I KR 150/77

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia T. Rybicki. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), Z. Durkiewicz (sędzia SW deleg. do SN).Prokurator Prokuratury Generalnej: Z. Buchholtz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 1977 r. między innymi sprawy Stanisława C. oskarżonego z art. 202 § 1 i 2 k.k., z powodu rewizji wniesionej przez prokuratora oraz przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 31 marca 1977 r.zmienił zaskarżony wyrok co do Stanisława C. w ten sposób, że:a) uchylił orzeczenie o wymiarze kary łącznej grzywny;b) wymierzoną temuż oskarżonemu na podstawie art. 202 § 2 k.k. (pkt I aktu oskarżenia) karę pozbawienia wolności podwyższył do 12 lat, a karę grzywny - do kwoty 200.000 zł, przy czym na podstawie art. 5 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) karę tę złagodził o połowę, tj. karę pozbawienia wolności do 6 lat, a karę grzywny do 100.000 zł, i na poczet złagodzonej kary pozbawienia wolności zaliczył oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 8 listopada 1972 r. do dnia 19 marca 1973 r. oraz od dnia 12 marca 1974 r.;c) wymierzył oskarżonemu nową karę łączną grzywny w wysokości 100.000 zł, przy czym na wypadek nieuiszczenia w terminie grzywnę tę zamienił na zastępczą karę pozbawienia wolności, przyjmując jeden dzień tej kary za równoważny 100 zł grzywny (...).Uzasadnienie faktyczneAkt oskarżenia w niniejszej sprawie zarzucał oskarżonemu Stanisławowi C. popełnienie następujących czynów:1) w okresie od 1967 r. do stycznia 1973 r. w M. i w W., działając wspólnie z Mieczysławem S., Janem G. oraz Klemensem M. i wykorzystując działalność jednostek gospodarki uspołecznionej, przy czym Stanisław C. jako brygadzista zespołu chałupników zajmującego się produkcją sprężyn, Jan G. jako prezes Powiatowej Spółdzielni Usług Wielobranżowych w M., Klemens M. jako zastępca prezesa do spraw technicznych tej Spółdzielni, a Mieczysław S. jako kierownik działu zaopatrzenia Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W., wskutek zawyżonych kalkulacji na sprężyny produkowane w Powiatowej Spółdzielni Usług Wielobranżowych w M. na zlecenie Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W. oraz na podstawie fikcyjnych list płac, w których umieszczone zostały nazwiska osób nie wykonujących żadnych prac, zagarnęli na szkodę Powiatowej Spółdzielni Usług Wielobranżowych w M. i Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W. nie mniej niż 1.534.231 zł, przy czym Stanisław C. wziął udział w zagarnięciu co najmniej 1.529.344 zł, tj. o czyn co do Stanisława C. określony w art. 202 § 2, art. 200 § 1, art. 266 § 2 i 4 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k.;2) w okresie od czerwca 1970 r. do lipca 1971 r. w O. oraz w W., działając wspólnie z innymi i wykorzystując działalność uboczną Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W., wskutek zawyżonej kalkulacji na sprężyny produkowane w tej Spółdzielni na zlecenie Fabryki Sprężyn w W. oraz na podstawie fikcyjnych list płac, w których umieszczone zostały nazwiska osób nie wykonujących żadnych prac, zagarnął nie mniej niż 57.212 zł na szkodę Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w W.Sąd Wojewódzki w Warszawie wyrokiem z dnia 31 marca 1977 r. orzekł, co następuje:Stanisława C. uznał za winnego czynu opisanego wyżej w pkt 1 z tą zmianą, że działając w porozumieniu zagarnął na szkodę Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W. nie mniej niż 850.000 zł, i za to skazał na podstawie art. 202 § 2, art. 200 § 1 oraz art. 266 § 4 k.k. w związku z art. 10 § 2 k.k., a na podstawie art. 202 § 2, art. 36 § 2 i 3 i art. 40 § 1 i 3 oraz art. 46 § 1 pkt 2 k.k. wymierzył mu karę 9 lat pozbawienia wolności, 100.000 zł grzywny, z zamianą - na wypadek nieuiszczenia w terminie - na 400 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, pozbawienia praw publicznych na okres lat 3 oraz konfiskaty mienia w całości (...).Ponadto uznał Stanisława C. za winnego czynu opisanego wyżej w pkt 2 z tą zmianą, że zagarnął nie mniej niż 40.000 zł, i za to na podstawie art. 202 § 1 k.k. skazał go na 2 lata pozbawienia wolności i 10.000 zł grzywny, z zamianą - na wypadek nieuiszczenia w terminie - na 40 dni zastępczej kary pozbawienia wolności, na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159) karę pozbawienia wolności darował, a na podstawie art. 66 i 67 k.k. wymierzył Stanisławowi C. łączną karę grzywny w wysokości 100.000 zł, z zamianą - na wypadek nieuiszczenia w terminie - na 400 dni zastępczej kary pozbawienia wolności (...).Powyższy wyrok został zaskarżony przez prokuratora oraz przez oskarżonego Stanisława C. (...).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja oskarżonego Stanisława C. jest zasadna.Sąd pierwszej intancji nie podzielił wniosku obrony o zastosowanie do czynu zarzuconego oskarżonemu Stanisławowi C., a opisanego wyżej w pkt 1 dobrodziejstwa amnestii na podstawie przepisu art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii (Dz. U. Nr 27, poz. 159), dochodząc do wniosku, że oskarżony nie spełnił przesłanek przewidzianych w tym przepisie.W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Wojewódzki podniósł dwa względy, mające przemawiać za tym stanowiskiem, a mianowicie: 1) zgłoszenie dokonane przez oskarżonego Stanisława C. nie może być uznane za dobrowolne, oskarżony bowiem, w rozumieniu art. 5 ust. 2 ustawy zd nia 18 lipca 1974 r., złożył oświadczenie wówczas, gdy już przedstawiono mu zarzuty zagarnięcia mienia społecznego, a ponadto część chałupników w W. potwierdziła zasadność zarzutu, składając zeznania wskazujące na to, że pobierali pieniądze, nie wykonując żadnej pracy; 2) Sąd Wojewódzki stwierdził, iż oskarżony Stanisław C. do samego końca nie powiedział całej prawdy, a zwłaszcza tego, skąd miał projekt lub brudnopis kalkulacji na produkcję sprężyn.Powyższe rozstrzygnięcie Sądu Wojewódzkiego oraz jego argumentację należy uznać za nietrafne, jak to słusznie podnosi rewizja wniesiona przez obrońcę oskarżonego Stanisława C.Oskarżonemu już w dniu 12 marca 1974 r. przestawiono zarzut zagarnięcia nie mniej niż 643.819 zł, przy czym wskazano identyczną jak w akcie oskarżenia metodę zaboru. Bezsporne jest również, że już przed wejściem w życie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii organom ścigania znany był fakt, iż na listach płac figurowało co najmniej kilku chałupników z miejscowości W., którzy faktycznie pracy przy produkcji sprężyn nie wykonywali.Okoliczności powyższe nie wyłączają jednak - według poglądów wyrażonych niejednokrotnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego - możliwości skorzystania przez sprawcę z dobrodziejstwa art. 5 ust. 1 i 3 cytowanej ustawy o amnestii (por. OSNKW 1970, z. 12, poz. 169), jeżeli istnieją podstawy do przyjęcia, że sprawca ten z własnej inicjatywy ujawnił dalsze okoliczności istotne dla charakterystyki prawnej lub konsekwencji prawnych czynu oraz inne osoby, które współdziałały z nim w dokonaniu przestępstwa.Dla oceny zatem, czy oskarżony rzeczywiście spełnił warunki wyżej wymienionych przepisów ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii, należy bliżej przeanalizować stan sprawy w momencie wejścia w życie tejże ustawy i zgłoszenia przez oskarżonego zamiaru ujawnienia przestępstwa oraz zagadnienie, czy ujawnione następnie przez oskarżonego z własnej inicjatywy okoliczności można uznać za istotne w sensie wyżej podanym.Jak słusznie podnosi rewizja oskarżonego, zasób informacji i dowodów, jakimi dysponowały organy prowadzące śledztwo, oraz wersję śledczą i kierunek prowadzonego postępowania najdokładniej oddaje wniosek Prokuratury Wojewódzkiej w W. złożony w dniu 19 lipca 1974 r., a więc w dzień po ogłoszeniu ustawy o amnestii, do Sądu Wojewódzkiego w W. o przedłużenie aresztu wobec oskarżonego Stanisława C.W szczególności podkreślić należy zawarte we wniosku dwa stwierdzenia: kontrola zarządzona przez Prokuraturę Wojewódzką w W. w Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W. jeszcze się nie zakończyła, być może chodzi w ogóle o fikcyjność dostaw sprężyn; przesłuchani świadkowie twierdzą, że wykonywali sprężyny, ale w ich kartach pracy i raportach produkcyjnych brak dowodów, że sprężyny w wielomilionowych ilościach były wykonywane w Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W.Powyższe stwierdzenia jednoznacznie wskazują, że organy prowadzące postępowanie przygotowawcze prowadziły je w kierunku szukania nieprawidłowości i przestępczości w Spółdzielni Pracy Elektromechaniki Samochodowej w W., nie zaś w Spółdzielni Usług Wielobranżowych w M.Nie była znana organom śleczym metoda dokonania przestępstwa, skoro wyraźnie zmierzano w dwóch kierunkach, z jednej strony fikcyjności dostaw, a z drugiej - zawyżenia kalkulacji na produkcję sprężyn.Nie były również znane organom śledczym żadne osoby mające współdziałać z oskarżonym Stanisławem C. w popełnieniu przestępstwa. Jedyną osobą, której do daty zgłoszenia dokonanego przez oskarżonego Stanisława C. przedstawiono zarzuty, był Adam K., którego działalność nie wiąże się z pierwszym zarzutem aktu oskarżenia. Do daty tego zgłoszenia przez oskarżonego Stanisława C. w ogóle nie pojawiło się w aktach sprawy żadne z nazwisk oskarżonych w niniejszej sprawie, w niebagatelnej liczbie siedmiu osób.W dniu 7 sierpnia 1974 r. oskarżony Stanisław C. skierował pismo do prokuratury, w którym powołując się na art. 5 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii oświadczył gotowość ujawnienia okoliczności sprawy. Następnie w protokołach przesłuchania, poczynając od dnia 9 sierpnia 1974 r., oskarżony Stanisław C. złożył szczegółową relację, w której wskazał okoliczności dokonania przestępstwa oraz wymienił osoby współdziałające z nim.Zgłoszenie dokonane przez oskarżonego Stanisława C. dało podstawę przedstawienia zarzutów wszystkim pozostałym współoskarżonym. Zarzuty te przedstawiono stosownie do wyjaśnień oskarżonego Stanisława C., poczynając od dnia 21 sierpnia 1974 r.Część ze współoskarżonych potwierdziła w jakiejś części stwierdzenia oskarżonego Stanisława C., natomiast część w ogóle nie przyznała się do winy. Uznając wszystkich oskarżonych za winnych przypisanych im czynów Sąd Wojewódzki oparł się na wyjaśnieniach oskarżonego Stanisława C.Trzeba stwierdzić, że gdyby nie postawa oskarżonego Stanisława C., to do wyjaśnienia okoliczności sprawy i wykrycia osób współdziałających z nim nigdy by nie doszło. Bez zgłoszenia dokonanego przez Stanisława C. nikt nie mógłby udowodnić im winy. Poza tym Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku kilkakrotnie stwierdza expressis verbis, że dokonując zgłoszenia oskarżony Stanisław C. pogarszał swą sytuację prawną (odpowiedzialność z surowszego przepisu ustawy karnej).Tak więc zgłoszenie dokonane przez oskarżonego Stanisława C., w wyniku ujawnienia nowych istotnych okoliczności czynu, jednoznacznie ukierunkowało dalsze postępowanie w niniejszej sprawie, zadecydowało o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej sześciu osób współdziałających z nim w popełnieniu przestępstwa, a ponadto stało się podstawą wyroku. W konsekwencji zatem należy stwierdzić, że stanowisko Sądu Wojewódzkiego co do braku podstaw do zastosowania co do oskarżonego Stanisława C. art. 5 ust. 2 i 3 cytowanej ustawy o amnestii nie jest słuszne.Wprawdzie Sąd Wojewódzki, zajmując powyższe stanowisko, powołał się - jak podniesiono na wstępie - na jeszcze jeden argument, a mianowicie na to, że oskarżony nie powiedział, skąd miał projekt lub brudnopis kalkulacji na produkcję sprężyn.Argument ten trzeba jednak uznać za chybiony z następujących przyczyn:a) oskarżony już w protokole z dnia 9 sierpnia 1974 r. podał, że "kopią jakiejś kalkulacji", którą zawiózł do Spółdzielni Usług Wielobranżowych w M., otrzymał od oskarżonego Mieczysława S., chociaż nie można wyłączyć, że nie jest on pewien, skąd rzeczywiście kalkulacja ta pochodziła;b) źródło pochodzenia kalkulacji nie ma istotnego znaczenia dla charakterystyki czynu, będącego przedmiotem niniejszej sprawy, gdyż dla tej sprawy istotne jest jedynie to, że była to kalkulacja sporządzona dla innych celów oraz że wykorzystano ją przy ustalaniu zawyżonej kalkulacji sprężyn, których produkcję finansowała Spółdzielnia Usług Wielobranżowych w M.;c) nie można także wyłączyć że kalkulacją tą posługiwał się oskarżony już uprzednio i że posłużyła mu ona do dokonania innego podobnego czynu na szkodę innej jednostki uspołecznionej; art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o amnestii nie uzależnia możliwości stosowania wymienionego w tym przepisie przywileju od ujawnienia przez sprawcę konkretnego przestępstwa również innych przestępstw popełnionych przez niego w przeszłości (...).