I K 722/52

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Zembaty. Sędziowie: A. Bachrach (sprawozdawca), M. Dobromęski. Prokurator: W. Bednarz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Józefa S., Rudolfa Ł., Jana. K., oskarżonych z art. 39 m.k.k. i art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonego Józefa S. rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 23 lutego 1952 r., na podstawie art. 375 k.p.k. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu oskarżony Józef S. uznany został za winnego popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 39 m.k.k. przez to, że w majątku K. uchylał się od ciążącego na nim obowiązku przedsiębrania należytych starań o powierzone mu do uprawy i zbioru płody rolne, a część ich zmarnował w ten sposób, że spowodował zniszczenie około 3 ha pszenicy oraz 0,5 ha żyta, nie zarządził przerwania buraków cukrowych na przestrzeni 1.5 ha, dopuścił do spaszenia bydła marchwią pastewną na przestrzeni 2 ha i nie uprzątnął siana z 12 ha, a nadto dopuścił w pozostałej części łąk do spaszenia i stratowania trawy przed kośbą z drugiego pokosu. Za wymienione czyny oskarżony został skazany na 2 lata i 6 miesięcy więzienia.Rewizja oskarżonego Józefa S., wnosząc o uchylenie wyroku, uznanie go za winnego popełnienia przestępstwa przewidzianego w art. 286 § 3 k.k. i wymierzenie mu za ten czyn stosownej kary, zarzuca w oparciu o przepis art. 371 pkt 1 i 3 k.p.k. zaskarżonemu wyrokowi obrazę art. 14 k.k. w związku z art. 39 m.k.k., gdyż "Sąd I-ej instancji ustala fakty, które mogą być podciągnięte tylko pod pojecie winy nieumyślnej i te właśnie momenty sprzeciwiają się ustaleniu, że oskarżony S. popełnił przestępstwo z art. 39 m.k.k.".Ponadto przesłanki, na których Sąd oparł swoje wnioski co do złego zamiaru oskarżonego (uprzednie wydalenie go w drodze dyscyplinarnej z innego gospodarstwa, niewłaściwy stosunek do robotników, picie wódki w godzinach pracy itp.), są tego rodzaju, ze nie można z nich bez obrazy praw logiki wyprowadzić wniosku, by oskarżony miał zamiar (nawet ewentualny) dokonania czynów przypisanych mu w sentencji wyroku.Sąd w swych rozważaniach pominął ustalony zeznaniem świadka N. fakt, że oskarżony prosił o zwolnienie go z pracy, tłumacząc, że nie podoła nałożonym na niego obowiązkom, co jest, zdaniem rewizji, dowodem, że oskarżony nie godził się na powstanie skutków przestępnych.Rewizja wyraża pogląd, że w czynach przestępnych oskarżonego mieszczą się co najwyżej znamiona przestępstwa z art. 286 § 3 k.k.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd prawny:Zarzuty rewizji oskarżonego są bezzasadne. U podstawy ich leży błędny pogląd, jakoby brak dbałości i gospodarskiej troski o produkcję i substancję majątkową uspołecznionych jednostek gospodarczych oznaczał w każdym przypadku niedbalstwo lub lekkomyślność w znaczeniu podmiotowym, czyli postać winy określoną przez art. 14 § 2 k.k.Pogląd ten myli i identyfikuje dwa różne pojęcia, a mianowicie niedbalstwo jako postać winy nieumyślnej oraz niedbałość jako przedmiotową cechę wykonywanej pracy.Art. 39 m.k.k. stanowi podstawę prawną do ścigania karnego osób, które obniżają poziom wytwórczości (przez pogorszenie jakości wyrobów lub przez zmniejszenie wydajności pracy swojej lub podwładnego personelu), jak również tych, którzy znacznie pogarszają stan urządzeń wytwórczych albo marnotrawią surowce i towary.Przepis ten bynajmniej nie wymaga, aby celem lub zamiarem bezpośrednim sprawcy było osiągniecie takiego właśnie skutku.Art. 39 m.k.k. wymaga natomiast umyślnego działania ze strony oskarżonego polegającego na tym, iż sprawca z całą świadomością wykonuje swe obowiązki gospodarcze w sposób niedbały i lekkomyślny, godząc się na taki właśnie sposób pracy, oraz powstałe w związku z tym skutki obejmuje swą wolą oraz świadomością. Z powyższego wynika, iż niedbalstwo występuje tu nie jako kategoria podmiotowa określająca rodzaj winy, lecz jako kategoria przedmiotowa, określająca sposób pracy.Można prace gospodarczą wykonywać w sposób niedbały, z wolą i świadomością takiego właśnie stosunku do swych obowiązków i godzić się na ujemne skutki swego postępowania, a wtedy po stronie sprawcy zachodzi wina umyślna. Można też postępować w powyższy sposób wskutek niezaradności lub braku kwalifikacji, a wtedy po stronie sprawcy zachodzi wina nieumyślna.W każdym jednak przypadku, niezależnie od stosunku pracownika do swych obowiązków, można poddać obiektywnej ocenie jakość postępowania z punktu widzenia obniżania poziomu wytwórczości lub pogarszania urządzeń albo marnotrawienia surowców czy towarów.Cechą przedmiotową przestępstwa przewidzianego w art. 39 m.k.k. jest więc taki właśnie obiektywny charakter działalności lub postępowania sprawcy niezależnie od jego zamiaru.Natomiast przesłanką odpowiedzialności sprawcy jest jego wina, polegająca na zamierzonym i świadomym wykonywaniu swej pracy w sposób niedbały, przynoszący skutki określone przez art. 39 m.k.k.W takiej płaszczyźnie kwestia winy i odpowiedzialności karnej oskarżonego oraz przypisania mu przestępstwa z art. 39 m.k.k. nie nasuwa w sprawie niniejszej żadnych wątpliwości.Charakter zaniedbań, jakich dopuścił się oskarżony jako kierownik państwowego gospodarstwa K., oraz okoliczności, w jakich zaniedbania te miały miejsce oraz ich liczba - wszystko to przy zawodowym i życiowym przygotowaniu oskarżonego do pracy należycie uzasadnia wniosek Sądu, iż oskarżony S. mógł, mimo trudności, pracować lepiej, aniżeli to uczynił i nie spowodować strat w produkcji i substancji majątkowej. Jakość pracy kierowniczej zależała więc od samego oskarżonego i za to ponosi on odpowiedzialność.Niepodobna przyjąć, by niezabranie z pola 3 ha pszenicy, której groziło zgnicie, nieprzerwanie buraków cukrowych, spaszenie bydła marchwią pastewną oraz zniszczenie łąk przed kośbą było nieuniknione ze względów gospodarskich nawet w tak trudnych warunkach, w jakich pracował oskarżony.Toteż jakość pracy oskarżonego musi być oceniona ujemnie, a jej charakter posiada obiektywne znamiona przestępstwa z art. 39 m.k.k.Niepodobna także przyjąć, by oskarżony nie chciał pracować w taki właśnie sposób i by nie miał świadomości skutków w sensie zbędnych ubytków gospodarczych, jakie praca jego pociągnie dla gospodarstwa.Toteż wina oskarżonego w rozumieniu art. 14 § 1 k.k. nie ulega wątpliwości.W tym stanie rzeczy wyrok należało uznać za słuszny, a zarzuty rewizji za nieuzasadnione.