II K 129/53

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Władysława L., Heleny B. i Heleny T., osk. z art. 1 § 1 ustawy z dn. 28.III.1952 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 134), po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 17 stycznia 1953 r., na podstawie art. 375, 387 k.p.k. zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej kar wymierzonych oskarżonym Helenie B., Helenie T. i Władysławowi L. w ten sposób, że poprawiając kwalifikację prawną czynów przypisanych oskarżonym, a popełnionych w 1947 r. lub 1948 r. z art. 1 § 1 ustawy z dn. 28.III.1952 r. na art. 16 dekretu z dn. 26.IV.1936 r. (Dz. U. z 1939 r. Nr 87, poz. 549) wymierzył oskarżonym kary po jednym roku więzienia i 500 zł grzywny każdemu (...).Uzasadnienie faktyczneWyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 17 stycznia 1953 r. zostali skazani: Władysław L. za to, że w 1950 r. bez zezwolenia za pośrednictwem Heleny T. zbył Helenie B. banknot studolarowy, otrzymując za niego 130.000 zł w starej walucie; Helena B. za to, że nabyła za pośrednictwem Heleny T. od Władysława L. banknot studolarowy, płacąc zań 130.000 zł, który to banknot odprzedała następnie nieznanemu osobnikowi za cenę bliżej nie ustaloną.Oskarżeni za przypisane im czyny zostali skazani na kary po dwa lata więzienia i 500 zł grzywny.Od tego wyroku wszyscy oskarżeni założyli rewizje.Rewizja oskarżonego Władysława L., wnosząc o zmianę zaskarżonego wyroku i zakwalifikowanie czynu oskarżonego z art. 1 § 3 ustawy karnej dewizowej, albo o zastosowanie art. 9 tejże ustawy i złagodzenie kary do najniższego wymiaru stwierdza, że oskarżony dokonał transakcji walutowych nie z chęci zarobku lub zysku, a jedynie w celu uzyskania pieniędzy dla ratowania swego zdrowia i życia w warunkach odpowiadających pojęciu wyższej konieczności przewidzianej w art. 22 k.k.Rewizja oskarżonej Heleny B. wnosząc o zmianę wyroku przez uwolnienie oskarżonej od kary na podstawie art. 9 ustawy karnej dewizowej, powołuje się na to, że oskarżona nabywając dolary kierowała się jedynie uczuciem wdzięczności, na co wskazuje między innymi fakt, że posiadane dolary odprzedawała następnie w NBP.Rewizja oskarżonej Heleny T. wnosi o uznanie czynu oskarżonej za przestępstwo z art. 16 ust. 3 dekretu z dn. 26.IV.1936 r. przy jednoczesnym ustaleniu, że oskarżona przypisanego jej czynu dopuściła się w 1947 r. albo w 1948 r. oraz o wymierzenie jej "możliwie niskiej" kary. Rewizja zarzuca obrazę art. 2 k.k., której dopuścił się Sąd uznając czyn oskarżonej za przestępstwo z art. 1 § 1 ustawy karnej skarbowej, aczkolwiek należało zastosować wobec oskarżonej przepisy obowiązujące przed wejściem w życie tej ustawy, jako względniejsze dla oskarżonej.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy wyraził, między innymi, następujący pogląd prawny:Wina oskarżonych w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, rozważenia wymaga jedynie zagadnienie kary i kwalifikacji prawnej czynów przypisanych oskarżonym.Jeżeli chodzi o czyn popełniony przez oskarżonego Władysława L., wiążący się z czynami przypisanymi oskarżonym Helenie B. i Helenie T., to dla kwestii kary i kwalifikacji prawnej tych czynów ma znaczenie przede wszystkim data ich popełnienia. Z wyjaśnień oskarżonych wynika, że czyny te zostały popełnione w 1947 r. lub w 1948 r., a nie w 1950 r., jak to przyjął Sąd Wojewódzki. Wyjaśnienia oskarżonych w tym względzie znajdują potwierdzenie w zeznaniu świadka Józefy S., podającej czas popełnienia tych przestępstw na 1948 r.Wymaga więc rozważenia pytanie, czy do czynów oskarżonych powinna mieć zastosowanie ustawa karna dewizowa z 1952 r. czy też dekret z 1936 r.?Art. 2 k.k. stanowi: "Jeżeli w czasie wyrokowania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, wówczas stosuje się ustawę nową; jednakże należy zastosować ustawę dawną, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy". Dekret z dn. 26.IV.1936 r. stanowi za takie przestępstwo karę więzienia od sześciu miesięcy do 15 lat, a ustawa karna dewizowa przewiduje za taki czyn karę od 2 lat do 10 lat więzienia. Dekret z 1936 r. przewiduje zatem wyższe maksimum ustawowe kary, ale niższą dolną jej granicę.Dla rozstrzygnięcia, którą ustawę należy zastosować nie jest istotne, którą z dwóch ustaw uznać należy za łagodniejszą lub za surowszą w ogóle, lecz istotne jest, która z nich, jak mówi art. 2 k.k., jest "względniejsza dla sprawcy". Wymaga to więc rozstrzygnięcia w każdej konkretnej sprawie na tle okoliczności danej sprawy. Jeżeli więc w konkretnej sprawie dewizowej sąd wyrokujący dojdzie do uzasadnionego przekonania, że oskarżonemu należałoby ze względu na okoliczności mające wpływ na wymiar kary wymierzyć karę niższą niż dwa lata więzienia, stanowiące minimum zagrożenia w nowej ustawie karnej dewizowej, wówczas powinien stosować ustawę dawną, przewidującą niższe minimum ustawowe kary. Jeżeli natomiast sąd wyrokujący dojdzie do wniosku, że oskarżonemu należy wymierzyć karę powyżej dwóch lat więzienia, wówczas stosować powinien ustawę nową.Przyjmując w sprawie niniejszej, iż czyn oskarżonego Władysława L. oraz czyny oskarżonych Heleny B. i Heleny T. popełnione zostały w 1947 r. lub w 1948 r. oraz biorąc pod uwagę okoliczności łagodzące, a ponadto pobudki czynu oskarżonej Heleny B., którą do przestępstwa skłoniła chęć wywdzięczenia się za wyświadczone jej w czasie okupacji przysługi, oraz fakt, że oskarżona Helena T. pośredniczyła jedynie w transakcji między swym bratem Władysławem L. a Heleną B., Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, iż kara jednego roku więzienia za te czyny, będzie karą współmierną do stopnia zawinienia oskarżonych (...).