I K 1243/51

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Potępa; Sędziowie: M. Szerer, E. Merz, S. Rybczyński, S. Kurowski, Z. Kapitaniak, A. Dąb (sprawozdawca); Prokurator: J. Markowicz.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym, w składzie siedmiu sędziów, w sprawie Hieronima K., osk. z art. 5, 6, 8 ust. 2 i 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r. (Dz. U. R. P. z 1938 r. Nr 86, poz. 584 i z 1939 r. Nr 87, poz. 549) oraz z art. 53 § 1 p.k.s., Heleny W. i Róży S. oskarżonych z art. 5, 6 i 16 ust. 4 wyżej przytoczonego dekretu, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k. postanowił na przekazane mu przez Sąd Najwyższy w składzie 3-ch sędziów postanowieniem z dn. 29.X 1951 r., pytanie prawne:Czy do przestępstwa obrotu obcą walutą, monetami złotymi, złotem lub platyną, noszącego charakter procederu a popełnionego pod rządami dekretu dewizowego z dn. 26.IV 1936 r. lecz sądzonego pod rządami ustawy z dn. 28 X 1950 r. winien być zastosowany przepis art. 16 ust. 4 dekretu z 1936 r., czy też art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r., a to z uwagi na przepis art. 11 tej ustawy i art. 2 k.k.?odpowiedzieć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWstępną, rozstrzygającą kwestią na tle przepisu art. 2 § 1 k.k. jest zagadnienie, czy działanie uznawane przez dawną ustawę za przestępstwo odpowiada ustawowej istocie czynu przewidzianego w nowej ustawie. Nie ma przy tym znaczenia, czy nowa ustawa, sformułowana bardziej syntetycznie, zniosła szczególną kwalifikację czynu, nie zaliczając do jego istoty znamienia, które w dawnej ustawie było podstawą wyodrębnienia z ogólnego przepisu w odrębny przepis (por. Zb.O. 9/33).Zestawienie przepisów dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dn. 26.IV 1936 r. (Dz. U. R. P z 1938 r. Nr 86, poz. 584 i z 1939 r. Nr 87, poz. 549) z przepisami ustawy z dn. 28.X 1950 r. (Dz. U. R. P. Nr 50, poz. 460) wykazuje, że ustawowa istota czynu przestępnego, określonego w art. 16 ust. 1 wymienionego dekretu pokrywa się z ustawową istotą czynu przewidzianego w art. 9 przytoczonej ustawy.Art. 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r. nakłada na sąd obowiązek skazania sprawcy za szczególny rodzaj działania określonego w ustępie 1 tego artykułu - za działanie noszące znamiona procederu - na karę od 5 lat więzienia i 300.000 zł (obecnych) grzywny, o ile sąd nie uzna za słuszne wymierzyć karę dożywotniego więzienia i orzec grzywnę w wyższym rozmiarze. Art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r. przewiduje, za wszelkie czynności polegające na obrocie walutą obcą, monetami złotymi, złotem lub platyną bez zezwolenia Komisji Dewizowej karę więzienia albo dożywotniego więzienia albo karę śmierci, ponadto zaś - stanowi, że sąd może skazać oskarżonego dodatkowo na grzywnę do 300.000 zł i orzec przepadek całego majątku sprawcy.W kwestii, który z tych przepisów jest dla sprawcy względniejszy - art. 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r. czy art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r. - mieć trzeba na uwadze, że względniejszą dla sprawcy (art. 2 § 1 zd. 2 k.k.) jest ta ustawa, której zastosowanie w konkretnym przypadku daje sprawcy możliwości pomyślniejszego dla niego osądu.Pod tym względem art. 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r., jest o tyle względniejszy od przepisu art. 9 ustawy z dnia 28.X 1950 r., że nie grozi sprawcy ewentualnością skazania na karę śmierci i karę przepadku mienia, o tyle zaś surowszy - że nie pozwala na wymiar kary więzienia poniżej 5 lat, dopuszczalny według art. 9 przytoczonej ustawy.Z uwagi na ten, swój mieszany charakter w stosunku do art. 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r., przepis art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r., dopuszczający, jak zaznaczono, łagodniejsze ukaranie sprawcy, aniżeli wspomniany przepis dekretu z dn. 26.IV 1936 r., może i powinien być stosowany do przypadków działania sprawcy przed dniem wejścia w życie przytoczonej ustawy, jednakże z tym zastrzeżeniem, iż dla zachowania proklamowanego w art. 2 § 1 k.k. stosowania ustawy względniejszej dla sprawcy, na mocy art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r. nie można by bez obrazy wspomnianego przepisu k.k. orzec kary śmierci ani przepadku majątku.Za tą wykładnią przemawia również okoliczność, że zezwalając na łagodniejsze ukaranie nowa ustawa wskazuje na to, iż kary poprzednio oznaczone za dany czyn ustawodawca uznaje za nie odpowiadające potrzebom życia.Nie można jednak pominąć, że obniżenie represji karnej za działanie podpadające dotąd pod przepis art. 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r. może być usprawiedliwione jedynie szczególnymi okolicznościami konkretnego przypadku. Szeroki zakres władzy sądu wyrokującego co do wymiaru kary na podstawie art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r. pozwala sądowi orzec we wszystkich innych przypadkach karę nie niższą, niż określoną w art. 16 ust. 4 dekretu z dn. 26.IV 1936 r.Zaznaczyć jeszcze wypada, że zastrzeżenie co do niemożności wymierzenia na podstawie art. 9 ustawy z dn. 28.X 1950 r. kary śmierci i kary przepadku majątku upada, jeżeli do czynu popełnionego przed wejściem w życie tej ustawy zastosowano postępowanie doraźne w myśl art. 1 dekretu z dn. 16.XI 1945 r. (Dz. U. R. P. z 1949 r. Nr 33, poz. 244). Przepis art. 10 ustawy z dn. 28.X 1950 r. o obligatoryjnym stosowaniu postępowania doraźnego w sprawach o przestępstwa z art. 9 tej ustawy nie jest aktualny w zakresie powyższych rozważań wobec tego, iż uzupełniając przepisy dekretu z dn. 16 XI 1945 r. odnosić się on może do czynów popełnionych od dnia wejścia w życie wspomnianej ustawy (art. 1 ust. 4 dekretu z dn. 16.XI 1945 r.).