I K 496/62

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Dziowgo.Sędziowie: Z. Chełmicki, J. Pustelnik (sprawozdawca).Prokuratur: M. Marysz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Bronisława H., Mieczysława K., Heleny H., Czesławy D., Henryka G., Kazimierza Z. i Stefana S., oskarżonych z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 228) w związku z art. 1 § 1 lit. a) ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 11), art. 286 § 1, 287 § 1 i 187 k.k., po rozpoznaniu założonej przez oskarżonych rewizji od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 28 lutego 1962 r., na podstawie art. 375, 383 pkt 3, 384 pkt 2, 388 § 1 k.p.k.1) uchylił zaskarżony wyrok co do oskarżonego Mieczysława K. w orzeczeniu o karze łącznej i w części skazującej go za czyn opisany w pkt III aktu oskarżenia;2) uznał tegoż Mieczysława K. za winnego, że z końcem grudnia 1960 r. jako główny księgowy Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska", dekretując do uznania sklepu Nr 1, prowadzonego przez Bronisława H., przedstawioną przez niego księgowość i specyfikację ORS-u z dnia 1 września 1960 r. na kwotą 7.270 zł nie dopełnił obowiązku sprawdzenia, czy odpowiada ona wymaganiom formalnym i czy ma odpowiednie załączniki, przez co umożliwił temuż Bronisławowi H. zagarnięcie tej kwoty, i za to z mocy art. 286 § 1 k.k. skazał go na karę 6 (sześciu) miesięcy więzienia z zaliczeniem na jej poczet aresztu tymczasowego od dnia 11 maja 1961 r., na karę grzywny w kwocie 3.000 zł z zamianą w razie nieuiszczenia w terminie na więzienie, licząc 75 zł za dzień więzienia, oraz na utratę praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na okres lat dwóch;3) co do oskarżonego Stefana S. zmienił zaskarżony wyrok w orzeczeniu o karze w ten sposób, że wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności zawiesił mu warunkowo na okres lat dwóch;4) utrzymał w mocy tenże wyrok co do oskarżonych Bronisława H., Heleny H., Czesławy D., Henryka G. i Kazimierza Z. (...).Wymienionym na wstępie wyrokiem został skazany między innymi:1) Bronisław H.:I - z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. w związku z art. 1 § 1 lit. a) i art. 2 § 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. na 7 lat więzienia, 20.000 zł grzywny, przepadek całego majątku i utratę praw na 5 lat za to, że w okresie od września 1960 r. do kwietnia 1961 r. w P. jako sklepowy sklepu Nr 1 Gminnej Spółdzielni przywłaszczył sobie kwotę około 75.237 zł z utargów sklepowych, w celu zaś ukrycia powstałego niedoboru:a)dwukrotnie uznał się specyfikacją zrealizowanych imiennych przekazów limitowanych ORS-u na kwotę 6.270 zł,b)uznał się specyfikacjami ORS-u, na które nie wydał odbiorcom towaru na kwotę 54.773 zł,c)nie wydał towaru na fakturę nr 194/60 dla PGR w K. na kwotę 17.500 zł;II - z art. 26 k.k. w związku z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. na 3 lata więzienia, 10.000 zł grzywny i utratę praw na 3 lata za to, że w okresie od 5 grudnia 1960 r. do maja 1961 r. w P. nakłonił sklepową stoiska spożywczego GS Helenę H. do zagarnięcia z utargów sklepowych kwoty około 30.000 zł i kwotę tę od niej przyjął.Łącznie Bronisław H. skazany został na 8 lat więzienia, 25.000 zł grzywny, utratę praw na 5 lat i przepadek całego majątku (...).Od tego wyroku założył między innymi rewizję oskarżony Bronisław H.Rewizja oskarżonego Bronisława H. zarzuca:a) obrazę prawa materialnego przez zastosowanie - obok przepisów ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. - jako lex specialis przepisów ustawy iż dnia 18 czerwca 1959 r. w zakresie kary zasadniczej, albowiem stosowanie kary grzywny oraz kary przepadku majątku jest rzeczą niedopuszczalną,b) sprzeczność sentencji wyroku, która w jednej części mówi o przywłaszczeniu kwoty przeszło 70.000 zł, a w drugiej o niedoborze wyczerpującym znamiona przestępstwa z art. 286 § 1 k.k.,c) wadliwe uznanie oskarżonego za winnego czynu opisanego w pkt II sentencji wyroku, ponieważ działalność ta mieści się w czynie przypisanym mu w pkt I,d) nietrafne ustalenie, że oskarżony świadomie uznał się dwukrotnie kwotą 6.270 zł, albowiem powtórne uznanie prowadzonego przez niego sklepu tą kwotą nastąpiło omyłkowo i bez jego wiedzy,e) niesłuszne oparcie ustaleń na orzeczeniu rewidenta WZGS-u Jana K., który sporządził je na podstawie zapisów w kartotekach, a nie na podstawie źródłowych dokumentów, przy czym zamiast tego biegłego Sąd powinien był powołać biegłego z listy sądowej spoza aparatu kontrolnego pionu GS,f) niesłuszną odmowę przesłuchania zgłoszonych świadków, którzy mieli potwierdzić obroną oskarżonego, że żadnych sum nie przywłaszczył sobie, a jedynie w sposób niewłaściwy wydawał meble na kredyt.g) nietrafną ocenę transakcji ze świadkiem M. na niekorzyść oskarżonego, który wiedząc o istnieniu niedoboru, chciał w ten sposób go spłacić,h) pominięcie faktu kradzieży w podręcznym magazynie, co mogło mieć wpływ na ustalenie wysokości szkody zawinionej przez oskarżonego.Zdaniem rewizji wszystkie zawarte w niej zarzuty i okoliczności prowadzą do wniosku, że oskarżony nie dopuścił się przywłaszczenia przypisanej mu kwoty, lecz jedynie niedopełnienia obowiązków bądź przekroczenia swych uprawnień w ramach przepisu art. 286 § 1 k.k.Rewizja wnosi o uchylenie wyroku i bądź o uznanie oskarżonego Bronisława H. za winnego przestępstwa z art. 286 § 1 k.k., bądź też o przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził między innymi następujący pogląd prawny:Co do oskarżonego Bronisława H.:Zarzuty rewizyjne oskarżonego Bronisława H. nie są słuszne.Ustawa z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa nie zawiera ustawowego stanu faktycznego dla konkretnego przestępstwa. Odsyła ona do innych przepisów materialnoprawnych zawierających takie sformułowanie, jeśli ich naruszenie przez danego sprawcę doprowadza do szkody w mieniu społecznym ściśle wartościowo określonej. Przepis art. 1 tej ustawy wskazuje jedynie na to, jaką karę pozbawienia wolności należy wymierzyć w razie powstania określonych przesłanek.W sprawie niniejszej oskarżony Bronisław H. popełnił przestępstwo z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r., wyrządzając w mieniu społecznym szkodę w wysokości przeszło 75.000 zł. Przepis ten przewiduje jako kary zasadnicze karę więzienia i karę grzywny.Skoro przepis art. 1 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. zmienia jedynie granice zagrożenia jednej kary zasadniczej, to brak jest podstaw do uznania, że kara grzywny jako druga kara zasadnicza przewidziana w konkretnym przepisie zostaje wyeliminowana w razie zastosowania przepisów tej ustawy. Nie może zmienić takiej interpretacji również okoliczność, że przepis art. 2 powyższej ustawy przewiduje jako obligatoryjną karę dodatkową przepadek majątku w całości lub części, kara bowiem dodatkowa nie wyłącza kar zasadniczych przewidzianych w konkretnych przepisach materialnoprawnych.Nietrafne jest zatem twierdzenie rewizji, iż w razie stosowania przepisów ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. nie można wymierzyć kary grzywny przewidzianej w ustawie z dnia 18 czerwca 1959 r.Każde zagarniecie czy przywłaszczenie mienia powoduje w nim uszczerbek lub niedobór. Nic zawiera zatem sentencja wyroku w pkt I sprzeczności, gdy stwierdza, że oskarżony, w celu ukrycia niedoboru spowodowanego przywłaszczeniem z utargów sklepowych kwoty przeszło 75.000 zł, przedstawił księgowości dokumenty już raz wykorzystane bądź nie dające uzasadnionych podstaw do uznania konta rozliczeniowego prowadzonego przez niego sklepu.Uznanie oskarżonego Bronisława H. za winnego dwóch odrębnych czynów opisanych w pkt I i II jest prawidłowe. Nakłonienie bowiem Heleny H. do zagarnięcia z utargów prowadzonego przez nią stoiska kwoty 30.000 zł stanowi samoistne przestępstwo bez względu na cel, któremu część tej kwoty miała służyć. Okoliczność, że z kwoty tej oskarżony wpłacił do kasy GS 17.500 zł na częściowe pokrycie przywłaszczonej przez siebie sumy, nie odbiera faktowi nakłonienia Heleny H. do zagarnięcia utargów sklepowych cech przestępstwa z art. 26 k.k. w związku z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r.O celowym i świadomym dwukrotnym uznaniu się kwotą 6.270 zł świadczy fakt przedstawienia przez oskarżonego księgowości w kilkumiesięcznym odstępie czasu tego samego dokumentu: raz w oryginale, a drugi raz w odpisie. Dotyczy to specyfikacji CRS z dnia 1 września 1960 r. Bezpodstawne jest zatem twierdzenie rewizji, że oskarżony nie wiedział, iż został przez księgowość dwukrotnie uznany kwotą 6.270 zł. Gdyby bowiem oskarżony nie przedstawił po raz drugi tego dokumentu w odpisie, księgowość nie miałaby podstawy do ponownego zaksięgowania tej kwoty na dobro sklepu Nr 1 prowadzonego przez niego.Orzeczenie biegłego K. zawierające wyliczenie prowadzonego przez oskarżonego Bronisława H. sklepu jest przejrzyste, oparte na remanentach oraz na materiałach księgowości. Skoro oskarżony nie wysuwał zastrzeżeń co do prawidłowości dokonanych przez biegłego K. wyliczeń, to fakt, że biegły ten jest jednocześnie rewidentem WZGS, sam przez się nie odbiera wykonanej przez niego ekspertyzie waloru rzetelności i prawidłowości.Nieuwzględnienie przez Sąd Wojewódzki zgłoszonego w dniu 28 lutego 1962 r. pisemnego wniosku o przesłuchanie w charakterze świadków Anny W. i Aleksandra K. nie mogło mieć wpływu na treść wyroku ani w zakresie orzeczenia o winie, ani o karze. Niezależnie bowiem od tego, że Sąd Wojewódzki odmowę przeprowadzenia zgłoszonych w tym piśmie dowodów przekonywająco uzasadnił, podkreślić należy, że z treści tego wniosku wynika, iż W. miała pobrać na kredyt towary wartości około 2.500 zł, a K. - na kwotę 992 zł. Przyjmując nawet te fakty za prawidłowe, wartość przywłaszczonej przez H. gotówki zredukowałaby się do kwoty 71.745 zł. Ewentualne zatem zmniejszenie zagarniętej przez niego sumy o 3.492 zł nie mogło mieć żadnego wpływu na treść wyroku.Wbrew twierdzeniu rewizji transakcje zarówno z M. jak i z P., C., R. i K. zostały przez Sąd Wojewódzki prawidłowo ocenione i dokonane w tym zakresie ustalenia są niewadliwe.Sąd Wojewódzki ustosunkował się również w uzasadnieniu wyroku do wyjaśnień oskarżonego w części dotyczącej rzekomego włamania do podręcznego magazynu i w sposób przekonywający oraz logiczny uzasadnił, dlaczego uznał je za niewiarygodne.Ustalenia zaskarżonego wyroku, oparte na wnikliwej i wyczerpującej analizie materiału dowodowego ujawnionego na przewodzie sądowym, są prawidłowe i bezbłędne (...).