II K 375/64

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy Aleksandra O., Józefa O., Stanisława D. i Zofii K., oskarżonych z art. 1 § 1 Ustawy z Karnej Dewizowej dnia 28 marca 1952 r. Dz. U. z 1952 r. Nr 21, poz. 134 z powodu rewizji, założonej przez oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 4 maja 1960 r. na mocy art. 375, 383 pkt 2, 388 § 1 k.p.k., kwalifikując w oparciu o przepis art. 2 § 1 k.k. czyny przypisane oskarżonym z art. 45 § 1 Ustawy Karnej Skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 21, poz. 123) w brzmieniu przed nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 29 czerwca 1963 r. Dz. U. z 1963 r. Nr 28, poz. 167 uchylił wyrok Sądu Wojewódzkiego w części dotyczącej kar wymierzonych oskarżonym i na podstawie powołanego artykułu skazał:1) oskarżonego Aleksandra O. za czyn przypisany z punktu II oskarżenia na 7 (siedem) miesięcy aresztu i 30 000 (trzydzieści tysięcy) złotych grzywny, zaś za czyn przypisany z punktu III oskarżenia na 7 (siedem) miesięcy aresztu i 20 000 (dwadzieścia tysięcy) złotych grzywny orzekając jako łączną karę pozbawienia wolności 7 (siedem) miesięcy aresztu i przyjmując przy grzywnach dzień aresztu zastępczego za równoważnik 200 zł grzywny. Na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności zaliczył Aleksandrowi O. okres tymczasowego aresztowania od dnia 2 października 1959 r. do dnia 2 maja 1960 r., zaś na poczet kar grzywien zaliczył temuż oskarżonemu okres tymczasowego aresztowania od dnia 2 maja 1960 r. do dnia 26 maja 1960 r.;2) oskarżonego Józefa O. za czyn przypisany z punktu IV oskarżenia na 3 (trzy) miesiące aresztu z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 8 lutego 1960 r. do dnia 8 maja 1960 r., oraz na 15000 (piętnaście tysięcy) złotych grzywny przy przyjęciu jednego dnia aresztu zastępczego jako równoważnika 200 zł grzywny, oraz zaliczenia na poczet grzywny aresztu tymczasowego od dnia 8 maja 1960 r. do dnia 14 maja 1960 r.;3) oskarżonego Stanisława D. za czyn przypisany z punktu VI oskarżenia na 2 (dwa) miesiące aresztu z zaliczeniem okresu tymczasowego aresztowania od dnia 23 września 1959 r. do dnia 23 listopada 1959 r. oraz warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres lat 3 (trzech), a nadto na 20 000 (dwadzieścia tysięcy) złotych grzywny przy przyjęciu jednego dnia aresztu zastępczego jako równoważnik 200 zł grzywny, oraz zaliczeniem na poczet grzywny okresu tymczasowego aresztowania od dnia 23 listopada 1959 r. do dnia 5 maja 1960 r.;4) oskarżoną Zofię K. za czyn przypisany z punktu VI oskarżenia na 2 (dwa) miesiące aresztu z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres lat 3 (trzech), oraz na 10 000 zł (dziesięć tysięcy) złotych grzywny przy - przyjęciu jednego dnia aresztu zastępczego jako równoważnik 200 zł grzywny (...)Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Białymstoku z dnia 4 maja 1960 r. zostali skazani z art. 1 § 1 Ustawy Karnej Dewizowej z dnia 28 marca 1952 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 21, poz. 134):1) oskarżony Aleksander O. dwukrotnie: na 2 lata więzienia i 40 000 zł grzywny za to, że daty bliżej nie ustalonej w maju 1958 r. w B., bez zezwolenia właściwych władz kupił od Stanisława D. 350 dolarów USA za kwotę 40 000 zł, oraz na 2 lata więzienia i 20 000 zł grzywny za to, że daty bliżej nie ustalonej w maju 1958 r. w O., bez zezwolenia właściwych władz kupił od Jana S. 200 dolarów USA za kwotę 22 000 zł. Jako karę łączną orzekł Sąd Wojewódzki względem Aleksandra O. 2 lata więzienia i 50 000 - zł grzywny.2) oskarżony Józef O. na 2 lata więzienia i 20 000 zł grzywny za to, że daty bliżej nie ustalonej w czerwcu 1958 r., w B. bez zezwolenia właściwych władz kupił od Jana S. 150 dolarów USA za kwotę 16 500 zł;3) oskarżony Stanisław D. na 2 lata więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres lat 5 i na 20 000 zł grzywny za to, że daty bliżej nie ustalonej w maju 1958 r. w B., bez zezwolenia właściwych władz sprzedał Aleksandrowi O. 350 dolarów USA za kwotę 40 000 zł.4) oskarżona Zofia K. na 2 lata więzienia z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres lat 5 i na 10 000 zł grzywny za to, że daty bliżej nie ustalonej przy końcu sierpnia 1958 r. w Ł., bez zezwolenia właściwych władz sprzedała nie ustalonej bliżej osobie 200 dolarów USA za kwotę 20 000 zł.Wyrok powyższy zaskarżyli oskarżeni.Rewizja oskarżonego Aleksandra O. zarzuca obrazę przepisów proceduralnych oraz błędną ocenę okoliczności faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. W szczególności kwestionuje rewizja oparcie niekorzystnych dla Aleksandra O. ustaleń wyłącznie na pomówieniu współoskarżonego Stanisława D. chociaż nie przyznawał się on w początkowej fazie śledztwa, a następnie wyjaśniał w sposób najbardziej korzystny dla siebie. Zamiar D. odcięcia się od transakcji dolarowej kosztem innych jest zdaniem rewizji ewidentny, czego Sąd Wojewódzki nie dostrzegł. Rewizja wskazuje dalej, że świadek A., na którego powołał się współoskarżony D., wcale słów jego nie potwierdził.Rewizja konkluduje wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonego Aleksandra O.Rewizja oskarżonego Józefa O. zarzuca sądowi pierwszej instancji obrazę przepisów postępowania karnego i błędną ocenę okoliczności faktycznych. Rewizja kwestionuje oparcie wyroku skazującego na pomówienie współoskarżonego Stanisława D. i na zeznaniu Janiny D. wywodząc, że Janina D. tylko relacjonuje wypowiedzi Jana S., które mogły nie odpowiadać prawdzie. Ta część zeznań D., która dotyczy jej własnych spostrzeżeń zawiera sprzeczności. Tak samo chwiejne i zmienne są pomówienia Stanisława D., który początkowo wszystkiemu zaprzeczał, a następnie wyjaśniał sprzecznie zwłaszcza co do czasu, w którym transakcja dewizowa miała mieć miejsce. Rewizja wyraża pogląd, że wyjaśnienia D. są wyrazem jego postawy obronnej i dlatego nie można im dać wiary.Rewizja domaga się w konkluzji uchylenia wyroku pierwszej instancji, i uniewinnienia oskarżonego Józefa O.Rewizja oskarżonego Stanisława D., ograniczona do zagadnień związanych z wymiarem kary, zarzuca rażącą niewspółmierność zastosowanej represji i zawiera wniosek o wydatne obniżenie kary. Rewizja wskazuje na zmianę przepisów prawa materialnego w związku z wejściem w życie Ustawy Karnej Skarbowej z 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 21, poz. 123) dającej możliwość łagodniejszego potraktowania oskarżonego, a dalej powołuje się na szczere przyznanie się do winy D., oraz jego sytuację rodzinną i finansową, uzasadniającą wnioski rewizyjne.Rewizja oskarżonej Zofii K. dotyczy również wymiaru kary i domaga się jej złagodzenia wobec rażącej surowości wyroku. Rewizja powołuje się na nową Ustawę Karną Skarbową z 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 21, poz. 123), oraz na ustalenia Sądu pierwszej instancji co do niskiego poziomu intelektualnego oskarżonej i nienależytego uświadamiania sobie przez nią przestępczego charakteru swej działalności. Rewizja stwierdza, że uzyskane pieniądze zużyła Oskarżona na leczenie, że od chwili transakcji minęło kilka lat, tak iż oskarżona nie posiada środków na zapłacenie grzywny i będzie musiała odbyć zastępczą karę pozbawienia wolności.Sąd Najwyższy wyraził następujący pogląd: Wywody rewizji oskarżonych Aleksandra i Józefa O. niezasadnie kwestionują prawidłowe ustalenia Sądu Wojewódzkiego dotyczące przypisania oskarżonym czynów wypełniających dyspozycje przestępstw dewizowych. Wyjaśnienia oskarżonego Stanisława D. były jednolite w śledztwie i na rozprawie z wyjątkiem protokołu pierwszego przesłuchania, co nie uzasadnia jeszcze uznania pomówienia za niewiarygodne. Pomówienie to wiąże się z innymi dowodami, takimi jak list od Jana S. dołączony do sprawy, jak zeznania świadka Janiny D., która zrelacjonowała, że Jan S. opowiadał jej, iż "u obu O. wymienił dolary", oraz po powrocie z B. i po bytności u oskarżanego Józefa O. mówił, iż u Józefa O. "wymienił dolary". Dalszymi dowodami potwierdzającymi prawdziwość pomówienia D. jest przyznany przez Aleksandra O. fakt przybycia do jego mieszkania Jana S. oraz późniejszej bytności jego (Aleksandra O.) na zabawie w B. u Jana S. Z zeznań świadka Celiny T. wynika też, że na tej zabawie Jan S. i Stanisław D. załatwiali jakąś transakcję dolarową, gdyż dolary D. przejął S. i razem wyszli z zabawy. Nie można też podzielić poglądu rewizji, że D. wyjaśniał najbardziej korzystnie dla siebie, gdyż w rezultacie tych wyjaśnień zasiadł na ławie oskarżonych. Zeznania świadka A. nie były stanowcze - stwierdziła ona w swej końcowej wypowiedzi, że wychodziła z domu po mleko i że w tym czasie mogli do jej domu przyjść S., O. i D.W rezultacie powyższych rozważań nie znalazł Sąd Najwyższy podstaw do zakwestionowania dokonanej przez pierwszą instancję oceny dowodów, która nie wykracza poza ramy art. 9 k.p.c. Należy tylko w tym miejscu zauważyć, że fragment uzasadnienia dotyczący przypisania przestępstwa dewizowego Stanisławowi D. dlatego, że przyjął on darowiznę od Jana S., a następnie zezwolił Janowi S. na wymianę dolarów u Aleksandra O. - nie jest trafny. D. nie był oskarżony o przyjęcie darowizny i nie mógł być o to oskarżony, na przyjęcie czystej darowizny zezwolenie dewizowe nie jest potrzebne - vide zarządzenie Ministra Finansów z 9 listopada 1958 r. w sprawie niektórych świadczeń pieniężnych w stosunkach z osobami czasowo przebywającymi w kraju (M. P. 1958 r. Nr 89 poz. 497). Jan S. nie potrzebował też zezwolenia D. na wymianą dolarów i zezwolenie takie, pozbawione cech pomocnictwa czy podżegania nie mogłoby rodzić odpowiedzialności karnej. Pomimo wadliwości uzasadnienia przypisanie oskarżonemu D. sprzedaży 350 dolarów Aleksandrowi O. było trafne, gdyż sam D. wyjaśnił, że dolary wręczył O. i odebrał od niego równowartość w złotych. Pomiędzy przestępstwami przypisanymi oskarżonym a wyrokiem Sądu Najwyższego upłynął długi okres, w którym dwukrotnie uległo zmianie obowiązujące prawo materialne: pierwszy raz 30 czerwca 1960 r. w chwili wejścia w życie Ustawy Karnej Skarbowej z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 21, poz. 123) i drugi raz w chwili wejścia w życie Ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. (Dz. U. z 1963 r. Nr 28, poz. 167) o zmianie Ustawy Karnej Skarbowej.Rozważając uzasadnienie, który z trzech obowiązujących przepisów prawa materialnego powinien znaleźć zastosowanie do oskarżonych, doszedł Sąd Najwyższy do przekonania, że wybrać należy spośród trzech możliwości przepis najwzględniejszy, czyli Ustawę Karną Skarbową z dnia 13 kwietnia 1960 r. (Dz. U. z 1960 r. Nr 21, poz. 123) w brzmieniu przed nowelizacją. Aczkolwiek przepis art. 2 § 1 k.k. sformułowany jest w sposób alternatywny, to jednak ze sformułowania takiego wyciągnąć można ten tylko wniosek, że ustawodawca nie liczył się z dwukrotną zmianą obowiązujących przepisów w krótkim stosunkowo okresie dzielącym zwykle popełnienie przestępstwa od zapadnięcia prawomocnego wyroku. Skoro zasadą art. 2 § 1 k.k. jest, aby sprawca nic na zmianie ustawodawstwa nie stracił, a uzyskał wszelkie korzyści, jakie dlań z tej zmiany wypływały, to nie byłoby w zgodzie z tą zasadą przyjęcie, że oskarżony ma ponieść niekorzystne konsekwencje dlatego, iż nie był sądzony w okresie obowiązywania względniejszej ustawy pośredniej. Stanowiąc o wymiarze kary na podstawie przepisów cytowanych w sentencji miał Sąd Najwyższy na uwadze, że w sprawie występują dwie różne grupy sprawców, które muszą być odrębnie traktowane. Aleksander O. i Józef O. kupowali dolary w celach spekulacyjnych albo dla lokaty pieniędzy - D. i K. po otrzymaniu dolarowego prezentu od dziadka ze Stanów Zjednoczonych chcieli wymienić dolary na złote.Oskarżony Aleksander O. był już karany za przestępstwa dewizowe, należało jednak uwzględnić jego bardzo ciężki stan zdrowia i wiek starczy 79 lat. Dalszą przesłanką określającą wymiar kary aresztu i grzywny była wartość zagranicznych środków płatniczych będących przedmiotem poszczególnych inkryminowanych transakcji.Orzeczone kary wynikają z powyższych rozważań.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku.