I KR 154/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Polony. Sędziowie: R. Kryże, J. Szamrej (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Sanecki.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 1971 r. sprawy Konrada Stanisława C., oskarżonego z art. 138 § 1 i art. 212 § 1 i 2 k.k., z powodu rewizji założonej przez oskarżonego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Łodzi z dnia 28 kwietnia 1971 r.utrzymał zaskarżony wyrok w mocy z tym uzupełnieniem, że za podstawę prawną zasądzenia od oskarżonego odszkodowania pieniężnego na rzecz PZU-Inspektorat w B. przyjął przepis art. 363 § 2 k.p.k. (...).Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Łodzi wyrokiem z dnia 28 kwietnia 1971 r. skazał Konrada Stanisława C. z mocy art. 138 § 1 i art. 212 § 1 i 2 k.k. w związku z art. 10 § 2 i 3 k.k., wymierzając mu na podstawie art. 138 § 1 i art. 40 § 2 k.k. karę 3 lat pozbawienia wolności z zaliczeniem na jej poczet okresu tymczasowego aresztowania od dnia 16 stycznia 1971 r. i pozbawienia go praw publicznych na okres 2 lat, za to, że w dniu 16 stycznia 1971 r. w H., działając w zamiarze zniszczenia mienia Marii i Tadeusza J., rozbił siekierą 35 sztuk szyb okiennych, przeszło 20 luster, dwie skrzynie ze szkłem, krzesła i inne przedmioty domowego użytku, a następnie przy użyciu zapałek i rozpuszczalnika dokonał podpalenia zabudowań Marii i Tadeusza J., przez co sprowadził pożar zagrażający życiu i zdrowiu ludzkiemu oraz mieniu wyżej wymienionych w znacznych rozmiarach.Na podstawie art. 363 § 1 k.p.k. Sąd Wojewódzki zasądził od oskarżonego na rzecz Państwowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat Powiatowy w B. kwotę 58.889 zł tytułem odszkodowania pieniężnego.Od tego wyroku założył rewizję oskarżony zarzucając:1. obrazę art. 138 § 1 k.k. przez skazanie oskarżonego z mocy tego przepisu, mimo że opinia biegłego do spraw pożarnictwa nie wskazywała na to, że podpalenie przez niego stodoły właścicieli J. groziło przerzuceniem się ognia na budynki sąsiednie, a ponadto obrazę art. 141 k.k. wyrażającą się w niezastosowaniu tego przepisu, mimo że oskarżony zapobiegł rozszerzeniu się pożaru;2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przypisaniu oskarżonemu działania z zamiarem sprowadzenia pożaru zagrażającego mieniu w większych rozmiarach w warunkach, gdy zamiarem jego było zniszczenie ruchomości i podpalenie jednego tylko budynku;3. rażącą surowość wymierzonej oskarżonemu kary, która rysuje się jako taka na tle działania pod wpływem tragedii życiowej wyrażającej się w pokrzywdzeniu go przez syna Tadeusza J. oraz na tle faktu, że zapobiegł on grożącemu niebezpieczeństwu.W konkluzji wnosił o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania bądź o uznanie, że oskarżony dopuścił się przestępstwa z art. 212 § 2 k.k., i o wymierzenie mu kary pozbawienia wolności.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Na wstępie należy stwierdzić, że właśnie z opinii biegłego do spraw pożarnictwa wynika, iż sprowadzony przez oskarżonego pożar zagrażał całemu kompleksowi budynków J., a nadto że przy sprzyjających warunkach ogień mógł się przerzucić na budynki sąsiadów. W skład zaś kompleksu budynków J. wchodziły stajnie, stodoła, kurnik i spichlerz, które uległy całkowitemu lub częściowemu spaleniu, a poza tym dwa domy mieszkalne, dwa garaże (w jednym stał samochód marki "Żuk"), malarnia wyrobów metaloplastyki i warsztat metaloplastyki.W tych warunkach - abstrahując od kwestii, czy w danym wypadku wspomniana możliwość przerzucenia się ognia na budynki sąsiadów była realna - trzeba przyjąć, że sprowadzony przez oskarżonego umyślnie pożar zagrażał mieniu nieruchomemu i ruchomemu J. w znacznych rozmiarach, wobec czego popełniony przez niego czyn wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 138 § 1 k.k. Wbrew bowiem odmiennym sugestiom rewizji, dla bytu przestępstwa przewidzianego w art. 138 § 1 k.k. nie jest niezbędne ustalenie, że w związku ze sprowadzeniem przez sprawcę pożaru powstało niebezpieczeństwo powszechne, wystarczy bowiem ustalenie, że sprawca sprowadził umyślnie pożar, który realnie zagrażał życiu lub zdrowiu ludzi albo mieniu w znacznych rozmiarach.Jeśli chodzi o zniszczenie przez oskarżonego w inny sposób mienia J., to było ono połączone z jego podpaleniem i jest tylko fragmentem czynu sprowadzenia pożaru, o którym była wyżej mowa, dlatego też słusznie zostało uwzględnione w ramach zastosowanej kumulatywnej kwalifikacji prawnej tego czynu. Fakt zaś wspomnianego niszczenia mienia przez oskarżonego nie uzasadnia wniosku, że podpalając następnie stodołę J., działał on tylko z zamiarem zniszczenia ich mienia w nieznacznych rozmiarach.Brak jest również jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że oskarżony po sprowadzeniu pożaru spełnił warunki określone w art. 141 k.k. i że Sąd Wojewódzki niesłusznie nie zastosował do niego tego przepisu. Przepis art. 141 k.k. może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy sprawca własnym działaniem odwraca w całości albo w części między innymi grożące niebezpieczeństwo, o którym w art. 138 k.k., gdy tymczasem oskarżony, poza poinformowaniem pewnych osób o sprowadzeniu pożaru, osobiście nie uczynił nic, aby jego rozprzestrzenianiu się zapobiec, podjęta zaś akcja ratunkowa przez inne osoby nie uchroniła przed spaleniem wskazanego już wyżej mienia wartości co najmniej 70.000 zł.Mając na uwadze powyższe i stwierdzając, że wymierzona oskarżonemu kara, która stanowi ustawowe minimum, nie może być traktowana jako kara rażąco surowa, Sąd Najwyższy uznał, że rewizja nie jest zasadna, i dlatego utrzymał zaskarżony wyrok w mocy z tym uzupełnieniem, że za podstawę prawną zasądzonego odszkodowania pieniężnego na rzecz PZU przyjął przepis art. 363 § 2 k.p.k.Przyjęcie powyższego przepisu na podstawę prawną zasądzonego od oskarżonego odszkodowania jest następstwem poglądu, że ten właśnie przepis stanowi samoistną podstawę prawną zasądzenia odszkodowania pieniężnego z urzędu i ma zastosowanie do wypadków, w których uzasadnione jest zasądzenie odszkodowania pieniężnego bądź na rzecz instytucji państwowej lub społecznej w razie skazania za inne przestępstwo niż określone w art. 363 § 1 k.p.k., w którego wyniku została wyrządzona szkoda w mieniu społecznym, bądź też na rzecz zakładu ubezpieczeń w zakresie, w jakim pokrył on szkodę, choćby bezpośrednio była ona wyrządzona w mieniu prywatnym.Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w części dyspozytywnej wyroku.