I KO 203/55

SentencjaSąd Najwyższy na posiedzeniu niejawnym w składzie Całej Izby Karnej po wysłuchaniu wniosku Zastępcy Generalnego Prokuratora postanowił złożony w trybie art. 26 prawa o ustroju sądów powszechnych wniosek Ministra Sprawiedliwości o wyjaśnienie przepisu art. 11 ustawy z dn. 15.XII.1951 r., a mianowicie czy dla bytu przestępstwa określonego w tym przepisie potrzebne jest ustalenie, że kara pracy poprawczej, do której odbycia oskarżony się nie stawił miała charakter kary samoistnej, czy obojętny jest fakt, że kara pracy poprawczej była karą zastępczą orzeczoną zamiast nieściągalnej grzywny, rozstrzygnąć jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 8 ustawy z dn. 15.XII.1951 r. o orzecznictwie karno-administracyjnym wymierza się w postępowaniu unormowanym tą ustawą karę pracy poprawczej do 3 miesięcy albo karę grzywny do 3.000 zł.Stosownie do § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 15.XII.1951 r., o wykonywaniu orzeczeń i nakazów karnych wydanych przez kolegia przy prezydiach rad narodowych (Dz. U. Nr 66, poz. 456), grzywny nie uiszczone w terminie ściąga się w trybie przepisów o egzekucji administracyjnej świadczeń pieniężnych.Gdy w wymienionym trybie zostanie stwierdzona nieściągalność grzywny, przewodniczący kolegium zamienia grzywnę na karę pracy poprawczej w myśl art. 14 p. 1 ustawy z dn. 15.XII.1951 r.Tak więc kara pracy poprawczej może występować bądź jako kara samoistna, bądź jako kara zastępcza w razie nieściągalności grzywny.Kto uchyla się od odbycia kary pracy poprawczej, ten stosownie do art. 11 ustawy z dn. 15.XII.1951 r. podlega karze aresztu do sześciu miesięcy.Przekazana Izbie do rozstrzygnięcia kwestia prawna sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy dyspozycja art. 11 ustawy z dn. 15.XII.1951 r. obejmuje również uchylanie się od odbycia kary pracy poprawczej, wyznaczonej w miejsce nieściągalnej grzywny. Pozytywna odpowiedź na to pytanie wynika z następujących rozważań:Ustawa z dn. 15.XII.1951 r. używa terminu "kara pracy poprawczej" również dla oznaczenia zastępczej kary pracy poprawczej (art. 14 ust. 2) i nie ma podstaw do przyjęcia, że termin ten użyty został w art. 11 ustawy dla oznaczenia tylko samoistnej kary pracy poprawczej.Wykładnia gramatyczna art. 11 ustawy prowadzi zatem do wniosku, że przepis ten ma na uwadze uchylenie się od pracy poprawczej, zarówno samoistnej jak i zastępczej (lege non distinguente).Odmienna, ścieśniająca wykładnia omawianego przepisu ustawy czyniłaby iluzorycznym sens przewidzianej w art. 14 tejże ustawy zamiany grzywny na karę pracy poprawczej, której wykonanie zależałoby w takim przypadku od dobrej woli ukaranego.Z charakteru i istoty kary pracy poprawczej wynika, że obowiązek poddania się tej karze nie może być realizowany środkami bezpośredniego przymusu, wobec czego zachodzi konieczność stosowania do opornych przymusu pośredniego w postaci zagrożenia karą za niedopełnienie obowiązku pracy poprawczej niezależnie od tego, czy praca ta ma charakter kary samoistnej, czy też wynikła z zamiany nieściągalnej grzywny w myśl art. 14 ustawy o orzecznictwie karno-administracyjnym.Na tle stosowania art. 11 ustawy z dn. 15.XII.1951 r. wyłoniły się ponadto wątpliwości, czy i jaki wpływ na byt przestępstwa, określonego w tym przepisie ustawy, ma uiszczenie przez oskarżonego w toku postępowania sądowego grzywny, która jako nieściągalna zamieniona została na karę pracy poprawczej.Przestępstwo z art. 11 ustawy z dn. 15.XII.1951 r. zostaje dokonane z chwilą uchylenia się od odbycia kary pracy poprawczej. Późniejsze zatem uiszczenie grzywny przez sprawcę nie może odebrać uchyleniu się znamion występku z art. 11 ustawy, natomiast powinno być ocenione przez sąd jako okoliczność łagodząca w ramach art. 54 k.k. (zachowanie się sprawcy po spełnieniu przestępstwa).Z powyższych zasad postanowiono jak wyżej.