodzi pytanie, czy anomalia psychiczna stwierdzona u Mirosława W. oraz obiektywnie błędna decyzja właściwej komisji poborowej co do wcielenia oskarżonego do czynnej służby wojskowej miały czy też nie miały wpływu na popełnienie przez Mirosława W. w krótkim odstępie czasu dwóch kolejnych przestępstw przeciwko obowiązkowi wojskowemu.Na pytanie to daje wyraźną odpowiedź orzeczenie sądowopsychiatryczne wydane przez Poradnię Zdrowia Psychicznego 2 Centralnego Szpitala Klinicznego WAM z dnia 12 marca 1970 r., z którego wynika, że "zdolność kierowania swym postępowaniem była u Mirosława W. w okresie zarzucanego mu czynu i w odniesieniu do niego ograniczona w stopniu znacznym w rozumieniu art. 25 § 2 k.k.".Orzeczenie to, wydane przez 3 lekarzy psychiatrów, w sposób autorytatywny przesądza kwestię ścisłego związku miedzy obydwoma popełnionymi przez Mirosława W. przestępstwami przeciwko obowiązkowi wojskowemu (objętymi wyrokami So 95/69 i So 144/70) a stwierdzoną u niego anomalią psychiczną w postaci psychopatii, istniejącą od czasów szkolnych i czyniącą go niezdolnym do odbywania czynnej służby wojskowej.Skoro Mirosław W. dopuścił się obu przestępstw przeciwko obowiązkowi wojskowemu w okolicznościach tak szczególnych, to jest oczywiste, że zgodnie z cytowaną uchwałą składu siedmiu sędziów Izby Wojskowej SN należało - przy wymiarze kary - traktować oskarżonego w sposób szczególnie łagodny.4. Ten obowiązek szczególnie łagodnego traktowania Mirosława W. przy wymiarze kary nie kończy się - jak to błędnie przyjmuje Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu - z chwilą wydania wyroku skazującego, ale dotyczy w dalszym ciągu także i takich zagadnień, jak stosowanie lub odstąpienie od stosowania art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii. I tutaj chodzi bowiem o nic innego jak tylko o karę za popełnione przez Mirosława W. przestępstwa przeciw obowiązkowi wojskowemu.Opisane okoliczności popełnienia przez Mirosława W. obu przestępstw przeciw obowiązkowi wojskowemu stanowią "szczególnie uzasadniony wypadek", o którym mowa w ust. 2 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii i w całej pełni uzasadniają - wbrew poglądowi Sądu I instancji - odstąpienie od stosowania ust. 1 art. 11 tejże ustawy.5. Intencją ustawodawcy w odniesieniu do art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii jest surowe traktowanie tej kategorii sprawców, którzy po skorzystaniu z dobrodziejstwa amnestii nie wyciągnęli dla siebie żadnych wniosków co do konieczności zmiany swego postępowania i w ciągu 2 lat popełnili umyślne przestępstwo podobne, a więc powrócili na drogę przestępstwa (stali się recydywistami). Recydywę (powrót do przestępstwa) ustawa z dnia 21 lipca 1969 roku o amnestii potraktowała wprawdzie nieco odmiennie od powrotu do przestępstwa przewidzianego w art. 60 § 1 k.k., ale na tych samych podstawach co w art. 60 § 1 k.k.Z powyższego wynika, że "szczególnie uzasadnionym wypadkiem" w rozumieniu ust. 2 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii, dającym podstawę do odstąpienia od zarządzenia wykonania darowanej uprzednio kary, będzie wypadek opisany w art. 61 k.k., który daje podstawę do niestosowania do sprawcy sankcji przewidzianych w art. 60 k.k. Zarówno bowiem w ust. 2 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii jak i w art. 61 k.k. ustawodawca używa tego samego określenia "szczególnie uzasadniony wypadek" (raz w liczbie pojedynczej, a drugi raz w liczbie mnogiej), jak również używa tego samego określenia "odstąpienia".Przy interpretowaniu "szczególnie uzasadnionego wypadku" w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii należy więc, miedzy innymi, posłużyć się takimi kryteriami wymienionymi w art. 61 k.k., jak pobudki sprawcy, jego właściwości, warunki osobiste, sposób jego życia przed popełnieniem i zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.Przede wszystkim zaś z rozumowania tego wynika, że w wypadku gdy w myśl art. 61 k.k. nie zachodzi potrzeba stosowania do sprawcy przepisu art. 60 k.k. o powrocie do przestępstwa, nie powinno się też - zgodnie z ust. 2 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii - stosować ust. 1 art. 11 tejże ustawy co do zarządzenia wykonania darowanej uprzednio kary.6. Skoro więc Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego w wyroku z dnia 24 kwietnia 1970 r. So 144/70 stwierdził expressis verbis, że na zasadzie art. 61 k.k. odstąpił od stosowania do Mirosława W. przepisów o powrocie do przestępstwa przewidzianych w art. 60 § 1 k.k., to powinno to było skłonić Sąd Warszawskiego Okręgu Wojskowego (w innym składzie) rozpatrujący sprawę stosowania do Mirosława W. art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. (który wydał zaskarżone postanowienie) do odstąpienia w myśl ust. 2 art. 11 tejże ustawy także od stosowania ust. 1 art. 11 tej ustawy.7. Nie od rzeczy będzie również przypomnieć tu tezę jednego z orzeczeń dotyczących kwestii recydywy przy przestępstwach wojskowych popełnionych przez osoby, u których ex post stwierdzono, iż nie powinny one być powołane do pełnienia zasadniczej służby wojskowej. Mianowicie w postanowieniu składu trzech sędziów Izby Wojskowej Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 1969 r. Rw 464/69, opublikowanym w OSNKW z 1969 r., zesz. 10 pod poz. 133, czytamy następującą tezę: "Jeżeli z treści orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej (lub innego orzeczenia lekarskiego) wynika, że sprawca przestępstwa przeciwko obowiązkowi pełnienia służby wojskowej (na przykład przestępstwa samowolnego oddalenia się lub dezercji) już w chwili powołania go do czynnej służby wojskowej był niezdolny do jej pełnienia, to popełnienie tego przestępstwa w warunkach recydywy nie może stanowić okoliczności obciążającej. Byłoby bowiem rzeczą niesłuszną uznawanie faktu recydywy w takich sytuacjach za okoliczność obciążającą, skoro sama recydywa pozostaje w ścisłym związku z nie zawinioną przez sprawcę jego niezdolnością do pełnienia czynnej służby wojskowej, a to tym bardziej, że niezdolność ta, zgodnie z uchwałą Izby Wojskowej SN z dnia 24 marca 1964 r. (RNw 70/63), stanowi okoliczność łagodzącą lub okoliczność wyjątkową (w sensie art. 53 § 1 k.k.W.P.), a nawet mogącą powodować umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 7 § 1 k.k.W.P.".Teza powyższa, którą Sąd Najwyższy rozpatrujący niniejszą sprawę uznaje za całkowicie słuszną, odnosi się w całej pełni do wykładni art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii. 8. Spośród argumentów zawartych w zaskarżonym postanowieniu i cytowanych in extenso w ust. 1 niniejszych wywodów niesłuszny jest także argument o treści następującej: "Skazany jest człowiekiem młodym, kawalerem, żadne więc szczególne względy rodzinne nie przemawiają za odstąpieniem od zasady wyrażonej w art. 11 ust. 1 ustawy o amnestii." Zdaniem Sądu Najwyższego nie można tworzyć żadnego privilegium odiosum dla ludzi młodych i nie obarczonych rodziną. Brak okoliczności łagodzącej w postaci obarczenia rodziną w żadnym wypadku i w żadnym stopniu nie powinien był skłonić Sądu I instancji do niestosowania do Mirosława W. przepisu ust. 2 art. 11 ustawy z dnia 21 lipca 1969 r. o amnestii. Z tych powodów orzeczono jak na wstępie niniejszego postanowienia.