II KO 81/56

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes St. Kurowski. Sędziowie: J. Dziowgo, T. Gdowski (sprawozdawca). Prokurator: H. Rajzman.SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w sprawie Tadeusza K., osk. z art. 3 rozp. Prez. RP z dn. 14.X.1927 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 823), po wysłuchaniu wniosku Prokuratora, postanowił przedstawioną przez Sąd Wojewódzki dla m. Łodzi w Łodzi w trybie art. 390 § 1 k.p.k. kwestię prawną wymagającą zasadniczej wykładni ustawy:"Czy dotychczasowa praktyka sądów powszechnych, by oskarżonych o włóczęgostwo karać więzieniem z mocy art. 25 rozporządzenia Prezydenta RP z dn. 14.X.1927 r. (Dz. U. Nr 92, poz. 823) o zwalczaniu żebractwa i włóczęgostwa, który zasadniczo dotyczy tylko żebraków - nie jest sprzeczna z praworządnością i jakie sankcje należy stosować w sprawach z art. 3 wymienionego rozporządzenia, skoro domy pracy przymusowej, o których mowa w art. 13 i 14 tegoż rozporządzenia, zostały zlikwidowane?"rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneJak wynika z art. 1 rozporządzenia Prez. RP z dn. 14.X.1927 r. o zwalczaniu żebractwa i włóczęgostwa, rozporządzenie to przewiduje stosowanie do żebraków i włóczęgów środków zapobiegawczych, poprawczych i karnych.Rozporządzenie to określa pojęcie żebractwa i włóczęgostwa w sposób następujący:Art. 2 głosi: "Żebrakiem w rozumieniu niniejszego rozporządzenia jest ten, kto zawodowo zajmuje się wypraszaniem dla siebie w jakikolwiek sposób jałmużny",Art. 3 głosi: "Włóczęgą w rozumieniu niniejszego rozporządzenia jest ten, kto bez pracy i środków do życia zmienia stale miejsce swego pobytu nie w celu znalezienia pracy".Art. 5 stanowi, że do walki z żebractwem i włóczęgostwem służą: 1) domy pracy dobrowolnej, 2) przytułki, 3) domy pracy przymusowej. Z dalszego tekstu rozporządzenia wynika: a) że przez środki zapobiegawcze, o jakich mowa w art. 1, należy rozumieć wymienione w art. 5 pkt 112 domy pracy dobrowolnej i przytułki, o których szczegółowo traktują odpowiednio art. 7 i art. 8-11, b) że przez środki poprawcze, o jakich nadto wspomina art. 1, rozumieć należy domy pracy przymusowej, w których umieszczenie przewidują art. 12, 13 i 14, c) i wreszcie, że przez wymienione w art. 1 środki karne rozumieć należy karę pozbawienia wolności przewidzianą w art. 25 w określonych w tym przepisie wypadkach.Środki poprawcze - umieszczenie w domu pracy przymusowej - mają zastosowanie w myśl art. 12 do żebraków i włóczęgów zdolnych do pracy i nie posiadających środków utrzymania, co do których sąd orzekł umieszczenie w domu pracy przymusowej. Art. 13 i 14 określają zasady, na jakich sądy orzekają o umieszczeniu w domu pracy przymusowej. Tak więc w myśl art. 13 żebracy lub włóczędzy zdolni do pracy i nie posiadający środków utrzymania (również i osoby wymienione w art. 4) podlegają umieszczeniu w domu pracy przymusowej na czas od 3 do 6 miesięcy, a w art. 14 przewiduje umieszczenie w domu pracy przymusowej na dłuższy okres (od 3 miesięcy do 2 lat) recydywistów, tj. osób przytrzymanych ponownie na żebraninie lub włóczęgostwie w ciągu 2 lat od daty zwolnienia z domu pracy przymusowej.Środkami karnymi przewidzianymi w art. 25 rozporządzenia są: kara więzienia od 6 miesięcy do 2 lat w stosunku do osób, które żebrzą, "posiadając wystarczające środki utrzymania", oraz kara więzienia od roku do 5 lat w stosunku do osób, które przestępstwo to popełniły ponownie w ciągu pięciu lat od chwili odcierpienia kary.W myśl art. 33 rozporządzenia wykonanie jego powierzone zostało Ministrowi Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości i Ministrem Spraw Wewnętrznych. W myśl art. 32 ust. 2 rozporządzenia Minister Pracy i Opieki Społecznej w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości i Ministrem Spraw Wewnętrznych wyda "szczegółowe postanowienia o organizacji przytułków, domów pracy dobrowolnej i przymusowej".Rozporządzenie takie zostało wydane dnia 25.V.1929 r. (Dz. U. Nr 41, poz. 350). Utworzony na podstawie tego rozporządzenia dom pracy przymusowej w Bojanowie został przez Ministerstwo Pracy i Opieki Społecznej zlikwidowany. W tym stanie rzeczy nie istnieje w kraju żaden dom pracy przymusowej, w którym można by umieszczać włóczęgów i żebraków stosownie do postanowień art. 13 i 14 rozporządzenia z dn. 14.X.1927 r. Należy zauważyć, że wobec niewydania przez Ministra Sprawiedliwości rozporządzenia przewidzianego w art. 29 § 1 przep. wprow. kodeks karny i prawo o wykroczeniach z 1932 r. nie wszedł też w życie przepis art. 83 k.k., przewidujący umieszczenie w domach pracy przymusowej osób, które popełniły przestępstwa pozostające w związku ze wstrętem do pracy.W braku przewidzianych w art. 12, 13 i 14 rozporządzenia z dn. 14.X.1927 r. domów pracy przymusowej stosowanie tych przepisów nie jest możliwe, zgoła zaś niedopuszczalne jest skazywanie zamiast tego włóczęgów i żebraków na kary aresztu lub więzienia. Umieszczenie w domu pracy przymusowej przewidziane było jako środek poprawczy, a nie jako kara pozbawienia wolności. Karę pozbawienia wolności przewiduje tylko art. 25 rozporządzenia, o czym była już wyżej mowa. Ewentualne wymierzenie kary nie przewidzianej w ustawie byłoby pozbawione podstawy prawnej i powodowałoby skutki wymienione w art. 384 pkt 1 k.p.k.Z powyższych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi na pytanie jak w sentencji.